Pukapuka 4, Nama 24
19020731

whārangi 2  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
NAMA 24, O TE TAU 4.] TE PUKE KI HIKURANGI HURAE TAITE 31 1902. Wharangi No. 2 taihoa tona e haere ana. Kaati he kupu tenei naaku kia mutu atu a taihoa, kia waiha ma naianei e mahi, ko te take kaa tipa haere nga nga niho o Hiore, a, kei penei tonu ka riro ma te Pakeha tara e akiaki, katahi ka pai ranei ka kino ranei ? ka pai pea kia mahi ai, otira ki a au katahi ka kino, ka taimaha, ka pakeke.. Heoi kia kaha te mahi i te ora mo tatau. Ka huri. Na to koutou Takata aroha. Maui Pomari M.D.

NGA TURE WHAKAHAERE A TE KO- MITI O TE WHAKAORANGA O TE WAI-RAKAU.

(Tari Whakaoranga o te Wai-rakau.) Papawai Hune 24th 1902. 1. Ko nga mahi katoa o te wai-rakau, me mahi i raro i te mana o te Atua, me karakia nga turoro e tona Haahi e tona Haahi. Ki te kore he kai karakia o etahi turoro, me to- no he kai karakia o tona Haahi ake, ki te kore e taea, me tono he kai karakia i o etahi atu Haahi, notemea kaore e pai kia noho ke- re karakia. Ko nga tangata katoa e mahi ana i tenei mahi whakaora, ko te aroha o te Atua hei hoa mo ratau, ko nga Inoi katoa a nga Minita e Inoi ana i nga turoro, kaua rawa te tangata, nga tangata, wahine, tama- riki ranei e takatakahi, kia mutu rawa te Inoi a te Minita, ka pai ai te hiahia o te ta- ngata ki ana whakaaro. 2. Ko nga tangata, wahine tamaiti ranei, e haere mai ana kia mahia o ratau mate, me tae kia Rahiri Hare raua ko Moka Hare, ki te Komiti ranei whakamarama ai i o ratau mate. 3. Ko nga turoro katoa e haere mai ana ki te kaukau i te Wai-rakau, me haina rawa tona Ingoa ki roto i te pukapuka a te Kemiti o te Whakaoranga, ma panuitia atu nga tare ki a ia, kia ratau ranei, ki te kore ia ratau ranei e whakaae ki aua tare, e kore ia ratau ranei e tukua kia kaukau ki roto i te Wai-ra- kau, ki te muta ia ratau ranei te kaukau, me haere mai ki te haina ki te pukapuka a te Komiti kua ora ia. 4. Ka uru te tangata ki te kaukau i roto i enei Wai-rakau, kaore e pa ki te wai matao te tinana o te tangata, o te wahine, o te ta- maiti ranei e kaukau ana, kaore hoki e pai kia matao, kia maku ranei i te ua. 5. Ko nga tamariki i te toru tau haere atu ki runga, ka ahei ratau ki te uru ki roto i te Wai-rakau kaukau ai, i runga ano i te aata titiro ki te ahua o te mate. 6. Ko nga turoro e kaukau ana ki tenei Wai-rakau, kaua hei kakari te wahine ki te taane, te taane ki te wahine, te tamaiti ki te matua, tae atu ki nga tangata katoa, kia aroha tetahi ki tetahi. 7. Ko nga tangata katoa e kaukau ana ki enei Wai-rakau, kaua rawa hei kai waipiro. 8. Ko nga wahine e toru marama te whakatohuatanga o tona hapu, ka ahei ratau ki te kaukau ki roto ki tenei Wai-rakau, ko nga mea i raro iho kaore e ahei te uru. 9. Ko nga turoro taane, wahine, tama- riki ranei e kaukau ana i enei Wai-rakau, me tae ia kia Hiri Hare raua ko Moka Hare, ki te Komiti ranei whakamarama ai i ona hia- hia, ma te Komiti rawa e whakaae. 10. Ko nga tangata e whakakaukau ana i nga turoro, kaua hei mahi tinihanga i roto i nga ruuma kaukau, a, kaore hoki e mahi tutu, ine era atu mahi tinihanga katoa, me te kai paipa, kaore hoki e noho i runga i nga taapu. 11. Kaua rawa nga tangata, nga wahine nga tamariki ranei, e haere ki te matakitaki i nga turoro e kaukau ana. 12. Kaua rawa nga kai whakahaere o te Wairakau, me te Komiti o te Whakaoranga, me nga Neehi, e pa ki nga mea e kinongia ana e te ture. NOA TURE MO HlKURANGI WHARE KAUKAU O TE WAIRAKAU. 13. Me mutu nga whakawa, nga whaka- haere ranei a te Kaunihera, ki roto i Hikura- ngi. 14. Kaua rawa nga tangata e haere ki Hikurangi whakahoihoi ai i nga toraro. 15. Ko te haora e kati ai a Hikurangi 10 p.m. Me hokihoki nga tangata ki o ra- tau na whare. 16. Ko nga tangata, wahine, tamariki ranei e tatu ana, e mahi kino ana ranei e pa ana ki nga tikanga o enei ture, ka tukua ata ratau ki te ringaringa o te Kaunihera o Ro- ngokako. ' Ko nga Komiti enei hei whakahaere mo nga mahi o te Wai-rakau, taane, wahine. Timuaki. Rahiri Hare. , Tamahau Mahupuku. i Tiamana. Haeata Marere. Mema. Rev. Teri Paerata. I Naera Pita. Pahira Anaru. Hamuera Ihaka.

Tiamana. Hunia Honehimu. Mema. Peehi Heemi. Hautu Heemi. Meihana Ropoama. Hikarara Pahira.

Tiamana. Kawana Ropiha. Mema Pahura Hirini. Ropata Eruera Henare Kiingi. Toki Paora.

Te rarangi Ingoa o nga wahine o te Komiti Whakaoranga o te Wai-rakau. Timuaki. A. M. H. T. Mahupuku. Tiamana. Tungaane Hunia. Mema Rawinia Meihana. Ani Peehi. Mira Teiki. Kaingakino Hikarara. Ka tuhera tona mo etahi ata, i runga ano i te ahua o enei Ingoa i runga ake nei, mo nga mema whakauru mai. H. H. Matiaha, Hekeretari o te Komiti o te whakaoranga o te Wai- rakau. He mea Hiiri i raro i te mana o te Kauni- hera Maori o te takiwa o Rongokako. A. H. Kumeroa, Tiamana.

Kurahaupo. Waipu Turakina. Hurae 7th 1902. I roto i te ngakau mamae, i te tinana mamae ki te morehu tangata. E te Etita o "Te Puke Ki Hikurangi" ko koe te putahitanga o nga reo o te tiai e kori nei i runga i te Ikaroa a Maui, me era atu wahi o te ao whanui. Tukua atu nga kupu e whai ake nei hei whakamahara, he ahakoa kaia ratau pea nga maharatanga nui, me nga tino mohio- tanga nui, ko tenei whakamahara kauaka hei pehia, e nga whanaunga maori i roto ite motu tena koutou kua whakawhiwhia tatou ki te maara nei kia Kaunihera marae, me nga- ki e tatou tahi nga taru kia kitea ai e te ao ona hua, kaa kapea ake e tatou te marama o Hune ki muri, ko tetahi tena o pipiri ki te reo o aka matua i korero ai ki au, ka pipiri nga tini mea katoa o te ao i te awhitanga a te takurua, na ko Hurae tenei marama, kua whakaahu te tau, kua huri te aroaro o te tau ki te roanga o te ra, kua tata tatou te ki- te kua kokiri nga rito o nga rakau, o nga ta- rutaru o te whenua, i muri i tena ko te pua- waitanga o nga mea katoa, i runga i te ma- ta o te whenua, na te hau mahana e haere ake ana i te whenua koia ka tuhera noa nga kiri o nga mea, i awhitia ra e te makariri o te takurua, koia i mahara ake ai e nga iwi ote mota, mo etahi ahuatanga o tatou mamae ko o tatou hoa Pakeha kai te rapu tonu, kai te pakanga tonu kia aitua, te hiahia kia pera hoki tatou, kia whai i runga inga huarahi a te iwi Pakeha, whakaarotia iho no te Pakeha o tatou kakahu, na te Pakeha a tatou kai, na te Pakeha te tauwira o tatou whare, me o tatou kahu moenga, me etahi o nga wai e inumia nei e tatou, kua haunga te mata o te whenua, inga tini mea mate noa ki ki te koraha, kua haunga te kare o nga wai inga tini mea mate, kua haanga nga hau ote takiwa ote rangi ote whenua, kua haanga te hau ote whenua, kua waiho ena hei taki ma- mae mai ki te tangata; whakaaro tatou ki te rango nei ki te pi, ki te popokorua, ka titiro ake tatou ki o tatou hoa Pakeha, kaore nei i te au te moe, kua oti te titiro te kaha o nga kai e kai nei tatou, na reira ka waiho W tino mea nui, ki tena iwi nui whakaharahara ote ao, kia toru ona kainga i te rangi kotahi, ara, ite wara onga haora o te ata, i te 12 ki- te tahi o te poututanga ote ra, i te 5 kite 6 o te ahiahi, konga kakahu kauaka e maa maku ki runga ite kiri ote tangata, ko te whare me tawhiri inga ra ka toa, ko te moenga me whakapai inga ra katoa, ko te kanohi ote ta- ngata me horoi inga ra katoa, ko te tinana me kaukau ara me horoi i etahi rangi o wiki, ko te tinana me korikori ki te mahi oranga i nga ra e ono ote wiki, ma taua korikori ote tinana ki te mahi, e pai ai te haere ote toto me te wai ote tinana, ki te kore te tinana e mahi, ka neke ake ko te manger», heoi ka kopani te kaha o nga kai ki roto i te tinana, a, ra whakawaikura ki roto, ka tipa hei ma- te, koia te mohiotanga oto takuta ki te patai, ka whia nga n ote paanga ote mamae, ki te kiia ata kua roa nga n, heoi ka hurihuri te mahunga ote rata, ka rapa nui hoki i te ma- hi e taea ai te whakaora, kaati e nga iwi Ma- ori ote motu, kaa whakahe ahau ki nga wha- kahaere a Te Rauna me ona hoa, i ta ratou mahi wai kaukau, ara, i te raa tona o nga ka inga i to rangi, tuarua, i te whakakaha i te wera ote wai, a ka peke porika ake te wahine ki waho ote wai, a ka waiho hei matakitaki ma ratou tokomaha, te wahi ngaro ote wahine tuatoru, ko te korero he aroha te take i mahi haere ai i tenei wai kaukau, mehemea he aroha kua kite ia kua mohio hoki, no te tau 1900 ka oti te ture kaunihera mo nga Iwi Maori, he aha ia te haere tika mai ai ki nga Kaunihera o tena takiwa, o tena takiwa, ki- nga Komiti marae ranei whakaata ai i tana. mahi, notemea he mea kino kite iwi Pakeha, tae mai hoki kia tatou Maori nei i tenei wha katupuranga, nga mahi tito whakaporopiti, nga mahi titiro atu ki te wahine ki te taane ranei, e tu kiritahanga ans, kaore he arai ote wahi ngaro, tetahi kaore ratou ite whakaatu kinga Kaunihera, me nga Komiti marae, he aha a ratou rakau e paera nei hei wai kau- kau, hei wai unu, engari kai te tirohia i ta ratou tangata kotahi, i mahara ai e rite nga whakaaro ki o ratou, katahi ano ka korero he mea nga rakau mo te wai kaukau, be mea. mo te unu. Tetahi o aku whakahe, ko te tuku noa i nga mamae kaore nei e rite mo te kaukau ki te wai wera, tetahi kaore e ata titiro ite pai ote mahana ote whare, hei mutunga mai mo te kaukau, a, ka tere tona hoki te noho ki roto- inga kahu mahana me te whare mahana, no- te mea kua puare katoa te kiri o te tangata i te mahinga a te wai wera, na ko te putake mai o tenei mahi he mahi poropiti titotito ki nga tare 10 & Mohi, menga kohatu e 2, me- whakairi tetahi ki te rupe o te whare ote wai kaukau, ko tetahi ki roto i te wai, i mua ote kaukauranga ote turoro, kati kua korero ahau ki nga tangata o Kauangaroa, o Wha- ngaehu, kia toru nga kainga i te rangi, kia ora ai hoki kia kaha ai te tinana, notemea ko te mahi kaukau wai wera, he mahi whaka- maiangi ite tinana, kai rua ko te wai wera ko- te kore kai i roto ite tinana, heoi ka werohia e te matao, he mate tona otinga, i utua mai e nga turoro ki au, i mea te kupu anga taui- ra a te Rauna kia ratou, hei aha te kai i ma- haratia ai, engari le wai kaukau no reira au i mea ai, ki te kore e toru o ratou kainga i te ra, heoi ka pangaia e au te wai kaukau ki te pari, tuarua ko nga rumatiki anake hei kau- kau ka pai, a, i whakaae ano hoki ratou kia kore te tinana kiritahanga, me te wahi ngaro e matakitakina, kati enei kupu. He kapu ke tenei, ara, ko tetahi ahuata- nga ote tohutohu ngakinga taru ote maara tinana tangata, kai te whakaatu mai e tatou hoa Pakeha; he rongoa te (Benjamin Gum) i te rongoa (Koolibah) mo nga mamae ite tua- ra, i te mahunga, i nga niho, i nga hononga o nga iwi ara o nga wheua, me era atu ahua mamae, matao i te mahunga, mamae i te korokoro, maremare, me pani, ka miri te ro- ngoa nei ki nga wahi e mamae ana, ka miri ki te uma ki to tuara, ki waenganui o nga pokohiwi, ko tetahi taha o te rongoa nei, me riringi ki roto i tetahi wai mahana, ka tupo- ki te tangata ki te hiiti paraikete ranei, kia haere ake te mamaoa ote rongoa, ka uru ki te ihu, ka ngongo hoki ma te waha, taku whakaaro kia ngakau nai tatou ki te tuku i nga korero, kia haria e te "Puke" a kia ta. ngo hoki tatou i tana pepa, notemea kua wha- kaaetia ite hui Kaunihera i tu ki Pariroa wa- hi o Taranaki, ko te "Puke-Ki-Hukurangi'" te pepa manga Kaunihera katoa, mo a taihoa hoki etahi o nga mahara penei oto koutou hoa ka tuka atu ai, kia whiwhi tatou katoa ki te kaha a te runga rawa i te wahi ngaro, me a tatou inoi taurangi mo a tatou tamari- ki, i tukua nei kia whiti i te moana nui a ki- wa, kia kite i te whenua tawhito, ki te kawe i to tatou ahua piripono aroha nui, kaha i rota ite mana huihui o te Emepaea o Kereiti Pi- ritana, ma te atua to tatou pono rawa a Kingi Eruera VII e awhina, e whakaara ake i roto- i tona mamae nui, kia ia ra e whakaruhi mai ra i runga i tona moenga, kia ora hoki nga hoa whakahaere tikanga ite mota.