Pukapuka 4, Nama 20
19020330

whārangi 2  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
_[NAMA. 20, O TE TAU 4.]_____TE PUKE KI HIKURANGI MAEHE MANE 31st 1902.______[Wharangi No. 2] ngimarie, kaore he awangawanga kaore he uha. I nga wa hoki i mua, kaore e whaka- aetia ana kia tu nga Maori hei hoia, he we- hi ki te hoatu pu kia ratau, kaati i naianei kua rereke, kua waiho tonu ko koutou hei hoia, a, hei whakapiki hoki i te ture, e wha- kaatu ana ahau i te ahua o nga raruraru o mua kia koutou, hei whakarite i to koutou ahua i naianei e noho nei koutou irunga ite aro- ha me te whakaaro kotahi. I te wa i tu ai ahau hei Minita mo te taha Maori, kiia ana au tera au e whai koha, me to kii hoki he pora- ngi au ki te tu hei Minita mo te taha Maori, notemea no te Waipounama ke au, a, kaore an e mohio ki nga tikanga Maori, engari i aru ahau i nga tohutohu a Ta Hoori Kei me Ti- mi Kara hoki, i whakaaro hoki ahau kia ko- tahi he whakaaro moku, mo to taha Pakeha me te taha Maori.

Kaiapoi. Aperira 4th, 1902. Ki te Etita o "Te Puke Ki Hikurangi" e hoa tena koe, mau e hari atu nga kupu e whai ake nei, ara, ki nga Iwi Maori katoa o Aotearoa me te Waipounamu, tena ra koutou, kia tau iho nga manaakitanga a te kai hanga kia tatau katoa i naianei, a ake tonu atu amine. E boa ma, kua puta nei he Ture motuha- ke mo tatou mo te Iwi Maori, e kiia net tena ingoa ko Kaunihera Marae, haaunga hoki a Kaunihera Whenna, a he mea tenei kua tu- takitaki tatou ki tenei tikanga, hei whaka- huihui hei whakakotahi i o tatou tinana i o tatou whakaaro ki runga ki te reo kotahi hautu ai, na e nga Iwi he mea nui rawa tenei kua taka mai nei kia tatou i tenei wa, kaati ra ma tatou e rauhi, e maimoa, e tupore, hei taonga rao tatou, otira e mohio ana tatou i naianei, na tenei Ture i tipu si te Iwi Pake- ha hei rakau nui ki te ao, engari ko te waka hoi kawe haere i tenei Tare me ona painga ki nga marae katoa tohatoha ai, ko nga Nu- pepa Pakeha. Na ka marama tatou i naia- nei he Nupepa te reo. hei whakakotahi hei whakaatu kia tatou i nga whakahaere me nga mahi, ahakoa tatou me o tatou Kaunihera kei roto o nga wehewehenga maha o tatou moutere e noho ana. e kore tetahi e kito i teta- hi; otira ma nga, Nupepa ka kitekite ai tatou tetahi i tetahi, i roto i ia ra, i ia wiki, i ia marama, i ia tau, na reira he kupu tenei ki a tatou ki o tatou Kaunihera Marae, ki o tatou Komiti Marae, ki o tatou Kaunihera Whenua, ki to Iwi nei kia rapaa he tikanga e ora ai a tatou Nupepa Maori, ara; "Te Puke Ki Hi- kurangi" me te "Pipiwharauroa" me tetahi atu Nupepa ranei, e ara a muri.

Tuta Nihoniho. No te Komiti Tupakakaa.

(He mea tango mai i roto i te Niu Taima.) . Keehi-piira.

Kua oti Le whakatau e nga Ariki o te Pi- riwi Kaunihera i Ranana, tetahi keehi nui whai-tikanga hoki, ki nai Tireni, notemea i uru i roto ki tenei keehi-piira te whai-mana- tanga o nga tikanga Maori, ara, te "Tiriti o Waitangi," me te whai manatanga o nga Maori ki te piira ki taua Tiriti, hei whaka- pumau kia ratau i o ratau tikanga, me o ra- whenua. Ko tenei keehi i whakawakia i waenganui ia Nireaha Tamaki, me te Peka Komihana Whenua. He mea whakawa e* te Kooti Piira o Niu Tireui, a he mea tuku atu e taua Kooti, ma te Kooti Piira o Inga- rangi e whakatau. Ko te take o taua wha-

kawa mo tetahi Poraka Whenua e 5184 nga ?ka te rahi, kai runga o te awa o Makakahi. Ko te kai-piira he tangata Maori no te hapu o Rangitaane, a; ko te kai karo, ko te Komi- hana o nga whenua o te Karauna o te takiwa ki Poneke. Me whakaatu i konei nga take o tenei whakawa, kia marama ai nga kai-korero. I taka tenei koroni ki raro ki te mana o Ingarangi i te tau 1840, i te otinga o te Ti- riti o Waitangi," i waenganui i Kawana Ho- pihona, me nga rangatira Maori, i whakaae- tia nei e nga rangatira Maori ko Kuini Wiki- toria hei rangatira tuturu mo ratau, a, koia hoki hei kai tiaki mo nga rangatira, me nga Iwi, me nga hapu, me te whakapumau hoki kia ratau i o ratau kainga, ngahere, tauranga J ika, me a ratau taonga katoa, ahakoa na te- E tahi na etahi ranei o ratau, me te waiho ano i te tino tuturutanga o ana mea kia ratau, | engari i whakaae aua rangatira Maori kia tu- I kaa kia te Kuini te mana whakahaere o nga i whenua kua oti nei e ratau te hoko atu, kaati ko tenei waahi whenua i runga o te awa o I Makakahi, i panuitia e te Kawana ki roto i te Kahiti te rironga o taua whenua i te Karau- I na, me te whakatuheratanga i taua whenua i mo te hoko, whakahetia ana e Nireaha Ta- maki, he tangata ia no te hapu o Rangitane a, kereemetia ana e ia e whai-paanga ana ia ki taua whenna, me tona tono hoki ki te Hu- pirimi Kooti, kia whakataua ano tana whe- nua ki nga Maori no ratau nei tana whenua, i runga ano i to ratau ritenga Maori, a. koia tenei nga kupa o te whakatau a to Piriwi Kaunihera, ara, i mea te Kaunihera :— E whai inana ana te Karauna ki nga whe- nua takoto noa i Niu Tireni, engari me wha- kaaro ano ki nga take tika o nga Maori ki aua whenua, me to ratau noho i ranga i aua whenua, ko tenei take hoki e tino whakaukia ana e te rarangi tuarua o te "Tiriti o Wai- tangi." No to tau 1852, ka tukua ki tenei Koroni he Kawanatanga whakahaere mo ra- '•'• tau, a, whakaturia ana e tenei Runanga he Ture whakamana, i te Kawanatanga ki te ho- ko i nga whenua takoto noa o te Karauna, | me nga whenua hoki o te lwi Maori e tako- I 3 to noa ana ina mate to ratau whai taketanga- K . ki aua whenua. (Turo hoko Whenua o te tau 1852, Tekiona 72.) Kaoro he ritenga kia tirohia e te Kaunihe- ra nga Ture katoa e pa ana ki te Iwi Maori, kaati tonu nei ko te titiro i te take a te kai- piira, o whakahe nei ia ki te hoko a te Kara- una, mo te whenua e ki nei ia e whai take 2 ana ia ki roto, ina kua murua heetia e te Ka- | ranga tona whai taketanga a, kaore hoki i te whakaritea e te Karauna nga ritenga o te | Ture. A, e whakatika ana te Piriwi Kauni- hera ki tenei whakahetanga, notemea kaore i whakaritea tikatia te taha ki te kai-piira, S i runga i nga tikanga o ta Tekiona 136 me te | 187, o te Ture Whenua o te tau 1892. Ka- | ati i raro i tenei ahua, kaore rawa e i tika te Komihana o nga whenna o te Karau- 1 na ki te hoko i taua whenua, a, ko tona tika- nga hoko, e tino takahi ana i te take tika o te kai-piira.

Waitotara. Maehe 17th, 1902. . .. Ki te Etita o "Te Puke." He tono atu : tenei naku kia koe, kia taia atu e koe ki roto ia "Te Puke" aku kupu i raro iho nei, hei | titiro ma oku hoa i nga motu e rua noi i Aotearoa me te Waipounamu. Ka korero au mo nga korero a te Aata i roto i "Te Puke" Nama 18 o te tau 4, wharangi No 5, e ki nei i roto i tana panui, ko Aotea te waka o Ma- ui Tikitiki o Taranga te tangata o runga, e boa e te Ata kia rongo mai koe ki taku kupu, ko Maui te tangata ko Tahua-a-rangi te waka, ko Orangitukutuku te aho, ko Piki- mairawea ..te matau, ko Hahatewhenua te Ika, koia te Ika-roa-a-maui e takota nei, kaati te whakamarama mo tenei. Mo tetahi o nga kupu a te Ata e korero ake nei i roto ia "Te Puke," e 7 nga whakapapa- ranga mai ia Maui-tikitiki-o-taranga kia Toi, kaati kia rongo mai koe ki taaku, mai ia Maui ma kia Toi-te-huatahi e . 50 nga whakapapanga, mai ia Toi-te-huatahi kia Turi e 7 nga whakapaparanga. Kaati ka hoki atu au mo te kupu a te Ata e ki nei, ko Aotea te waka, ko Maui te tangata, e hoa ki taaku ko Aotea te waka, ko Turi te tangata, ko te Roku-o-whiti te hoe, ko Anewa-i-te-ra- ngi te toko, ko te Ririna-o-te-rangi te tataa. E hoa e te Ata, ata whakarongo mai ana koe, ka whakamarama atu au mo. nga waka- i