Pukapuka 0, Nama 29
18840715

whārangi 3  (30 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 

Niu Kini.

 

NA nga waea i whakaatu mai i te 18 o Hune nei, i maranga he teretere i Kuiniranga (Queensland) he titiro - haere i nga whenua o te motu o Niu Kini (New Guinea). Ka u te iwi ra, ka haere ki uta ki te manowhenua. Moe iho, ka haere, whanatu, whanatu. E ono rau maero o te haerenga ki nehenehe ra, ki maunga ra, ki mania ra, ki awaawa ra, ka kitea e te tangatawhenua. Aha ! ka reia mai e te 1,200 o taua iwi o Niu Kini; a, whakahoki marire ana e te tangata - whenua te tira Pakeha i "piki tu piki heke." Aratakina mai ana ki tatahi e te kotahi mano me te rua rau o nga tangata nona te motu ra. Eke ana te heke ra ki o ratou kaipoke rere atu ana ki o ratou kainga tupu. No te taenga atu te tira-Pakeha ki marae-atea, kaore ra nei i pepehatia mai e nga moke o te kainga, "Nau mai ! nau mai ! He nui to ngaromanga; he iti to putanga."

 

Ingarangi.

 

Ko te korero nui i Ingarangi (England) i naianei ko te huihuinga whai-mana o nga kingitanga ki Ranana (London) kia whakarorohia nga tikanga e marino ai e pehea ai ra nei a Ihipa (Egypt). Ko Takei (Turkey) tena, ko Parani (France) tena, ko Tiamana (Germany) tena, me etahi atu. Ko nga moni ka riro i Ihipa i nga whakamahinga o Ingarangi ewaru miriona pauna, mo nga pakanga, mo nga aha, mo nga aha. Ma taua runanga rangatira kua hui nei, e hurihuri nga mea katoa e tatu ai te mauri o Oropi, e aha ai ra nei. Me he mea ka whakaae tenei runanga o nga kingitanga kia whiua ki te rire o te moana nga hoari, nga paura, me nga pu, katahi ano pea ka aio nga moana o Oropi.

 

Kiano a Haina raua ko te Wiwi i whakataketake noa i ta raua maunga rongo.

 

Roma.

 

No te nupepa o te 3 o Hurae ka tae mai te rongo kua tae ki te whenua o Roma (Rome) te taru whakamataku nei a te korera (cholera). Koia nei tetahi o nga mate uruta kaore e taea e nga takuta te rongoa; a, ekore pea e hoki mai ki te ao - marama nga tangata e pangia ana e tera mate. Ahakoa he nui nga whiu o te Atua ki nga tini iwi o te ao, nohea e iro.

 

Pakirari.

 

KUA taia ki te nupepa o te 19 o Hune te waea tuku ake ki Ranana (London) i Kanatinopara (Constantinople) e mea ana kua taia-nuitia e te mate - uruta a Pakirari (Bagdad). He whenua matarahi tera no roto i te kingitanga o Takei (Turkey). Kei Ahia, ko Hiria (Syria) te rohe i te taha tonga. I te taha hauauru, ko te awa o Uparati (Euphrates). Haunga hoki etahi rohe i Pahia (Persia) i hea, i hea. Ko Papurona (Babylon), raua ko Ahiria (Assyria). Ko tenei mate-uruta kua pa nei ki tera whenua i Ahia he korera ra nei, he aha ra. nei. I nga mateuruta o tera whenua i mua mai takirau te tupapaku i te rangi kotahi. Mutu rawa ake nga mate pera, he mano, he mano nga tangata ki te moenga; haere tamariki, haere koroheke, haere rangatira, haere tutua. Kaore hoki he whiriwhiri e tenei tu mate, he tapahi tonu i te ra, i te ra. Ma nga takuta pea e mahi etahi tikanga e taharahara ai era mate-whakamataku, ana ra nei.

 

Kei te korero-haere nga mema kiia nei kia whakaturia i runga e te pooti mo te Paramete hou, ko nga tau e tu ai enei mema mo te Paramete hon etoru tau.

 

Ko Pihopa Te Aperahama kua piri atu ki a Tawhiao hei hoa whakamarama tikanga i a raua e noho mai nei i Ingarangi.

 

Te Pihopa o Waiapu.

 

No te 31 o Mei ka takoto te kai a te Pihopa o Waiapu ki Turanga, he whakanui mo nga tangata o tera awa i whakawara hoe i runga i te kai-kino nei, i te waipiro. Haere ake nga Maori i tae ki taua hui 140. Nga Pakeha rangatira i tae te 15. No taua ra e 50 o nga Maori i tango i te Ture Puru Ripene. Ko tenei mahi pai a te Pihopa o Waiapu i timatatia mai i nga tau erua ka pahemo ake nei. Na te Pihopa i timata te korero. Ki atu ana tera, ko te hunga kaore e i whakaae ake ki tera tikanga i mua, me whakauru mai i runga i tenei kakari; ta te mea he hoa-ririkino a te Rama, a, me uekaha rawa te pakanga ki tera tu wheinga. Tetahi kupu ana, ko te Raumati e haere ake nei ka takoto he kai i a ia; a, ko reira pea ka uru mai te tini o te tangata. Muri iho i a te Pihopa, ka tu a Te Kuruia (Goodyear), minita o Maketu. Roa noa atu tana whaikorero, whakaatu marire ana ia i te whakapokenehenetanga, i te whakatautauheatanga, o tera honu e reia tawhetatia nei e te tangata ki te whakahurorirori i nga mahara nui katoa. Muringa iho ka tu enei rangatira Maori ki te whai-korero, ko Wi Piahana, ko Hone Makarauri, ko Arama Karaka, ko Pomare Ngarongo, ko Ngatiterongoihaere, ko Hari Rahipere, ko Henare Piahana, ko Raniera Te Hiahia, ko Herora Te Wharekowhatu.

 

(Tera atu te roanga.)

 

Ko te karangatanga o nga mema Maori i te 8 o Hurae, i Te Awamutu, ko Henare Kaihau, ko Hamiora Mangakahia, ko Mita Karaka, o Ngatipare; ko Meiha Kepa, ko Te Puke Te Ao ko Wetere Te Rerenga, ko Meiha Te Wheoro, ko Hirini Taiwhanga.

 

No Nepia nga kau i whiua mai ki Ohaupo, i Waikato, e 90, pai atu era kau momona.