Pukapuka 6, Nama 23
19051014

whārangi 2  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
2 TE PUKE KI HIKURANGI, tahia mai ana ki waho i o ratau whare tai- apa, me taiki kia kotahi te puranga ko nga para o nga kau ki raro, he paru poaka ki ru- nga ake be paru kau ki runga ake, ka pena haere tonu s ko nga para kau hei hipoki mo runga rawa, ina mata te whakataiki, ara, te puranga, hei manua whakamomona i te whenua tipunga Mengara Ienei mahi au, me titaritari ki waenga i mua atu o te parauta- nga tuatahi tonu, ma te parau e huri ki ra- ro. Na, ka tae nga kuao poaka ki te rua mara- ma te pakeke, me haere te tangata na ana aua poaka ki te Poiha whakatu ai, he kuao poaka ana pera te pakeke, a, kua tae ranei ki te toru marama, ki te wha marama, ki te rima marama, ki te ono marama, ki te whitu marama, ki te waru marama, ki te iwa ma- rama tae atu ki te tau, ka mutu te painga ki nga poiha, kua tukua kia tipu hei Pekene i tua o te tau. Na, to mahi he titiro i te utu Poaka o te Makete o ia marama o ia tu weti o te Poaka, hei whakamarama ia koe ki te utu o te Poaka. Na, e ki ana taua Pakeha, ko tona oranga tenei, i timata ake ia i te rima nga whaeree- re Poaka, e rua ona kau miraka e rua tekau marima eka tona whenua, he mea reti na aua, e 5/- mo te eka i te tau, nga kau e rua ra he mea mau mai na ana na tetahi Pakeha he hoa nona, hei whakarata i nga katua kau me nga kuao, nga kuao a ona poaka e rima ra, e wha tekau, e waru nga kuao a te mea kotahi i waiho e ia; e ri ma marama ka timata tona hokohoko, e 7/6 mo te mea ko- tahi, etahi e 9/6, a, tae ana ki te 10/-, a, tae ana ki te 15/- pau noa te tau, kua tipu mai ano te whanautanga tuarua, haere tonu atu tona hokohoko, nae te nui haere mai o ona whaereere e toru tau, kua tae ona whaereere Poaka e rua tekau, 160 nga kuao i te wha- nautanga mai. Na, e ono ona tau e hoko- hoko ana i ona Poaka. Ka riro mai i a ia te- tahi whenua kotahi rau eka me te whare, i ranga mo nga moni e £860 pauna, hoko oti mai ki a ia. Ka hokona e ia nga kau uha e wha tekau, e £8 pauna te utu mo te kau kotahi, e £820 pamu, enei moni na ona Poaka e rima ra i mahi mai, i taua tau i riro mai ai tona kotahi rau eka me ona kau whaereere e wha tekau ka puritia e ia i nga kuao papai a ona whaereere e rima ra tae mai ki nga kuao, a raua kuao ake hoki e ri- ma tekau ona whaereere, e puta ana mai nga kuao i te whanautanga kotahi e wha rau e waru rau i te tau, na e puta ana i ona Po- aka i te tau, apiti atu ki ona kau e wha te- kau, e £650 pauua i te tau. E ono tau ia i whakahaere penei ai i ona poaka i tenei whenua ona, ka hokona tona whenua kotahi rau oka mo te £700 pauna, na, i tenei wa ka tekau marua tau ona e whakatipu Poaka ana, ka huihui katoa nga moni o ona Po- 1 aka e rima ra, ara, i puta mai i roto i tona - whakahaere i aua Poaka e rima, e £6850 J pauna. Na, i konei ka riro mai i a ia tetahi whenua kei Rangitikei nei e tata ana ki Whiringia Paamutana nei, e rua mano eka o • me nga whare me nga taiapa me nga iari kau, hipi, e £4000. pauna i utua ai e ia, e toe ana ki a ia e £2350 pauna, ka hokona e , ia kotahi mano nga hipi uha, kotahi rau nga kau uha, e waru nga hoiho mahi parau, ka- ! ata, me te paki me te hoiho mo tona wahine me ona whaereere poaka kotahi rau i naia- nei. Heoi ona korero mai ki au mo runga i ona poaka. Na, ka ki mai ia ki au, ko te iwi nei ko te Maori, kaore he whakaaro ki te whakatipu i tenei taonga i te moni, i te tae- nga ranei mona, me oha uri, he tino iwi mangere rawa atu te Maori, notemea e kite ana ia i nga Maori whai moni, e haere ana ki te whakapau moni ki nga hui Maeri, hui tangi tupapaku, a e whakapau noa iho ana i te maha o nga ra, o nga wiki, o nga mara- ma, apiti atu ki nga tau, ki nga mahi huhua kore noa iho. Ka mea mai ano ia ki au he iwi whai whenua te Maori, a, he nui te utu reti e pata mai ana. ki etahi Maori, a, be hipi he kau a etahi Maori, kaore ano ia kia rongo i tetahi Maori kia kotahi o nga motu e rua nei kua tino pai tona ora, me te whai moni nui i te Peeke moni e takoto ana. Titiro ki te Tainamana he iwi kore whenua, e puta mai ana te oranga i te eka i te rua eka, a, ka tu be toa mo ratau, he mea mahi ki te kapiti, ki te kareti, ki te tanapu, ki te riki rue nga retihi o ratau toa, me nga tao- nga o roto. Na, e hoa ma i panui ai ahau i nga korero a te Pakeha nei, he whakatika ake naku ki ona korero, i a ia i korero mai nei ki au. Heoi na, H. T. Whatahoro. Kooti Whenua Maori.

Wharepu Makirikiri Whanganui Hepetema 18 1905. Kia T. Renata tena koe, me o hoa mahi i te oha a to koutou tipuna, me nga iwi o nga motu nei, tukua atu ena kupu kia mau- ria ata e te oha na ki nga marae e haere ai ia. Ko te rua tenei o nga marama i tu ai te Kooti whakawa whenua Maori ki Wha- nganui nei, ka nui nga whenua o konei kua oti te wehewehe kiia hapu, kiia tangata, kiia whanau, a, be nui hoki nga whenua, kua whakawhitiwhitia mai nga take paanga o etahi tangata ki etahi ano o ratau i etahi atu whenua o ratau ake ano. Enei mahi a ratau, he mea mahi atu na nga hupu nona ake aua whenua i waho o te Kooti, ka oti, ka kawea atu ki te aroaro o te Kooti kia tuhituhia nga whakariteritenga atu o waho nei, me nga whakawhitiwhitinga i aua waahi i peratia e ratau mutu rawa enei mahi, ka tonoa te whakatau kia homai. Na, he nui te whakamihi o Whanganui ki te Tiati o ta ratau Kooti e tu nei, me te Ateha hoki, he pai he rangimarire, ki mai haere ki waho mahi mai ai i o koutou hia- hia, ka hohi mai ai ki te Kooti. Na, he nai te whakamoemiti o nga hapu ) nga tangata kua tae a ratau keehi ki te aroaro o te Kooti, a kaa puta mai nei nga whakataa marama mahaki pai, a ratau i a keehi i a keehi. I runga i tetahi take a ratau, i puta ake - he ahua tautohe ma etahi o ratau mo a ra- 3 tau paenga maara, s, kaore i taea te whaka- • ngawari i te aroaro o te Kooti, i waenganui i ranei ia ratau ake, ki ana te Kooti, me hae- re te Kooti kia kite ona ake kanohi i au pae- nga maara; a tae ana te Kooti ki Tawhitinui i rawahi atu o Ranana, i roto i te awa o Whanganui, he roa te haerenga o te Tima ka tae ki reira, ka kite, ka hoki iho ki te whare Kooti o Whanganui ka whakataua puta ana te pai te ora ki te hunga i tika ki- aua paanga maara a ratau. I puta ano etahi kupu mihi a Waata Hi- pango ki taua Tiati, kia noho tonu iho ia hei Tiati tuturu monga whenua o te Tai Hauauru nei; ko te utu a te Tiati kanui tona mihi mo nga kupu mihi a Waata Hi- pango, engari kaore he ritenga i a ia, ko te Kawanatanga tona ariki, ki te ki kia noho ka noho, ki te ki kia haere ki etahi atu waahi, ka haere. Heoi ki te whakaaro ake e kore rawa e tatanga nga whenua o N'Apa o Whanganui, Ngarauru o N'Ruanui o Taranaki o N'Tama, te mahi i naianei tae atu ki te Kirihimete, i te nui o te pai o te whakahaere a te Tiati nei, katahi hoki nga iwi o konei ka tupono ki te Tiati penei te mahaki te pai, koia ka ruku popou te ngakau o te tangata o te ha- pu o te iwi ki te whakahaere i o ratau whe- nua i naianei. Kia ora te Tiati me te Ateha i roto i te whakaaro pai, mahaki, tupato, ki te ata whakahaere i nga huarahi ngawari; rua te- nei ano ka mihia ai koutou; tena, ma te whakatuma, ma ta taikaha o nga kupu o nga whakahaere, e, ka tuke a Ihu, ka tau ke a upoko, ka tau tukemata ki runga ia kamo peehi ai, ka huarapa ke arero, tae ana kia tamaroto te nga weritanga. Ko tenei e te Tiati e te Ateha auroki ana, takoto mowai ana nga iwi nei i to aroaro, me he waka whakarei e takoto ana i roto i te ripo, au- roki ana o iwi e pae atu nei i waho nei. Tuarua 2 o nga mahi nui kei konei, ara, kei te Tai Hanauru nei, he whakarongo ake ki te hau mai o te korero o te pooti mema mo te turanga mema o te Paremata o te koroni o Noi Tireni. Kaati, ahakoa kaore ano i ata tae ki te wa e tino whakahuatia ai nga ingoa o nga me- ma, hei ata tirohanga ake ma nga iwi me nga hapu me nga tangata taone, me nga wahine hoki; kua nekeneke noatu nga iwi me nga hapu ki runga i nga paenga o te ta- taku taupua ai. Na, tenei kua tae mai te rongo o te Hui a N'Raukawa; kua tae mai a Hare Teimana ki taua Hui, he tangata: i tenei no N'Raukawa ano, i kore e tae mai i te Huia N'Raukawa kua mutu i mua ake o tenei; ua te kupu a N Rauwa e ai ki nga korero mai ki oku po- poia, me hoki ia mema me ona kai whaka- haere ki roto ona iwi i ona hapu tu ai, wha-