Pukapuka 1, Nama 9
18980621

whārangi 1  (6 ngā whārangi)
2titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
NAMA. 9._______WAIRARAPA. ______HUNE TUREI 21st 1898________________ Wharangi No. 1. Wenerei 8, 1898. WHAKATUHERATANGA O TE WHARE "I TE 10 O NGA HAORA, I RUNGA I TA TE IWI WHAKAAKO.

Mangakahia:— E mea ana au, maku tenei takiwa ki te whakapuaki i aku kupu, i aku whakaaro, mo to tatau Kotahitanga, no te mea, i Inoi au ki nga Rangatira i te 80 o nga ra o Mei, kia whakaatu au i aku whakamarama, mo runga i nga korero a nga Rangatira, a Henare To- moana, a Wi Pere, a Tamahau, he mea tuku nei na ratau ki au te mana tiaki i nga tikanga katoa o te whakahaere o te Tiriti, me te Ko- tahitanga, e mahia nei e tatau, i muri iho i taku korerotanga, ka whakapa au ki runga ki te Pire, tenei ka whanga tonu au ki te wha- kautu a te Iwi mo taku Inoi . Heoi ano. Takarangi:— E tu ake ana au mo te korero a Mangaka- heia, e mea nei, kia tukua ia kia korero, ki taku whakaaro e Mangakahia, kokoe te Ti- muaki o te Hui o te Kotahitanga, o nga Whare Ariki, o te Whare Runanga, me te Marae, engari, ki taku whakaaro, kaua mat tu hei herehere i runga i te tikanga o to kupu, e po- uri ana au, i runga i te mea, kua hoki-hoki «etahi o nga Iwi nei. Heoi ano. Te Hekenui:— . E tautoko ana au i ta Mangakahia, no te mea, koia te Timuaki o te Kotahitanga, kia whakamarama ia i tona whakaaro, ina, hoki, kua puta nga Ripoata a nga Iwi, mo te Pire a te Kawanatanga, kaati, ko a Mangakahia e Whakamarama mai i te tuatahi, kia mohio •ai hoki tatau ki ona whakamarama nu taua Pire. Heoi ano. Tomoana:— E tautoko ana au i ta Mangakahia, engari, me tuku tenei ra mo tenei take, e noho nei tatau nga Iwi, mo apopo kia Mangakahia. Heoi ano. Wi Pere:— Ki taku whakaaro, kaore he painga o Ma- ngakahia ki te tu, ko te mea nui, ko te Pire, kia tahuri tatau ki te whiriwhiri, kia wawe te kites e tatau he tikanga, e mau ai o tata Oneone, koi whakaroaina tonutia e tenei ma- hi e kumekume haere nei a Mangakahia, otira heaha te kiko o roto o ana korero e korero nei ia, ko ana korero tonu hoki tenei i roto i enei tau ka hori nei, ki au nei, ka Paahitia mai e te Whare nei te kati i te Hoko, he ora tena ki au nei. Heoi ano. Kite:— E tautoko ana au i ta Takarangi e karero nei. Heoi ano. Tamahau:— Ae ka Paahitia, kia whakapuaretia tetahi ra hei korerotanga mo Mangakahia. Heoi ano. Te Rawhiti:— E tu ake ana au ki te whakapuaki i te ku- ;pu kai a matau, me timata taku korero i te kitenga o Taingakawa ia Tamahau, koia te take i tu ai te Hui ki Waikato Hanatere, tona hokinga atu, ka tukua atu nga Panui, haere ake nei te Mokopuna a Tamahau ki te wha- karite, koia te take o tenei haere, e noho nei tatau i roto i tenei Whare.

Papawai Hune 10/98. No te Wenerei te 28 o nga ra o Maehe 1898, ka whai-korero a Kiingi Mahuta ki nga Ra- ngatira, ki nga reo o ia Iwi, o ia Hapu, i huihui ki (Waahi Hanatere Waikato,) i runga i te reo powhiri mo ratau, i tukua atu i te 15 o nga ra o Hanuere kua taha ake nei, he nui atu nga Rangatira nga Hapu menga Iwi, i rupeke ki taua hui, i tae pea kite 2,000, nuku atu ranei, ko nga kupu tenei. Kiingi Mahuta Tawhiao:— Haere mai nga Iwi, haere mai nga Hapu, haere mai nga Rangatira, haere mai, haere mai haere mai, me mihi ake ano nga« kupu i•» mai, haere mai, me mihi ake ano nga kupu i te tuatahi, haere mai ra nga Rangatira o te motu nei, haere mai nga Iwi, haere mai, ki waenganui nei kia hurihuri tahi, kia ora tohu tatau katoa, katoa, mate Atua tatau katoa e tiaki, he mea ake naku, ahakoa ngaro atu era o nga Rangatira, kua tae mai ia koutou e noho ma-i-na, me te kupu kaore i ngaro atu, ahakoa ngaro atu o koutou Tipuna, o koutou Matua, ko ta ratau kupu i waiho iho, e mau ma-i-na, ano, i roto i te manawa o ia Tamaiti Rangatira, o ia Tamaiti Rangatira, he kupu ake naku, kotahi te mea nui, a, e hoki ki nga ohaki a o koutou Tipuna, a o koutou Matua, kua ngaro atu ratau, ko ta ratau whakaoti i waiho iho, ko tenei, e hoki ki tou taonga, ki te kupu a o koutou Tipuna, a o koutou Matua, kua ngaro ratau, ko te kupu i waiho iho, ko tenei, kia ora, tonu tataa, raite Atua tonu tatau e tiaki. Heoi ano. Tana Taingakawa:— Haere mai te Iwi, haere mai, hiere mai, haere mai nga uri o nga tangata kua mate, a ko to ratau uri tenei, e noho nei, haere mai kia kite atu ia koutou, kua tae mai nei koutou ki tenei Waahi, kua rongo mai koutou i nga kupu e korerotia atu nei, haere mai e hoki ki tou Maoritanga, taku kupu i tu ake ai ahau ki runga, kua rongo mai nei koutou i te kupu nei-na, toa Kiingitanga, kia koe, tou Mana, kia koe, au tika atu, au he atu, mau ka he, e taea hoki te aha. Heoi ano. Henare Kaihau, M. H. R:— Haere mai e nga Iwi o nga Motu e rua nei, haere mai ki Waikato, kua korerotia ake nei nga kupu oto tatau ra, e tika ana kia penei tia ake i tenei waahi, kai te wehi ano tatau ki te Atua, me whakahonore hoki ki te Kiingi, kua tae mai koutou ki tenei waahi, kua rongo mai i te kupu o tenei ra, ko tona kupu tenei, kui, kui, tuarua, ko taua kupu ano, whiti, whiti, kia rongo tonu mai koutou, ko to tatau ra, ko te ra o koutou Tipuna, a o koutou Ma- tua, engari, he papa maroke, ko tenei, kia unu- unu tonu ki to mua i kanohi, ka mutu te kupu nei i konei, ma nga Hapu, ma, nga Iwi, e whiriwhiri, kia ora tonu koutou. Heoi ano. Eruera Te Kahu:— Karanga e Mahuta, karanga, karanga, ka- ranga mai ki nga Iwi, ki nga Hapu, ki nga Rangatira kua rupeke mai nei ki to Marae, karanga mai ki au kia Ngati Apa, tenei matau nga tangata o tera waahi, i takahia ake nei e te waewae o to Papa, i te tau 1889 a kua tae mai nei ki to Marae, e tu nei i tenei ra, tena. koe, te ahuatanga o to Papa, kua ngaro atu nei ratau ko nga Rangatira, tenei te haere nei tenei tauhou ki tenei waahi, e haere mai ana ki te whakarite i te kupu a nga Rangatira, i tangihia ai e au i te riu o Poneke, kia Tai- ngakawa, e haere nei ki te ra i whakaritea ai e au hei taenga mai moku, ko tenei, karanga ki nga Iwi kua noho kai tou aroaro, tenei kai te mau nga kupu i te Manawa o ia Tamaiti Rangatira, o ia Tamaiti Rangatira, kai te mau hoki i au, taku kupu i mohio ai, ara, kaua te Hoko, me era atu mea e mate ai te Whenua, kia ora ano nga Morehu Whenua, hei matua kia tatau, me o tatau Whakatipu- ranga, karanga mai e Taingakawa, mihi mai hoki ki nga Iwi, kaore au i haere mai ki te tiki mai i te mana, i te Kiingitanga ranei, heoi ano te mea i haere-mai ai au, kia korero- rero taua i nga tikanga mo taua, a, maku ne! e korero noa ake aku nei i kite ai, i kite iho ai ahau i te rarangi 24 o te Pire a Henare Kaihau, M. H. R. e mea ana, kia wetekina te here o nga Whenua, engari tenei, hei wha- kaarohanga ma te ngakau, i tipu i konei tetahi mate e pa nei ki nga Morehu Whenua, e toe nei ki te Iwi Maori, ara, ko te wetekanga o te Ture here i aua Whenua, kua puta tetahi kupu i te Hui a te Kotahitanga, kia tino herea te 5 miriona eka, e toe nei ki te Iwi Maori, kia waihotia hei waiu mo ratau, me o ratau uri, maku nei e panui ake tetahi pukapuka kua tukua atu kia te Kuini, me te utu mai hoki a te Hekeretari, panuitia ana te pukapuka, koia nei taku korero i tu ake ai au ki rungs, kia ti- rotirohia marietia e tatau etahi o nga tikanga o te Pire, kei waiho i runga i te wetekanga o nga here, ka riro atu ano etahi o nga Morehu Whenna e toe nei ki te Iwi Maori, kia ora te- nei whakaminenga katoa. Heoi ano. Niniwa Kite Rangi:— Karanga e Mahuta, karanga ki o Iwi, kua rupeke mai nei ki to Marae, karanga te reo o Tipuna i tenei waahi, karanga ki te ahuatanga o tera waahi, kua ngaro te tangata ki te po, me titiro mai e koe, he Wahine tonu au e kore- ro atu nei, e haere nei hoki ki to Marae, kua ngaro nga tangata whaaki, me nga mohiota- nga, otira, ko a ratau kupu tenei ano te mau atu nei kei roto i au e tu atu nei no nga taonga i mahia ai ki tenei Whare, ki enei Marae, e tu maira te Whare o (Ngairo) kei Wairarapa, ko Aotea te Ingoa o te Whare, i pukai ai nga kupu, o enei whare o enei Marae, kua nga- ro atu ratau era Kaumatua, ko a ratau kupu i waihotia ake, ka pakara tera whare ka whakaarahia ano e maua ko taku tipuna he whare ano e tu mai nei ko Aotea ano te Ingoa engari ka rereke tenei ahua ka hanga ki ta te Pakeha ahua, a ko nga Kaumatua na ratau taua tikanga, kei roto katoa e Iri ana i tu atu ai ahau ki runga he whakaronga atu ki to korero e Waikato, te kupu a taku Tipuna a (Ngairo) kei roto i Waikato nei e takoto ana, penei te kupu a (Ngairo) ka hoe