Nama 163
191111

whārangi 1  (12 ngā whārangi)
2titiro ki te whārangi o muri


 
Te Pipiwharauroa

HE KUPU WHAKAMARAMA.

NAMA 163.

GISBORNE.

" He ao te rangi ka uhia, He huruhuru te manu ka rere."

NOWEMA 1911.

"Kui! Kui! Whitiwhitiora."

TO TATOU POOTI.

IA ra, ia ra, e whakatata ana mai te ra o ta tatou pooti, e whakaatu ai tatou i o tatou whakaaro mo nga tangata hei mangai mo tatou ki te Paremata, e whakaputa ai ano hoki etahi o o tatou takiwa i o ratou na whakaaro mo te kai, mo te kore ranei e kai i te waipiro. Kua kitea inaianei e wha ano o tatou Kaunihera Maori i tono ki te Kawana kia whakaaetia ra- tou kia pooti. O tenei, e toru no te Tairawhiti, kotahi no te Taitokerau: ko Takitimu, ko Horouta, ko te Arawa me te Wairoa. He mea whakamiharo rawa ki a matou te korenga o te Taitokerau i ngakau nui ki tenei taonga, no te mea ko te takiwa tenei o Niu Tireni i kaha ki te awhina i te tikanga e mau nei i roto i tenei ture i te tau 1908. Ko te tau tera i hainatia e nga wahi katoa tetahi pitihana ki te Kawana- tanga mo te mana pooti waipiro kia tukua mai ki te Maori. I whakatakia e taua pitihana nga ture waipiro katoa e pa ana ki te Maori, me te whakaatu ano i nga ngoikoretanga o aua ture. Ka mutu era take, katahi taua pitihana ka mea:—

" Ko ta matou inoi tenei, kia hanga he ture kia kaua rawa e whaimana te hoko i te waipiro ki te Maori, ki te hawhe-kaihe ranei e noho ana i nga kainga Maori i waenganui i nga Maori a ki te kore i tena kia tukua mai kia matou te mana pooti i roto i nga takiwa pooti mema Maori, i roto ranei i nga takiwa Kaunihera Maori, me whaimana ranei te hoko waipiro i roto i aua takiwa ki te Maori kaore ranei."

I tino kaha atu te hainatanga a te Taitokerau i taua Pitihana, koiara anake te wahi i tuku tangata ki te kawe haere i taua pitihana kia hainatia. Ko te ture kua tukua mai nei ki a tatou i tenei tau he whakatinatanga no taua piti- hana o te tau 1908. Otira no te whakatinana- tanga nei i taua pitihana ka matao ia te ngakau o te Taitokerau. He maha nga tangata kei te whakahaunga i tenei ture ki nga ihu o te nuinga o te tanata, kaore noaiho nei he pirau o tenei ture. Ko to matou hoa ko te Tawhirimatea Taima tetahi kei te mahi i taua mahi, a kaore noaiho ona mohiotanga ki te tikanga o tenei ture. E ki ana ia kaore he painga o tenei ture, engari ka nui ke ake te whiwhi o te Maori ki te hara, ki te ingoa kino. He korero whakapohehe rawa tenei i te ngakau o nga mea kaore i te tino ma- rama. Kua puta nga korero a na Roia kaore he hara mo te Maori i roto i tenei ture engari mo te tangata e whangai ana i te Maori. Kaore tenei ture e kati ana i te unu waipiro. Ka ahei noa atu te tangata te moe me te kai i roto i nga hotera. Ko nga painga mo te Maori he nui atu, tena ko nga mate he iti noa iho, engari na te tangata noa i whakanui.

He tika tonu nui ke atu te pai mei whaka- ritea tenei mana ki tera i whakawhiwhia nei ki te Pakeha. Otira ko matou e ki ana he mea tuatahi kua whakamaua mai e te Kawanatanga ki a tatou, nareira pai rawa te whakahaere i te kore e whakahaere, ka whakaaro mai hoki te Whare kaore te iwi i te pai ki tenei ture ka kore e ngawari tona homai i te mea pai ake.

Ko ta matou kupu ki te Tairawhiti kia kaha ki te kimi i te maramatanga, i te tika. Ko koe ano te matamua ki te rapu i nga huarahi o te matauranga, e tu mai ra ou toa i te whare hanga