Pukapuka 1, Nama 4
18590701

whārangi 2  (4 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
TE HAEATA. hei whakatupu tangata mo te ao. Otiia kua kore pea tenei mahi inaianei, kua kite nga tangata i te he na te rongo pai ratou i whakamohio ki te nui o tenei he, kaiahi ka whakaorangia nga tamariki, ahakoa tane, ahakoa wahine; ka pai kia ora nga tamariki, kia whakarerea rawatia tenei be nui. Tetahi take, ko te mahi puremu o nga tamahine. E mahara ana matou he mea whakama tenei. E taea hoki te aha i te he o te Maori? Kia huna koia i tenei wahi? Ekore e taea te huna. E matau katoa ana nga tangata e hohoro ana nga kotiro maori ki tenei mahi kino; kia hia ake ranei ona tau kua taka ki te pena, kua moe tahae i roto i te tokomaha o nga Maori ranei, kua rere ranei ki te Pakeha. Otiia, na nga matua te he, na to ratou tikanga moe huihui,e huri nui ana hoki ki roto ki te whare kotahi, nga tane, nga wa- hine, nga taitama, nga kotiro, te tekau, te hokorua kei te whare kotahi. I tini nui rawa tenei he i mua.i roto i nga whare puni. Kua mutu te moe whare puni, otiia kahore ano i mutu te moe huihui, e moe nei ano, e tahae nei ano. Na, ka pa te kotiro iti ki tenei mahi kino, ka toko- maha ona tane, be mate te tukunga iho. Ka paangia e nga mate maha,ka ngoikore noa iho tona tinana, a ka tupu ake ka kaumatua, ka marenatia, ekore pea e whai tamariki. Ko tetahi take tenei i tokomaha ai nga pakoko i roto i nga wa- hine maori. Tetahi take, te mamahi o nga wahine. Ta te maori tikanga tenei onamata, e whiu ana ma te wahine nga mahi taimaha, ara te waha wahie, kai, pikaunga, taima- ha, aha aha. E kore e aroha te tane ki tana wahine hapu, ka whiua ano nga ka- wenga taimaha ki runga i a ia, a mate roto ana tana tamaiti, whanau mate ana ranei. Tera te makau te amuamu kau nei ki tona whaerere mo te korenga o o raua tamariki ora, te mahara ai ia, tera ; te lake i kore ai te whanau oramai tetahi | tamaiti mo raua, ko te mamahi o tana wahine i a ia e hapu ana. He mea wha- ka ngoi kore tenei i te tinana o te wahine, he take mate hoki. Tetahi take, ko te whakamoenga o nga wahine hi nga tane o tona hapu ano. He mea ano ka moe te matua ki te wahine o tona tamaiti kua mate, he moa ano ko te pouaru o te matua ka moea e tana ta- maiti. Otiia, haunga enei mahi poauau rawa, e kaha ana nga iwi katoa ki te pu- puru i ana kotiro hei wahine mo aua ake tamariki. Na, ka moe te whaea raua ko tonu tamaiti, me te matua rana ko tana tamahine, me te tungane raua ko te tua- Line. Te marenatia nga tamahine ki nga iwi ke ke noa atu,te tuku i nga tama kia Kimihia he hoa mona i roto i nga iwi ke noa atu. Ko tetahi take tenei i ngoikore haere ai te maori tokoono ai te maori i tokoouou ai a ratou ta- , mariki, ara, te marenatanga o nga hua- nga ki a ratou huanga. Tetahi take. He kai kino. E ki ana, i i mua i pai te kai a te maori, he kumera, he aruhe, he pohue, he manu, he kainga- ru, he tuna, he mataitai; e mea ana ano i kaha rawa te tangata i tera wa. Ina- | ianei, kua mahue te aruhe, me te pohue kua kore te kaingara, kua iti haere te manu, kua iti haere hoki te ngaki o te kumera—kua tahuri te tangata ki te kaa- nga piro. Ka nui te kino o tena kai, ki- no whakaharahara, e mea ana nga mea mohio, nga rata, e rere ana tetahi wahi o te piro ki roto ki nga toto o te tangata hei whakatupu mate—tona pakarutanga mai he akiaki, he hori, be mahaki he koiangi lie whakamate—kai ana nga wha- erere i te mea e whakangote ana i tana tamaiti, kai ana te tamaiti i tenei piro i roto i te waiu o tana whaea, kai ana ho- ki i te mate. i No konei i tokomaha ai nga tamariki ki te mate no te kino o te kai, engari te waiau kau, te rohe taro, te witi te poaka, te hipi, te kau, me te tote hei ki- I naki riwai kia tupu kaha ai nga tama- ! riki kia whai kaha hoki nga tane me nga wahine. Ko tetahi kai kino e kohuru ana i te maori ko te tupeka. E ki ana nga mea mohio, he mea whakatupu mate tenei mo te tangatae whakanui ana i tana kai tupeka, e whakatu!miti ana hoki i nga wai o tona tinana, e whakangoikore ana i tona puku e whakakawa ana ite waha, e mea ana i nga toto kia rere nui ki runga ki te ma- hunga pehi ai, e whaka-iwi kore ana i te tinana katoa. E whakakore ana i te ha- pu o. te wahine, ehara i te tino whakaka- hore, otiia e ki ana, ko te wahine e kai nui ana i tenei kai ka iti haere tona kaha. Ehara tenei i tetahi take i mate ai te tokomaha o te tamariki? Titiro hoki, kahore ano i kaha noa ki te haere tu kua kai to tamariki i te paipa, kua akona e te matua ki te tiki ngarahu mo tona paipa kua momimomi haere to tamaiti. E mo- momomi ana i to aha? E momimomi ana i te mate mona. He tokomaha nga ta- mariki kua hinga i tenei kai. Tenei etahi take ko

take mate te maeke. Titiro ki nga wha- re o te maori. He whare mahana ra- nei? E kore e tangi te hau 5 roto, e kore e puta te ua? Kahore he pumatao o ro- to e rere ako ana i te whenua? He ko- huru tangata tenei tu whare. He take mate ano te kakahu kino e ora ranei te tangata i te paraikete he kakahu mona i te ao i te po? Ka haere ki te haere, he paraikete tona pakikau, ka haare ki te mahi ko taua paraikete ano, ka takoto ki te moe koia tera ahakoa maku ahakoa maroke, a angeange noa iho. pakaru noa iho, kahore aha. Me rapu koia ki te take i mate ai te tangata, i ngaro ai te tokomaha ? He take mate te paru o te tinana, otiia e noho ana te maori i roto i te paru waiho ana te paru kia piri tonu ki tona kiri, tutaki rawa nga wahi i puta ai te we- rawera me nga kino i roto. Me rapu koutou ki te take i ngaro ai te tokomaha o nga tamariki he mea nga- ro koia, kao, e takoto kau ana, e hura ana, ko te tupeka ko te kai kino ko te wharo kino, ko te kakahu kore, ko te pa- ru nga kai kohuhu. Tenei tetahi whakaaro, ko te he o nga mahi ki te Atua. E mahara ana matou ki nga iwi katoa i tohe tonu ki te he, ki- hai tetahi i ora; ara ko nga tangata i a Noa ma, ko nga tangata o Horoma o Ko- mora, ko nga Kanaani ko nga tangata o Papurona, o Ninewe, o Taira, o Hirini, ko te tini noa atu. Ta te Atua ritenga tenei, ta te kai hunga, ta te kawana o te ao katoa, ta te kai whakawa o te tangata, e ai ta Ihaia poropiti (Upoko 60, 12.) Te iwi hoki, me te kingitanga ekore e mahi ki a koe, ka ngaro ratou, ina, ka moti rawa aua iwi." No konei matou ka mea nei,ka iti haere tetahi iwi na te Atua te tino take hei utu mo te kino. E wha- kangaromia ana e ia te iwi e tahuri ke ana i tona kupu e kore e rongo ki ana pononga,tena ko te iwi e rongo tonu kia ia e haere tonu ana i runga i ana ture, e whakaora ana ia i enei hei tote mo te ao. Otiia me kali i ienei niupepa. Tera am tetahi kupu mo tenei wahi.

TE PAKANGA KEI TARANAKI. Waiwakaiho, Ngamotu, Mei I17, 1859. He pukapuka tenei ki a koutou e nga hoa aroha, e nga kai korero o tenei niu- pepa : mo nga ritenga a tenei iwi a te Atiawa me nga hapu ano i roto i tenei iwi, ko Ngamotu ko Puketapu. Ara, i roto i nga mahi raruraru e raruraru nei, katahi aua hapu nei ka kimi oranga mona i ngu mahi huna tangata, katahi ka rapu ki tetahi lure whakaora mona, mo te Ati- awa, mo Puketapu, mo Ngamotu. Kua tae mai te runanga o Wiremu Ki- ngi ki te Hone Ropiha Te Keukeu tetahi wahi, ko

Atiawa ki Ngamotu, ara ki nga tangata

nga korero kia noho i runga i te whaka- pono. No te tahi tekau ma toru o nga ra o Mei, 1858, ka noho kei te Raeiomiti i te ahiahi, ka tomo ki roto ki te wharehanga hou, ko te ingoa o te whare ko Huitera- ngiora ; nga putu te roa 62, te whanui 17, nga tanga ta i roto e 500 topu, te tane. Kei raro iho nei e mau ana a ratou ko-