Pukapuka 4, Nama 8
19010731

whārangi 2  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
[NAMA 8, O TE TAU 4.]_____TE PUKE KI HIKURANGI, HURAE WENEREI 31st 1901. [Wharangi No. 2] te kainga, no te whakamatautauranga ia raua ka paahi raua mo te eke ki runga ia te Piri- tenia Kaipuke, ara, Kaipuke whakaako o to raua tipuna, ki nga mahi Heramana, i raro i te whakahaere a Mr Rorehe, he tanga- ta matau mo era tu mahi. Katahi raua ka eke ki runga i taua Kaipuke ka whakaakona raua ki nga mahi poti i te tuatahi, ka mohio raua ki era, katahi raua ka whakaakona ki nga mahi mo runga i nga Manuao heteri, (Cruis- ing Ship of war) e rua o rana tau ki runga i a te Piritenia, katahi raua ka eke ki runga i te tino Manuao. Ko Piriniha Hoori he ta- ngata hiahia nui ki nga mahi ahuareka, i waenganui ano i a ratau whaka-heramana, koia tonu hei whakakoakoa i a ratau i nga wa katoa, a, kaore rawa ia e noho ana i te waahi i whakaritea mo raua, engari haere noa atu ai ia ki waenganui i nga Heramana • mahi ai noho tahi ai hoki, heoi anake te waahi e whakatapua ana e ia ko to raua wa- ahi moenga anake. I muri mai o nga tau e rua i ako ai raua i runga i a te Piritenia, katahi a Piriniha Hoori raua ko tona tuakana ka eke ki runga ia te K. M S. Bacchante Manuao, i raro i te whakahaere a Roore Taare Kooti, a, he taimaha ke atu nga mahi i hoatu ma raua i reira, engari he nui to raua kaha ki to wha- karite tonu i nga mahi e hoatu ena ma raua, ahakoa pewhea te kino, a, te pai ranei o nga rangi, he rite tonu raua ki te katoa Le kaha ki te mahi. I muri mai katahi raua ka ne- kehia ki te waahi mahi o nga pu nunui, he roa raua e noho ana ia Roore Taare Kooti, n, mau katoa i a rana nga mahi i whakaako- na kia raua, mai i to raua timatanga mai a tae noa mai ki taua wa. 1 muri mai katahi ka rere a te H. M. S. Bacchante ki te moa- na, o Metitereiniana, i muri mai i tona kata- hi ka rere ki te hauauru o Inia, katahi ka hoki mai ka n ki Paa patahi i te ra o te Kiri- himete o te tau 1879. Ia Hanuere i te tau 1880, katahi a Pirini- ha Hoori ka nekehia hei Apiha whakahaere i nga tangata o runga i taua Manuao, katahi raua ko tona tuakana ka rere ki Meteira ki Keneeri, ki Monote Witio ki Whookarana Moutere, ki Ahitereiria, ki Haina; katahi ka hoki ki Ingarangi ma te Huhe Kanaara, (Suez Canal) a i tae ano rana ki Parihitaina (Palestine) katahi rana ka hoki tika atu ki Ingarangi. Ko tenei haere a nga tamariki noi. he hae- re kia kite a-kanohi rana i te roa me te wha- nui o nga waahi kai raro i te mana o Inga- rangi e tau ana. o tenei taha o nga moana whanui : ahakoa he tino tai-tamariki rawa raua ia raua e haere nei ki te tu-toro haere i Koroni kua kiia ako nei, engari ko te piri-po- no me te aroha o nga Iwi o nga Koroni, ki te Toroona o Ingarangi, kai te kitea mai e to raua tipuna e Kuini Wikitoria, me te nui hoki o te whakamoemiti o tona ngakau, mo enei tikanga a ona mokopuna e tu-honohono haere nei i nga Iwi. Kaati i tenei taenga mai ona kia kite tuarua ano ia i nga Iwi me nga Koroni i haerea mai ai e ia i nga wa ka taha ki muri, tau ana te maramatanga ki a ia me ona Iwi hoki e noho ana i tenei taha, o nga moana. Heoi ia raua ko toua hoa wa- hine i haere mai ai i Kuinirana (ara ite Koro- ni tai-tamariki rawa o nga Koroni o Ahitere- iria) he nui atu te mihi o nga Iwi o reira kia raua, mo runga i to raua taenga atu ki reira, rae te whakahoki hoki a te Piriniha nei i nga mihi mo raua, ara i mea ia:— "Ko ta maua haere mai he haere mai i runga i te tika me te pono, engari he haere mai haere tonu ake, ko to mau tino hiahia hoki tenei, tae noa ki to maua papa, ko te kite i a koutou, ahokoa i oti ko maua anake i kite ia koutou, maku e penei atu, ku kite maua me to maua papa hoki i a koutou, no reira i hokia tuaruatia mai ai ano e au a konei, hei whakapumau i te piri-pono me te aroha, i waenganui ia ko- utou me Kuini Wikitoria." Ko Pirinia Hoori ahakoa haere ia ki whea ki whea, hoki tonu atu ki tona matua, me te kaha ki te tu-honohono haere i nga Iwi i ru- nga i te rangimarie me te aroha ; mo te kake rawa ake ia, e ai ana ana tikanga hei kaupa- pa mo nga Iwi, e kore rawa e wareware hae- : ro ake nei. '< Me hoki ake ano te whakamarama ki nga wa ka taha ki muri. I te tau 1884, ka nekehia ia hei Rewhetenana tuarua, a eke < ana ia ki runga ia te H.M.S Kenata Manuao, '. katahi ia ka rere ki te Teihana o nga Manu- no i te Raki o Merika, i te tau o muri mai, ka. puta ia i te whakamatautauranga, ka whakaturia hei Rewhetenana tuatahi. No muri mai katahi ia ka haere ki te Kareti, ka kitea he nui atu tona mohio, ahakoa kihei ia i tino akona mai i te tuatahi, engari he nui ke tona mohiotanga, kaati ki runga i te tikanga me ata whakaako rawa nga tamariki penei kia tino mohio ai ki nga tikanga nunui. Ko te mahi a tona Whaea i taua wa, he haere tonu te mahi kia kite i a ia i nga wa katoa, kia tatu ai tona ngakau, i muri mai i tenei, katahi ia ka eke ki runga i tetahi Manuao ano, ko te H.M.S Tereetenoota te ingoa i te tau 1886, a no muri mai katahi ia ka eke ki runga ia te H.M.S Arikianara, ko tetahi tenei o nga tino Manuao o te moana o Metitereiniana, i te wa e tu ana ko tona papa ko te Tuuku o Etenepara hei Timuaki wha- kahaere i nga ropu Manuao o taua moana. I te tau 1880 ka whakatungia ia hei kai- whakahaere i te Nama 79 Topito Poti, ko te takiwa tuatahi tonu tenei i riro ai ia hei whakahaere i nga Manuao penei te ahua, i te wa e whakahaere nei ia i tenei tu ahua Ma- nuao, he nui ata tona kaha ki te whakapiki i era atu Manuao e tupono ana ki te Aaitua. I muri mai i tenei, ka riro ko ia hei wha- kahaere i totahi o nga tino Manuao o tona Tipuna, ara i te H.M.S Taraahi, a rere ana ratau ko ana Apiha me era atu ki te Raki o Merika, he tai-tamariki katoa ratau i runga i taua Manuao, kotahi tau ratau ki reira, katahi ratau ka hoki Ingarangi, a ka whaka- tuturutia" hoki ia hei kai-whakahaere Manuao i te tau 1S91. I taua tau ano, ka noho raua ko toua tuakana i Tapurana, (Dublin) i reira ka pangia ia e totahi Piwa kino. No te tau o muri mai, ka riro ko ia hei whakahaere i totahi (Tekene Karaihe) Manuao Heteri, a uru ana ia ki roto i nga whakamatautauranga nunui, katahi ia ka nekehia hai Kapene mo nga Hoia manuao katoa o Ingarangi i te marama o Hanuere o te tau 1893, ko toona Manuao whakamutunga i whakahaere ai ia, ko to H.M.S Crescent, a no te tau 1898 katahi ia ka haere kia kite i nga taone katoa o nga waha-pu o Ingarangi me Aerana. 1 te tau 1892, ka huaina tona Ingoa, ko Tuuku o Iooka, ko tetahi ona Ingoa, ko te "Earl of Inverneess, and Baron Killarney" ko te powhiri mo te Tuuku kia tae mai ia ki Ahitereiria whiti noa mai ki enei motu, i ma rototia atu i te Kawana o Wikitoria ia Hanuere o te tau 1894 : No Tihema o taua tau ano, katahi ia ka haere ki Henepita Paaka i te matenga o te Kiingi o Ruhia, no te tau 1897 katahi raua, ko tona hoa Wahine ka haere ki Aerana, ko te wa tenei i paku ai to raua rongo ki nga waahi katoa o taua Whenua, kaati tona.

St James Ruhia Teenemaaka

Piriniha Eruera Arapata Kirihitiana Hoori Anaru Pateriki Rawiri. Kaati ko a raua

Ingarangi

Royal Sussex Hussars Yeomanry Cavalry

Duke of Cornwall and York, K.G., K.T., K.P., G.C.M.G., G.C.V.O., Colonel-in-Chief of his Majesty's Royal Marine Forces. Ka mutu i konei nga korero mo te Tuuku o Kaanawara me looka. Ka huri ake nga korero inaianei mo tona hoa Wahine.

NGA KORERO MO TE HOA WAHINE O TE TUUKU O KAANAWARA.

Ko te hoa Wahine o te Tuuku o Kaanawa- ra me looka, he tamaiti tuatahi na te Tuuku raua ko te Tati o Teke, a i whanau ia ki Kinihingitana Parihi, i te 26 o nga ra o Mei o te tau 1867. Ka hoki atu te whakamarama ki te kawai mai o te Wahine nei. o te taha ki tona matua taane, me tona matua wahine. Ko Pirinihehe Wikitoria, i heke mai tona Papa ia Kiingi Hoori n, ko tona whaea he Wahine na te Tuuku o Teke, a he tamahine na Toropuhi Whereeteriki Tuuku o Kemure- ti, he tama tuawhitu na Hoori iii, ko toona Papa nei ko Whereeteriki Piriniha o Weiri, a he tama nei hoki ia na Hoori ii raua ko Kararaina o Enepehi. Ko Hoori n e waru ona tamariki, e toru nga taane, e rima nga Wahine, no muri rawa a Ene. Ko Pirinihehe Roera i moe ia Wiremu v ko Piriniha o Arani, a he tamahine ano ta raua, ko Kararaina, i moe ia Piriniha Taare, ko Pirinihehe Heneriata, i moe i a te Tuuku Ruiha i te taina o Whereeteriki ii, a i muri mai ka whakatungia ia hei Kiingi mo Wuti- ma-Paaka, heoi ano te tama a te Tuuku Ruiha raua ko tona hoa Wahine, ko te Taaku Arikianara. i paoe ia i a Karautana o Hangere, ka puta ki waho ko Piriniha Wha- raniha Paora Ruiha Arikianara, i whanau ia i to tau 1837, a no te tau 186:3 ka huaina tona Ingoa ko te Piriniha o Teke, ara ko te Surene Highness, Prince of Teck, a i konei ka whanau a Pirinihehe Wikitoria Mei 1d Kinihingitana Parihi i te 26 o Mei, koi nei te tamaiti tuatahi i whanau ki taua Parihi o mari mai o te whanautanga o te huatahi a te Tuuku o Koneti raua ko tona hoa Wahine ki reira, a na ta raua huatahi nei i noho te Toroona whakahirahira o te Kiingitanga o Ingarangi, e huaina nei tona Ingoa ko Kuini Wikitoria. Ko tenei e whai ake nei, kai te haere ano i runga i nga ritenga o nga Hapu Ariki, a he mea whakahua na nga matua o te hoa Wahine o to Tuuku o Kaanawara enei Ingoa ki runga i a ia, ara : Wikitoria Meri Akuhata Ruiha Oraka Paurini Karautini Akenehi ; a no reira i moea tonutanga ai e te Tuuku o Kaanawara tona tuahine hei Wahine mana. i te moa e haore tahi tonu ana o raua tatai, a ko Pirinihehe Meri o Teko hei tino Matua- i atua, mo ana mokopuna e haere ake nei. He iti nei nga moa o mohiotia ana o te wa e Tai-tamaahine ana to Wahine nei, engari ko nga mea e mohiotia ana e te katoa nga mea e tuhi iho :— Ko te Wahine nei, he mea whakaako, ki nga mahi nunui, i runga ano i nga tikanga a ona matua, ara a te Tuuku o Teke raua ko tona hoa Wahine. 1 mauria ia ki Whoroorena i te mea ka 16 ona tau, i reira katahi ia ka whakaakona, ka tino mohio ia, katahi ka tukua e ona inatua kia noho tonu atu ia i reira, a tipu noa ia hei Wahine, he nui tona kaha ki te mahi i nga mea e whakaakona ana ki a ia ; heoi i ranga i tona atahua me tona rangimarie, me tona aroha hoki ki nga tangata ; he nui atu te whakamihi o nga Iwi o reira ki a ia, me te powhiri tonu hoki o nga Iwi i a ia kia tae ki o ratau kainga, a me te tino hapai nui hoki a te lwi i a ia. He Wahine kaha tenei ki te Whakapono, me era atu tikanga, e hapai ana i te Whakapono. Ko te hoa Wahine o te Tuuku, he Wahine tino matau atu ki te whakatangi Hamoniana ki te whakatangi Piana, ki te whakatangi Haapa, a he Wahine reo reka hoki ki te waiata. He inaha hoki nga reo o nga Iwi e mohio ana ia ki te korero, a he kaha hoki ia ki te haere hoiho, ki te arahi waka, a he nui atu hoki tona kaha ki te-purei Roona Tenihi, a nana ano i mahi etahi mea whakapaipai o runga i to raua Tima i whiti mai nei ki enei motu, tera atu te nuinga ona mahi e mohio aua ia. Ko te wa i Inikeete ai ia kia te Tuuku o Kaanawara, no tona haerenga ki Matama Te Whoopi, i Ratana Hu. A no te 6 o nga ra o Hurae nei i 8 ai nga tau e moe ana raua ko te Tuuku o Kaanawata. Ko to raua riingi marena me te riingi pupuri hoki i te riingi marena, he mea mahi i te Werehi