Pukapuka 1, Nama 1
18971221

whārangi 3  (4 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 

nga kai tango nupepa hei reira ka haere tonu nga pepa mo ia tangata mo ia tangata

6. A te wa e hui ai te Runanga-nui o te Kotahitanga ia tau ia huinga ranei me whakatakoto mai nga kaute moni mehemea kua ea katoa nga moni a Tamahau i utua ai te perehi me nga moni hua me tuturu te perehi ki te Kotahitanga

7. Kote komiti tuturu me te perehi o te Puke Ki Hikurangi me Rehita rawa ki te tikanga o nga ture Pakeha hei arai ano hoki i te hiahia o otahi mea rereke e oho ako ana i waenganui ia ratou

8. Ko nga kaute moni me nga kaute e utua ana me paahi rawa e te komiti i miiii o te utunga me whakarite ano e te Tiamana raua ko Tamahau te Tangata hei utu I te moni tiaki moni keehi ranei mo nga nama e pa ana ki tenei perehi me te tuhi iho ki te pukapuka

9. Ko nga reta tuhi mai e pa ana ki te kitoa kaore he utu ko nga reta tuhi mai e pa ana kia ia raua ratou ranei me nga mea ngaro aha ranei tupapaku mate ranei whanautanga tamariki marenatanga panuitanga kanikani me era atu e taea e te perehi te takai te Etita ratou ko te komiti te whiriwhiri mo te utu I runga ano ia i nga tikanga o te utu mo nga mea pera e tenoa ana era atu nupepa

10. Ko nga mahi katoa it te Kawanatanga o te Kotahitanga e whakahatia ana kia taia Me hoko nga pukapuka kite maori me te Pakeha kai te nui ote mahi me te ahua o nga pukapuka

11. Ko nga korero o nga nupepa Pakeha me whakamaori a me haere ano te mahi o te nupepa I nga reo e rua he mea pai ano te reo rua kia taea ai te kupu a te maori te titiro e te ra taha

12. Ko nga mema katoa hui atu ki nga Rangatira Taane Wahine e tae ana kite hui me whakakaha katoa ratou ki nga kupu tautoko o tenei perehi me te whakaaeanoki te tango nupepa ma rateti, kai tena whakitaro anake te tikanga e kore e ahei te tonotono.

13. Kia whai kaha te komiti tuturu kite tukutuku atu ia wa ia wa i ta ratou, i whakaaro ai hei whakakaha atu i nga mahi o te nupepa me te panui ano kia rongo te katoa.

14. Ko nga reta a tetahi a etahi ranei me ata Titiro te Etita ki te titiro ia kore e tika kia ta ia me whakaatu ara me panui ki tena waahi ano I wehea mo nga mea pera he I whakaatu e kore e ta ia.

15. Roto Etita kote utu mona e whitu tekau ma rima Pauna I te tau kotahi koto raro iho i te Etita he Pauna i te wiki mo etahi tokorua kotahi tekau marima herengi I te wiki mo tetahi tekau herengi i te wiki tokowha katoa nga kai mahi

16. Kite tae kite tau e mahi ana nga kai mahi mate komiti ratou ko Tamahau e whakariterite te nekenga ake o te utu mo nga kai mahi te hokinga iho ranei i raro ano I nga tikanga o te ture mahi kirimina whakarite

Te kupu apiti nate komiti.

1 - Ki te tuku korero mai koutou ki to tatou puke hei utanga kia kotahi tonu te taha o te pepa hei tuhinga o ia wharangi o ia wharangi, kia ngawari ai nga kai mahi o te perehi.

2. Ki te tono mai te tangata kia tukua atu te pepa kia ia me whakamarama mai tona ingoa iriiri mete ingoa o tona matua me tona poutapeta mete porowini o tena, takiwa, kia marama rawa kia tae pai atu ai to pepa kia koe.

3.Ki te tuku reta mai koutou me penei te tuhi mai ki waho o te kawa.

[Kia Purakau Maika Etita o, te Puke Ki Hikurangi

Greytown North Wairarapa] Letter Box No. 16

4. Kahore e perehitia nga korero, whakakino mo te tangata, MO nga tangata ranei, mo nga iwi mo nga hapu me era atu mea whakakino e pa ana ki te tangata e tukua mai anakia perehitia he mea kino rawa tenei kinga perehi katoa o te ao kaore e perehitia.

5. Ki te puta o koutou nupepa kia tiaki kauaka hei rukerukea noa tanga atu me tiaki tonu tae noa ki te tau ka whakahoki mai ai kia whakapaiperaua kA whakahoki atu ai engari mau ano e utu te panekuini itio te tukunga mai mo te whakahokinga atu kahore he utu mo te mahinga.

6. Ki te tuku moni mai koutou mo te pepa nei kaua te noti, te hiriwa, engari hei nga moni ota anake o nga poutapeta te ahua o te tekunga mai me titiro ki te nania teru i runga ake nei.

7. Ko Mei te marama i te tau 1898 i whaarotia ai kia tukua whakareretia atu te perehi o te Puke Ki Hikurangi ki te Kotahitanga ma kaha nga kai tauteko ki te whangai kia ia te whakahaere menga mahi katoa menga moni hua e puta ana mai I roto mana e whakarite ana kai mahi katoa.

Ki te Etita o "Te Puke ki Hikurangi " E' hoa tena koe, mau e tuku atu ena, korero ki roto ki te Nupepa mana e hari atu ki nga waahi katoa o nga motu erua, ara nga tikanga o te hui i tu nei ki Papawai Greytown, Wairarapa, I te marama o Oketopa 6 1897. I te marama o Hepetema I te 25 onga ra, 1897, ka haere a Tamahau Mahupuku ki te tai-rawhiti whakawahaia mai ana e pa nga Iwi o reira. Hoki mai I reira ka ara mai tena ara i hoki mai ai ma te tai-hauauru whakawahaia mai ana e ia nga iwi o te tai-hauauru, I runga I tona kaha me te mana ote Kawanatanga a, whakahokia ana e te Kawanatanga te utu o nga tereina ki te hawhe tikiti te rataana mo nga tangata e haere mai ana ki te Paremata o te Kotahitanga i Papawai Kereitaone Wairarapa. Ko nga Iwi tuatahi I tae mai ki te marae ko Ngati Raukawa, ko Muaupoko, ko Rangitane, ko Ngatiapa, ko Whanganui, ko Ngati-Waewae, ko Ngati Pikiahu, ko Ngati Hauiti, ko Ngati-Whiti, ko Ngarauru, ko Ngati Tuwharetoa, me era atu iwi nunui o nga motu e rua. Ko enei iwi katoa e haere ana he peene ano ta ratou ko te peene a Ngati Raukawa. Kotahi maero te mamao mai I te marae o teParemata, I Papawai ka tutaki kite peene o temaraee kiia ana tona ingoa te peeneo te Kotahitanga, ka hapainga e taua peene nga iwi o te Tai-Hauauru. A te hawhe maero te mamao mai I te marae ka tutaki ki te matua a nga wahine he rau-rakau te kakahu, he haki no Ingarangi inga ringaringa ko ta rateti powhiri "Toi-a-mai te waka, ki te urunga te waka, ki te moenga te waka, ki te takotoranga Itakoto ai te waka e

Na e hoa ma, ko Kahukura ki te rangi ko Tauaiwi ki raro, tara ana te haere a te tangata, ka hapainga ano nga Iwi nei e rima tiini te mamao mai i te Paremata. Ka tutaki ki te matua o te marae, ta ratou powhiri koia tenei:- Toi-a-mai-nga-iwi ki-te uru-nga-ki-Aotea-ki-te-takotoranga-i-takoto-ai-te- Tiriti-i-Waitangi.

Na, e hoa ma, ko whaitiri kite rangi, ko taua iwi ki raro, Na, e hoa iiia, e pono ana tenei, ina-hoki, i, rangona iho e matou te ngatere tanga ote whenua, kauru kite marae ote Paremata kite Rongootaketake, kotahi haora e whakarite ana ite ture anga tipuna, menga maiua kite tuku atu ite roimata hei tohu mote aroha. Na e hoa ma I muri o tena ka maioha, katu i kona nga tama ate tangata ka kitea kona te rawe ote meremere mete taiaha kapakapakau ana, rere ana te wehi.

No te rua o nga haora ka hiwihia nga haki e (4); ko te Tiriti o Waitangi, raro iho ko te Rongopai, raro iho ko Maui, raro iho ko ta te Potangaroa, i te hiwinga o nga haki tangi katoa nga peene e rua, ki te whakanui, ka haere atu hoki nga wahine o te Tai-hauauru ka rauna i te pou o ngii haki me te mihi aroha ki nga oha a nga Kaumaiua. Ko te hiwinga o aua haki he tehu no te whakatuheratanga i te Paremata.

Ka mutu nukuhia atia i te mea e tatari ana ki nga iwi kia rupeke katoa mai, i te po o taua rangi ano ka tae mai a Taare Tikao o Ngaitahu o te Waipounamu te Tiamana o te komiti o te Kawanatanga o te Kotahi tanga. No etahi rangi ako ka eke mai e tahi o nga iwi o te Tai- Rawhiti a te Arawa, a Rongowhakaata, te Whanauapaniii, a Ngati Hineuru, Teurewera, a Ngati Porou me etahi iwi atu, ko taua ahua powhiri ano kua whakamaramatia i runga ake nei.

I etahi rangi ako ka eke mai ko nga IwI o te Tai- Rawhiti ki Heretaunga ara ko Ngati Kahungunu, ko aua powhiri ano i whakamaramatia i runga ake nei.

No te Rahoroi te 16 onga ra ka tae mai a Waikato ara a Te Rawhiti Hekeretari o Mahuta a Henare Kaihau mema o te Taihauaru - Hone Heke-- Wi Pere.

Ite 2o onga ra ka tangi nga Peene e rua, katu hoki nga wahine kite Pukana a Wiki Eruha, a Meri Whariki, it Huhana Tuhokairangi, note marae enei wahine. Na e hoa wa he rawe te mahi a nga Tamahine ate tangata wiri ana te tinana kapakapa ana te rau o te Taiaha mete mea nga Kanohi ko Tawera, I muri o tera katu no Ngati Tu wharetoa ko Meraina Hiraka no Taiwiri ko Ngati Henare Haeretuterangi no Whanganui ko Ripeka te Mawae no Ngatiapa no Rangitaane kote Raraku Hunia, kotaua a hua ano o te tuatahi te pai, I muri mai katu ko Hinepaie ko Mihi te ua, ko Hepine te Ropu, ko taua ahua ano i runga ake nei.

Na e hoa ma e hanga, whakamiharo ano enei tikanga katoa kua Whakaaturia I runga ake nei.

Te whare Paremata he kaari putiputi rakau whakapaipai a waho I tata kite rua eka te, nui.

Te ingoa ote whare oraro ko Aotearoa e 2 tiini te roa me ona whakapaipai e iri ana hoki nga whakahua onga kaumatua Rangatira kua heke atu ra kite po.

Kote whare o runga kotete Waipounamu te Ingoa e 2 tiini te roa me ona whakapaipai e Iri ana me nga whakahua onga Mema ote, Kotahitanga iho nei kite Waipatu I te tau 1893. Ko tewhare kainga e rua tiini te roa me ona whakapaipai, Me Ona whakaahua me ona putiputi e kore nei e taea te Whakaatuatu katoa I roto I tenei panui e tu ana nga taane wahine me to ratou kai tohutohu ara a Raharuhi Tohokairangi me, tana wahine ara a Taukuta Raharuhi kai tohutohu o te taha ki nga waiata wahine rite katoa nga mea o reira te kai me era atu mea i piki haere tonu tae noa ki te pakarutanga o te hui.

Kaputa mai ki waho ka titiro atu koe ki waho ka kite atu koe I te whare o nga Pirihi me to ratou Tariana, ara a Kawana Ropiha rite tonu o reira mea,

Ka titiro atu ki muri o te whare Paremata ka, kite atu koe I te whare Putia e Iri ana te kau te hipi te poaka te tikaokao te tuna me era atu kai o te whare rite kaota nga mea o reira,

Ka titiro atu whakatai e, 2 tiini te mamao atu o te awa o Mangarara he awa huata e rawa hei kaukauranga, kai te taha o taua awa ko te tepara nui tuunga kooti o ia ahua o ia ahua,

Tetahi o nga whare ko Hikurangi te Ingoa, ote marae ko Whakapaumahara kotahi tiini te mamao atu i te whare Paremata kote roa o taua whare kotahi tiini me te hawhe me te whare kainga ano i tetahi pito me o reira weita ano kote whare huihuinga, tera o Niniwa heremaia me nga Reiri komiti,

Ko Papawai kotahi maero me te hawhe te mamao mai i te Taone o Kereitaone no reira i tu ai te Poutapeta ki te whare o nga pirihi e rua haeretanga i te ra o te meera rite katoa o reira mea,

Ite 28 katu ano te Peene ki roto i Aotea whakatangitangi ai katu ano nga Wahine kite pukaha ara a Mihi Teua a Hepine te Ropu a,Taranaki Teua he Taane tenei, kotaua ahua ano kua whakamaramatia i te tua tahi ra I muri katu ano a Merania a Ngaahu kite pukana katatua a hua ano te pai, pera i ote tuatahi.'

I tu te tina i te 1 p. m. otenei ra i whakaturia te keeke i haria mai e Tunuiarangi ote