Pukapuka 1, Nama 4
18590701

whārangi 4  (4 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua3


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
TE HAEATA. I ta Aperahama tukunga i tana tamaiti i runga i Maunga Moria, he ururua kau taua whenua i tu ai a Hiruharama. (He pa ke hoki a Hareme te pa o Merekihe- reke, kei te taha ki te ra-whiti o Horano.) I muri i a Aperahama ka nohoia te pito ki te tonga, a Hiona, e nga Tepuhi. Te rironga o taua wahi i a Rawiri, hanga ana e ia a Hiruharama ki reira, a. na tana tamaiti na Horomona i hanga te temepara ki runga ki Maunga Moria. 424 nga tau i tu ai taua temepara, na, kua pakaru i a Nepukaneha i te horonga o Hiruhara- ma ; muri iho ka hanga te pa me te te- mepara e nga whakarau i hoki mai i Pa- purona. Na, kua horo ano i te kingi o Hiria; ko tona horonga whakamutunga tenei i a Titus ; 9,700 i riro hei parau, hokona ake hei taurekareka, -1,100,000 i mate i te whakapaenga. UPOKO II. NGA KINGI o ROMA I MURI I A HIHA. O.K. i. Augustus (Akuhata) 15. Tiberius (Taipiria) S7. Caligula (Karikura) 41. Claudius (Karauria) 34. Nero 68, 69 E toru nga kingi iti 69. Vespasian (Wehipahiana) 79. Titus (Taituha) 81. Domitian 96. Nerva 117. Trajan. 1 kite ranei tetahi o nga apotoro i te ho" ronga o Hiruharama? kahore ranei? Ka- hore e mohiotia. Ko Hoani kua tae ki Epeha; i reira ia i taua horonga nei. E korerotia ana e tetahi o nga tangata ona- mata i maka ia e Domitian ki tetahi kohua, he hinu wera nei kei roto, heoi, puta ora mai ana ki waho, a utaina ana ki Patamo (Palmos). Otiia, ekore e whakaponohia rawatia nga kupu a nga tupuna: kihai hoki a ratou korero i rile ki te Paipera, ko etahi kupu i he, ko etahi i tika. I taua takiwa nei ano ka rongo taua kingi nanakia a Domitian, meake puta ake tetahi o nga whanaunga o te Karaiti hei kingi nui mote ao; he horihori, heoi wehi noa iho ia, patupatua ana e ia nga Karaitiana. I nga apotoro ano i te ora kua timata te tupu o te hahi te heke. To ratou ma- tenga, ka tahi ka rakautia etahi tikanga etahi ako he. Otiia he nui ano te pai. Maia rawa ano hoki te hunga karakia ki ta ratou mahi. He tokomaha re hunga whakapono i Taira, i Hairona, i Rama- hiku, i Anatioka. E mau ana ano i reira te karakia o nga whenua i kauwhau ai a Paora ma, me te neke atu ano ki etahi atu whenua. Kitea rawatia ake kua tae ki Ihipa, ki tona pa nui ki Alexandria (Are- kahanaria), kua tae ki Arapia, ki Persia. I taua takiwa he ngahere kau a Ger- [ many; nga tangata o reira he tutu wha- kaharahara ; no reira kihai nga teretere i haerere, whai kau ai ratou ki nga wahi watea ki nga awa nui. Kua noho ano etahi o nga tangata o Koma ki aua awa, a na enei i tae ai te rongo pai ki nga Ger- mans. Me France ano hoki he whenua repo he ururua i taua wa, Te taenga atu o ! nga Romans ki reira, kaiahi ka tupuria e te waina, e nga rakau hua. Nga tohu- nga o taua whenua he nanakia; o ratou ingoa he Druid (Tenihi); tetahi tikanga a ratou he hanga i etahi whakapakoko ki te kareao, ki te kakau witi, whiua ana etahi tangata ki roto, tahuna oke hei whaka- here ki o ratou atua. No muri i 100 O.K. i tae ai te karakia ki France, a he tokomaha te hunga i karakia. Ki ta etahi korero, i tae a Paora ki Spain; ae pea. He tokomaha ano te hunga karakia o taua whenua 200 O.K. Ki ta te korero ano hoki, i tae ano a Paora ki Britain. Kahore e mohiotia. Ko tenei te mea e whakaaetia rawatia ana, i mau tetahi rangatira o taua whe- nua i te mea e whawhai ana ; riro parau ana ki Roma, ratou ko ona boa, (O.K. 62) a tutaki ana ki etahi Karaitiana ki reira; whakapono tonu atu ki a te Karaki. To ratou hokinga atu ki to ratou whenua, haere ana etahi o nga Karaitiana, hei hoa mo ratou, a na ratou i kauwhau te rongo pai ki Britain. Ko nga Druids (teruiti) ano nga tohunga karakia o Britain i mua, a, kino rawa a Karauria ki ta ratou tika- nga nanakia, na, ka ki a e ia kiu patupa- tua katoatia ratou, kia tuakina ano hoki nga motu ngahere i tahuna ai e ratou a ratou whakahere O.K. 61. I 130 O.K. kua nui rawa te karakia ki Africa. Kahore i mohiotia I ahu atu ihea nga kai whakaako. No Roma pea, he nui hoki te kopikopikotanga o nga tanga- ta o Rama o Carthage (Karatake), o te tahi pa nui o taua whenua. Ko Tertul- ian tetahi o nga pihopa o taua whenua i taua takiwa; he kupu ano hoki tenei na- na ki te kawana, "Ki te tohe koe ki te pata i nga Karaitiana."

TE MATENGA O TE RORE. I te 50 o nga ra o Maehe ka mate a Rev. Wata Rore, he kaumatua no te Hahi Weteriana. He tangata whakapono ia no tona taitamarikitanga. I tima a tana mahi minita i Ingarangi i te tau 1817, a haere tonu mai ia ki Poi Hakena hei kai- kauwhau mo reira. I te 1 o Mei, 1818, ka u ki taua whenua, ka noho ki Para- mata, ka haere tonu ki nga kainga ki te kauwhau i te kupu o te Atua. A noho ana ia i reira 5 nga tau e wha kaiahi ka whakaritea e te Komiti i tawahi kia haere ia ki Tongatapu. I te tau 1822 ka rere tona kaipuke ki te kawe i a ia, ratou ko tona hoa me tana tamaiti ki Tongatapu. I to ratou rerenga ka u te kaipuke ki To- kerau,kakite ia i a Hongihika ma i reira | Rokohanga atu e ia e noho maori ana te iwi o Tongatapu, e nui ana te kino, e karakia whakapakoko ana ratou, e wha- whai ana, e patu ana tetahi i tetahi, he nanakia rawa hoki. Ko te minita tuatahi ki reira o te Rore, ka nui tona mate i te kino o nga tangata. He ahakoa noho ana i waenganui o ratou, ako ana, rui ana i nga purapura pai. Kotahi tona tau tu- turu ki reira kaiahi ka hoki ki Ingarangi. Tekau ma iwa ona tau i Ingarangi e mahi ana, ara, e kauwhau ana i le kupu ki nga wahi maha, katahi ka mea nga kau- matua o te Hahi kia haere mai ki Niu Tirene hei kau matua mo nga Hahi o te- nei taha. Tekau ma tahi ona tau i mahi ai ia ki konei. 1 tae atu ia ki Hokianga, ki Waikato, ki Waipa, ki Waingaroa, ki Aotea, ki Kawhia, ki Taranaki, ki Pone- ke, ki Tongatapu, ki Whihi hoki, a kau- whau haere ana i te kupu, e titiro ana i nga mahi o nga Hahi, i kite hoki koutou nga tangata o ana wahi i a ia, i rongo hoki koutou ki tana reo. Ka haere ia ka koroheketia katahi ka hoki ki Paramata, i te tau 1854 i hoki ia ki reira. Na, ka paangia e te mate para- rutiki, heoi ano ka mutu tana mahi. A, i te 50 o nga ra o Maehe, i te 66 o ona tau, ku moe taua kaumatua, moe ana i runga i a te Karaiti. Ko nga kupu i kauwhautia e ia i tona oranga tona hari- nga ora i roto i tona mate. " Ka hari te hunga mate e mate ana i roto i le Ari- ki no konei ake ano: Ae ra, e ai ta te Wairua, kia okioki ai n.tou i a ratou mahi, na, ko a ratou mahi e ara tahi ana me ratou."

Ki nga Monita o tohu wahi. Kohanga, June 7, 1859. E te whanau, Ka tai mai Te Haeata ki Kohanga, ka hoatu ki nga monita haere- re; ma ratou te whakaaro ki a koutou. Kaua e kaiponuhia ma koutou anake; tu- kua kia korerotia e o koutou hoa, a ka taka te tau ka kohikohi tatou; he nui hoki te utu ki te kai ta o tenei niupepa, a. ekore e pai kia noho kuare te tangata. Nga tangata ma na Te Haeata — Ko Henare Ngatai Hoera Whanake Hori Matauwhati Hemi Rangiahua Paora Kanihi | Perereka Roha Wiremu Ngahanga Matena Keko Waata Kukutai Tamati Timomi Pairama Whara Pokeno Rawiri (Waihekura) Karaipu Na to koutou aroha, Na TE MANIHERA.

AUCKLAND:—Printed by W. C. WILSON-, at the "New Zealander" Printing Office, Shortland- street.