Pukapuka 8
18840620

whārangi 3  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
nui e nga iwi e a ratou takiwa, kei pataitai a ratou mahi. Heoi ra ma koutou e ata tirotiro i te tika i te he ranei a enei korero, ka tukuna atu nei uta koutou ara e nga tangata e whai mahara ana ki te painga o te nupepa reo Maori hei huarahi marama i waenganui ia tatou. A ki te kitea e koutou e tika ana, ma koutou katoa e tautoko mai, kaua hoki etahi a oma atu ki ro ngahere whakamomori ai ina taea nga wa e te raruraru, a ka waiho ma etahi anake e whakatikatika haere. Engari me tahuri katoa mai ki to karo i nga tikanga pakeke e kitea ana ki te tautoko hoki i nga mea e e pai ana. E tae ana ki te 13,400,000 nga tamariki o nga kura Ratapu i te ao katoa, ko nga kaiwhakaako e tae ana ki te 1,600,000, hui katoa ratou, 15,000,000. E mea ana nga Paniora, te rakau tapu to panaua e whakapono ana hoki ratou koia a te karaka rahui i kainga a Arama raua ko Iwi, i te kari o Erena. Na wai ra i whakaatu mai kia ratou. Kua tae mai te rongo kua pakaru te tahi wahi e te tino taone nui a Ranana. Na te paura tainamaiti i tukituki. Ko te Paraki hoia tieki o taua taone i pakaru katoa, kahore ano i mohiotia nga tangata i mate, kahore hoki i mohiotia nga kai kohuru inaianei. He maha nga tangata e tuhi mai ana mo te korenga o tae atu a te nupepa kia ratou. I tukua katoatia atu nga nupepa, tera pa. kei nga Poohitapu nui o nga takiwa a takoto ana. Mehemea e he ana e ngaro ana ranei te ingoa tika a te kainga me te kanohi mo te ingoa tika ranei e te tangata me tuhi mai kia tika ai te tukunga atu. No te 4 o nga ra e marama nei tu ai te Hui a Ta Hori Kerei ki te taone i Kihipane kanui te huinga o te Pakeha i kiki tonu te whare i te tangata. I te mutunga o te korero a Kerei ka whakapai katoa te hui ki a ia, ka tono hoki kia riro tonu ma Kerei e arahi te taha turaki Kawanatanga inaianei, a whakaae ana a Kerei. Heoi, Hure katoa te hui mutu ana te noho o te Hui. Tenei te panui hou a Panera me Paerana kei nga wharangi o te nupepa nei i tenei putanga. He whakaatutanga atu ki a raua hoa Maori, i te tuwheratanga o ta raua toa i te Tiata e mohiotia ana ko te Horo a Panera me Paerana, me te tino ngawaritanga o nga utu o a raua taputapu e hokoa ana ki reira. A o hiahia ana hoki raua, kia haere tonu mai nga Maori ki te tirotiro i nga tini mea e rawe ai ratou mo te makariri, a hei reira ka kitea te itinga rawatanga o nga utu. Kua tae katoa mai nga pootu inaianei mo te mema Pakeha e te takiwa Tairawhiti nei i tenei pootitanga hou a e penei ana te tu, Raka, 500, Kenana 315, Riihi 296. Hei te Hatarei ka panuitia nuitia e te tino kaiwhakahaere pooti, a ka tika tonu atu a Raka ki Poneke. Kahore i taea nga pooti o Te Mahia, me Tongoio, i tutakina mai hoki nga kaiwhakahaere o te waipuke. Kei te ngaro te tangata i ahu atu ki te Mahia ko tona hoiho anake i kitea e nga kai rapu. I te 17 o Hune nei, i whakawakia a Epiha Parau, me Tamati Hautapu, i te Hupirimi Kooti, mo te hara tuhituhi pukanoa i nga ingoa tangat ke, ki nga tieki tono moni i nga peeke, a whakataua ana e te Kooti kia kotahi tau mo tetahi, mo tetahi ki te whareherehere. I whakawakia hoki a Hunia Te Iri, mo te whanake tupeka i te toa a Wiremu Mirina i Tuparoa, a whakataua ana hoki e te kooti, kia kotahi tau mana ki te herehere. Ko Ruka Miramiro, ko Timi Piriha, me Haura Te Wa, o Whareponga, no te 18 o Hune nei i whakawakia ai, i te aroaro o te Kaiwhakawa Tuturu, mo tetahi hara kino, pakarutanga i te whare toa o Wiremu Mirina, o Tuparoa.Whakaponohia ana e ratou ano e toru marama mo Ruka me Timi ki te whareherehere, a mo Haura e ono paanga o te whiu i runga i tona ahua tamariki rawa, e 7 hoki ana tau. Ruka 14 tau, Timi 16 tau. To koutou na maia ra e hika ma, ki te mahi i tena hanga kino. Ka nui te matemate o nga tamariki, me etahi ano o nga pakeke o Kihipane, i te mate mitara, a te hiahia ana a Takuta Porena kia whakaaturia atu ki nga Maori, kei pohehe ratou ki tenei mate i a tae atu ki a ratou kainga. Kei te mohio koutou pea nga kaumatua ki te ahua e tenei mate i puta mai hoki ki enei takiwa i mua, ehara hoki i te mate e wehengia ana, mehemea ka tiakina paitia. Ko te paanga mai i te timatanga kei nga whatu, muri iho he kirika, me te whero katoa o te kiri, i te ahua koroputaputa. Kati ko te putanga tenei e te mate ki waho, a ki te kore e whiua ano ki roto i te matao, e kore e roa ka ora. Kati kei pohehe nga Maori ki enei tohutohu kei mahi porangi hoki ki te kaukau ki te wai ki te haerere ranei ki waho i te makariki. I whakatakotoria nga pukapuka a nga korero mo Meiha Ropata, mo Te Kooti Rikirangi ki te aroaro o te Paremete i te 17 a Hune nei a tirohia ana e ratou nga kupu a Meiha Ropata kia Te Paraihe, kia puritia atu e ia te toenga nga moni mana ara te 100 i te tau, me te kupu whakahoki mai a Te Ruihi kia Meiha Ropata, ki nei ia, ehara i te whakaaro kore e te Kawanatanga ki a ia, kei te maharaha hoki o ratou tana piri pono kia te Kuini, mo a mahi nui mo te Koroni. I tae ata hoia te whakaaturanga a Kapene Poata, mo nga moni 200 i patua nei he whakaarohanga nona he moni tuturu tena i whakaritea mo Ropata i nga tau katoa. Kati whakahengia mai ana taua kupu a Kapene Poata e te Ruihi. E penei ana nga korero mo Te Kooti. Kua hoatu a te Kawanatanga tetahi wahi whenua, he nohoanga mona me ona hoa, kei whaitake ia ki te hoki mai ki turanga nei noho ai. Kihai rawa i oti marire etahi mahi tuturu a te Paremete i tenei huinga. I timataia tonutia e te taha tautohe i runga i motini o Te Tuati, ki te turaki i te Kawanatanga, a hinga ana te Kawanatanga i runga i nga pooti. Heoi kihai ratou i whakaae kia mutu kau ratou, engari i tono atu kia te kawana kia wahia e ia te Paremete, a kia timata tonu te pooti, mo nga mema hou. Kati e whakaae ana te Kawana ki ta ratou tono, ina oti a ratou te whakarite i nga whakahaerenga moni o tenei tau, a e maharatia ana, mo te Ture te 24 o hune nei, ka mutu tenei Paremete, a ka timata ano te whakahaere pooti, mo te Paremete hou. Kua tae mai te korero mo tetahi ru nui ki Ingarangi. He hawhe mineti taua ra e korikori ana a he nui te wehi i pa mai ki nga tangata o taua wahi. Wahia ana e taua ru nga whare nui i etahi o nga taone a i tetahi taone, i hinga ki te whenua te tawa o te whare karakia. Engari kahore i mohiotia i te tukunga mai o nga korero mehemea i mate etahi o nga tangata. Kia tatou e noho nei i Nui Tireni he hanga noaiho tenei mea te ra, otira e hanga mataku rawa atu ki Ingarangi, kahore hoki i te puta tonu mai ki reira. He mea ata tatau marire nga ru o tera whenua, timata mai ai i te tau - tae noa mai ki tenei takiwa, a hui katoa e 225 nga ra e mohiotia ana. I te tau 1274 i puta mai tetahi ru nui, a hinga katoa ana nga whare4 o tetahi taone. Engari ko te mea ÿ