Pukapuka 6, Nama 16
19050707

whārangi 3  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
TE PUKE KI HIKURANGI.________3 wa o te hee Amine. "Te Puke Ki Hikurangi."

Huihuinga i tu ki Poneke. Poneke. Ki te Etita, He whakaatu tenei naku kia koe i tu tetahi hui na nga rangatira o Nga- ti Kahungunu ki Poneke nei i te 24 o nga ra o Mei nei, a i puta etahi kupu tautoko a nga rangatira i taua hui mo te Kaunihera. Ko Nireaha Tamaki te kaumatua i whai kupu i te tuatahi, i mea, he nui te koa o tona ngakau mo te pai o nga mahi a tenei tao- nga nui a te Kaunihera. Katahi ano ka rarua nga tangata whakahaere whenua, na tenei taonga nui na te Kaunihera, ara, a Pareiha ma, me etahi atu kai-wha- kahaere whenua. Mehemea pea i oti te- nei tikanga i mua. kua riro ma tatou ano e whakahaere, ara, e whakawa o tatou whe- nua. He ki atu naku kia kaha koutou nga kai tautoko ki te whakatikatika i tenei ta- onga nui, a, waiho ma nga iwi o waho te turaki. Ko tetahi o aku kupu kia hanga tikanga koutou hei painga mo koutou, ara mo to koutou takiwa ake, kaua e tangohia mai i waho he painga mo koutou, ara mo te robe Kaunihera o Rongokako raua ko Tamatea. Ka mutu nga kupu a taua kau- matua, katahi ka mea a Tunuiarangi, ka nui te pai b kupu i roto o tenei hui nui, e koro. Kua ngaro nga tangata o Heretau- nga,o Taranaki, me Wairarapa, a, ko koe te tangata e ora nei. Kaati ano te mea hei mahi i nga whenua i enei ra, ko te Kau- nihera. Ma tenei taonga katahi ka pai te takoto o nga whenua? I konei katahi ka mea a Mohi Te Atahi- koia, he nui te mihi o toku ngakau mo nga kupu a te morehu o nga kaumatua nei. Ko ahau anake te tangata" hei korerota- nga mau, i runga i te mea ko ahau te ta- ngata i tahuri ki te whakahe i tenei mea i te Kaunihera. He nui nga reta a nga iwi nei kua tae mai kia ahau, otira i te kore e marama o aua whakahe, kua wha- kahokia atu ano e ahau a ratau whakahe ma ratau ano e mahi. Ko tenei mea ko te Kaunihera na Apirana na te Heuheu naku i paahi i oti ai. Na i enei ra ka mahue ake nei, tino kaha rawa atu ahau ki te turaki i te Kaunihera, otira no tenei ra, noku kua tino whakahaere nei i nga mahi o te Ka- unihera, katahi ano ahau ka kite he tino taonga te mea e turakina nei e ahau. Ka- ati ko nga mate e pa ana ki Whanganui ma i tenei Kaunihera, me ata whakatikatika e na e te Paremata. E mea ana ano ahau ma nga tangata katoa no ratou te whenua e tuku te whenua, katahi ka pai Kei te ko- tahi tonu tatou mo tenei mea nui mo te Kaunihera. He nui te koa o toku ngakau mo to tatou huinga mai. No konei ka mea a Ihaia Hutana, kua ea ia Mohi nga kupu a te kaumatua nei. Heoi ano taku kupu he whakaatu i te koa o toku ngakau, i te rironga ma tatou ano e mahi o tatou mate. Kua riro ma te Kau- nihera e whakaae te ora nae te mate mo te motu. He tautoko taku i nga mahi o te Kaunihera E mea ana ahau kia kotahi tatau. Koi nei pea te nohoanga whakamu- tunga mo matau be ahakoa, na matau i mahi tuatahi tenei mahi te Kaunihera. I mea a Rupuha Te Hianga ka nui te pai o kupu. Ko Mohi i whakahe ia ki te Kaunihera i nga ra kua mahue ake nei otira no tenei ra kua kite ia he mea pai rawa te- nei taonga te Kaunihera. I whai kupu ano etahi atu rangatira otira i tautoko katoara- tau i te Kaunihera. Kia ora koe ara koutou katoa na to hoa Na Paaka

He aitua, me era atu korero ahuareka. Parinui. Hune 24 1905 Ki te Etita e boa tena koe, te whaka- maunga, atu o nga mihi a te motu katoa, mo o ratau tangata nunui kua ngaro atu nei i runga i o ratau taumata, e korokii ai ratau i te >va e ora ana ratau, e houkura ana te tangata me nga whakaaro, e hoa e te Eti- ta kia ora tonu koe, kia tino ora rawa, mou i manawanui ki te whakahaere i te taonga o te hanga mate, o te hunga ora. E hoa ko te waahi iti o te waiata nei hei mea ake maku, mo o tatau tangata nunui kua ngaro atu nei i te tirohanga konohi, koia ra te- nei ;— Kai whiri nga mate kii, nga mo-moo rangatira, ka kawa nga ware kaa, wai ko hee rikitiaa, ka kai he pua ke kaa, raui-rii. ki te po ee i haa. E hoa tena koe, te ahuatanga o nga iwi e uhia mai ra e te ao pango, e kaukau mai ra i roto i te puna o te toto, ara, o taua wha- naunga a Ruhia raua ko Tiapani, heoi me mutu iho i konei nga mihi. E hoa e te Etita, utaina atu nga mea whakamiharo i kitea e au o tenei tau, ki runga ki te tuara o te whakatoatoa nei o te ''Puke Ki Hikurangi.".ina ana e mau atu ki nga waahi e turia ana e opa waewae, ara, tuatahi. Tenei tetahi kaumatua no ma- tau ano kua mate, i enei ra tata ka mahue ake nei, ko te ingoa o taua kaumatua ko Te Whitu Paengaroa, ko tenei kaumatua i uru te kaute o ona tau ki te kaute o nga whakatupuranga, a, ko te kaumatua nei i kite ano ia i tana mokopuna tuatoru, E penei ana:— Na Te Whitu Paengaroa. Ko Mihipeka. Na Mihipeka, Ko Makirangi. Na Makirangi, Ko Te Hemoata. Na Te Hemoata, Ko Te Kehu. Koia tenei te toru o ana mokopuna, ka- tahi ano ia ka moe ki te urupa o ona tupuna, ko te kaute o nga wairua i puta mai i roto i te hope o tenei kaumatua, e 68, ko nga mea kei te ora o roto i taua 68 nei, e 41, ko tenei 6S mete 41 e ora nei, kaore rawa he kiri maa i whakaranu mai ki roto, engari ko nga kiri mai ano o tatau tipuna, me o tatau kuia i haere mai nei i Hawaiki ki tenei moutere, kaati mo tenei waahi.

Tuarua. Tera etahi tangata i haere ki te mahi miere ara noni, i te Hanuere ka hori ake nei, ko nga ingoa o nga tangata nei, ko Tahuaio me tana tamaiti whangai, kaati ia raua e haere ana i roto i te ngaherehere, ka kite raua i te manu nei e hou ana ki roto i te rua o te rakau, katahi ka karanga atu te tamaiti, papa he manu, katahi ka ki atu a papa, e tama noho puku me whakamatau e taua, mehemea e kore e mau ia taua, katahi ka whakamokihi te haere atu a te tangata, nei. nawai ra i mamao, kua tata, katahi ano. ka rere atu te tangata nei, ehara kua man, no te unuhanga mai, na he Kaka te manu nei, titiro atu ai te tangata nei ki roto i te puare o te rakau ra, ko nga heeki e pukai mai ana i roto i te rua, katahi ka whawha- tia atu e te tangata ra, katahi raua ko tana tamaiti ka hoki ki te kainga, no to raua tao- nga ki te kainga, ka patua te Kaka nei e te tangata ra, ko nga heeki ka whakaawhitia. kite Heihei, e rua wiki, e awhi ana ka pao- pao nga kuao Kaka nei, kotahi marama te tangta ra, e tupato ana i ana kuao Kaka, no tetahi rangi ka wareware te tangata nei, ka- tahi ano ka mokohiti mai te nanakia nei te ngera, e ka raru ra hoki nga kuao Kaka a te tangata ra, no te hokinga mai o te tangata ra, ka kite i te katua e tangi haere noa iho ana, kua kore nga kuao, mohio tonu te ta- ngata ra, kua pau i ona ngeru ana kuao Ka- ka, katahi ka puhipuhia e te tangata ra ana ngeru, kore kia kotahi he mea i waiho, kia ora ana e te tangata nei. Kaati mo tenei waahi. Tuatoru. E mohio ana te tangata me he mea ki te tangi te Riroriro, kua tata te raumati, kua ahuru te whenua kua takatu te whakaaro o te Kuia rana ko te Koroheke, ki te rahurahu i te whenua, hei tupunga kai ma raua, kaati i te timatanga mai o te tau nei, katahi nga wahine nei ka tou i a raua kai, ko Mihi tetahi ko Terehina tetahi, ko ta Mihi i tou ai he torori, ko ta Terehina i tou ai he kamokamo, ara, he hue; kotahi ano te rangi i rukea ai a raua kai ki te whe- nua, engari ko a raua maara he maara wehewehe, e rua tonu nga ra, ka kitekite nga wahine nei ia raua, katahi ka ui atu a Terehina ki a Mihi, e hoa kei te pehea to, torori i te kino o te ngau iho o te ra, katahi ka ki atu a Mihi, e hoa ko taku torori e 6 putu te roroa o nga rau i naianei, mehe- mea ki te meatia hei rau whare e kore rawa e tuturu i te ua o te rangi, katahi ano te- tahi o nga wahine ra ka ki atu e hoa, be haeana anake te mea i rongo ai au e uhia ana hei rau whare, a, i tae hoki ki te 6 putu te roroa, ka taka tenei ki to torori e 6