Pukapuka 7
18840606

whārangi 3  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
HE TURE HEI WHAKARITE MO TE UTU REIT I RUNGA I NGA WHENGA O TE KARAUNA ME NGA WHENGA MAORI. Nga ka meingatia hei Ture e te Runanga Nui o Niu Tireni e noho huihui ana i roto i te Paramete, i runga hoki i te mana o taua Runanga, nga whakaritenga i raro nei:- 1. Ko te Ingoa poto o tenei Ture ko Te Ture Reiti i nga whenua o te Karauna me nga Whenua Maori, 1882. 2. Koia nei te whakamaoritanga o nga kupu i raro nei me kaore e wehe ke ana i nga tikanga o tenei Ture, ara:- Whenua Karauna ko nga whenua katoa o te Karauna i roto o Niu Tireni. Whenua Maori ko nga whenua katoa, nga paanga ranei i roto i nga whenua o nga tangata Maori o te koroni o Niu Tireni e uru ana ki roto ki te Kupu "Tangata Maori nga hawhekaihe katoa taea e ratou uri e puta mai ana i te taha Maori ahakoa i raro aua whenua i nga tikanga Maori i raro ranei i etahi tikanga ke atu e takoto ana i roa, i nga takiwa Maori utu reiti, he panuitia penei mo tenei ka whakapuakina ake nei, Kawanatanga takiwa, tona tikanga ko etahi Kaunihera, Poari, Kaitiaki, Komihana, mo etahi atu tangata e mana nei ki te kohi reiti. 3. Ahakoa nga tikanga o roto o tenei o tetahi atu Ture ranei ko nga whenua Maori katoa e takoto ana roto i nga Paro Taone, mate reiti raro i nga Ture e mana ana e ia wa e ia wa hei whakahaere i nga whakaritenga, me nga kohikohinga o nga reiti o roto o te Paro Taone penei tonu mehemea nei he whenua na te tangata e hara nei i te Maori. 4. Ka ahei te Kawana i roto i tona Kaunihera, i ia wa i ia wa, ki te panui i etahi takiwa o te koroni, hei takiwa Maori utu reti i raro i tenei Ture, ka ahaei hoki i ia wa ia wa, ki te whakarereke, ki te whakakore ranei ana Panuitanga. 5. Ka ahei te Kawana i ia wa ia wa ki te panui i etahi takiwa o te Koroni, e hara nei i te Paro Taone, ka ahei hoki ki te whakarereke i aua panui kia pa atu te Ture, nga ture ranei e mana ana i aua takiwa hei whakahaere i nga whakaritenga, me nga kohikohinga o nga reiti o roto ana takiwa i runga i nga whenua a nga tangata hara nei i te Maori kia pera tonu ki runga ki nga whenua Maori o roto o taua takiwa, kia kaua hoki e pa atu ki aua whenua nga ritenga o tenei Ture mo nga whenua Maori. 6. Ko nga whenua katoa o te Karauna me nga whenua Maori katoa, me nga whare mo nga whakapainga o runga, me utu reiti i raro i Te Ture Reiti, 1882 raro i nga tikanga e whai ake nei, ka haere ana hoki raro i nga tikanga o tenei, ko enei anake e kore e utu, ara:- (1) Ko nga Whare Paremete me tona whenua i Poneke, (2) ko nga Tari Kawanatanga me tona whenua i Poneke, (3) Ko te whare o te Kawanatanga me tona whenua i Poneke, (4) Ko te whare o te Kawanatanga me tona whenua i Akarana, (5) Ko nga whenua e tu ana i runga nga Kura Kawanatanga, tae noa ki nga wahi takarohanga, me nga whare o nga Kai whakaako, me nga whenua e kapi ana i era, ahakoa he kuri he paraki he aha ranei, a e riro hou ana i aua mahi. (6) Ko nga whenua e mahi ana, e kapi ana hoki i etahi kareti, tino kura ranei, (7) Ko nga whenua e mahia ana e kapi ana ranei i nga whare mutiama, (8) Ko nga whenua e mahia ana, e kapi ana ranei i nga whare porangi, whareherehere, me nga hohipera, me etahi atu whare atawahai, (9) Ko nga whenua e mahia ana, e kapi ana hoki i nga whare tiaki i nga tangata mate o tawahi me nga whare raiti, (10) Ko nga waapu katoa a te Kuini, (11) Ko nga reriwe me nga teihana reriwe, me nga whare katoa, (12) Ko nga whenua katoa e mahi ana e whakaritea ana hei ngaherehere hei kaari, hei wahi haererenga ranei mo te katoa, hei rahui whakatipu rakau ranei, (13) Ko nga whenua o te Karauna , me nga Whenua Maori, i roto i nga kauti e whakahuatia ana i roto i te Apiti Tuarua, ki Te Ture Kauti, 1876, (14) Ko nga whenua katoa o te Kawana me nga Maori, ma tetahi tangata ke atu, e hara nei i te whenua a te Minita Kai-tiaki o nga moni o te Koroni, he tangata ranei kei runga e noho ana, penei ma nga tikanga o Te Ture Reiti 1882, e pa nei ki a ia te utu reiti i raro i taua Ture, (15) Ko nga whenua Maori e hipa atu ana i te rima maero te matara atu i te huanui, i te rori hoiho ranei. Engari ke nga whenua takanga kararehe a te Karauna, mehemea he tangata ano kei a ia, i raro i te tikanga e Te Ture Reiti, 1882 me utu reiti i raro i Te Ture Reiti, 1882, i raro hoki i te mana o tenei Ture, engari kei te whakaritenga o nga utu e te Komihana Takoha Taonga me te utunga o nga reiti e te Minita kai-tiakai o nga moni o te Koroni, kei reira, i raro i nga tikanga o tenei Ture, meatia ai, ko te utu o aua whenua e reitingia ai, ko te utu o waenganui o te utu o whakaritea ana e te tekihana rua, o Te Ture Reiti, 1882, me te utu nui o taua whenua, mehemea nei na tuatahi tangata noaiho. 7. Ko te Minita Kaitiaki o nga moni o te Koroni o tu ana taua wa ke na i runga i te mana e tona tari, ka kua ko ta te tangata nana nga whenua katoa o tika ana kia utu reiti raro i tenei Ture mo nga tikanga o Te Ture Reiti, 1879 a ko nga tikanga o tera mo nga tikanga eTe Ture Whakarite Takoha Taonga 1879, e tika ana hei whakahaere i Te Ture Reiti, 1882, a me whakahaere pera. 8. Ko te Komihana Takoha taonga i te mea e mahi ana ia i te rouru whakarite utu reiti i raro i Te Ture Reiti, 1882, ko ia te tangata hei whakatau mehemea e tika ana kia utu reiti nga whenua o te Karauna, me nga whenua Maori raro i tenei Ture, a ki te tuhia e ia etahi whenua o te Karauna, whenua Maori ranei ki runga ki tetahi rouru utu reiti e kiia ana i roto ko te Minita Kaitiaki o nga Moni o te Koroni, te tangata nana aua whenua penei me tenei kua kiia ake nei, me tuturu me pumau tonu iho taua, tuhinga ana kia kaua e taea te unu o te Kawanatanga takiwa, o te Minita Kaitiaki o nga moni o te Koromi, e wai atu ranei, ka pumau tona taua ki he whenua era e tika ana kia utu reiti raro i tenei ture, a kai pa hoki nga tikanga o tenei Ture ki ana whenua. 9. Ko nga tono pera me tera i Te Ture Reiti, 1882 mo etahi reiti e tika ana kia utua e raro i tenei Ture, me waiho ki te tari o to Komihana Takoha Taonga, a mea tuhi a waho ki te Minita Kaitiaki o nga moni o te Koroni, i runga i tona ingoa tika mo tana mahi, me tuku atu ranei ki te poutapete i ÿ