Pukapuka 6, Nama 27
19051216

whārangi 2  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
TE PUKE KI HIKURANGI.

tetahi taunaha moni reti pumau e rite ana ki te rima pauna mo ia rau pauna i ia tau o te moai mo te hoko o taua whenua, mehemea ka kitea, ki te whakaarohia nga tau e toe ana e tetahi riihi i taua wa, hui atu ki nga moni reiti e tika ana kia utua i raro i taua riihi, ka nui ake nga moni e hua mai ana ki taua Maori i taua taunaha moni reti, a, ka waiho taua whakariterite hei painga mo taua Maori e tuku ra, ahakoa ko taua tauna-he moni reti anake te huanga mai o tetahi oranga mona. 7. Kaua he moni e tika ana kia utua i raro i taua taunaha moni reti kua kiia ake nei, e taea te tuku, te mokete, te tiati, te muru, hei utu i tetahi whakataunga whakawa, e riro ranei i tetahi kai-tango pekerapu, e riro ranei ahakoa i tewhea huarahi hei utu i nga nama a te Maori i mahia ai hei painga mo taua taunaha moni reti, a. kaua hoki taua taunaha moni reti e whakawhitia e whakakorea ranei ki te kore e matua whakaaetia e te Kawana. 8. Kaua tetahi kupu o tenei Ture e kiia kai te whakamana i te tangohanga o te whi-rii-houra me te FEE-SIMPLE o nga rahui Maori. He Whakamaharatanga KIA HIRINI WHAANGA I MATE I TE 17 o NGA RA o OKETOPA 1905. He kupu mihi ano hoki ki ona iwi Maori i Niu Tireni. Tenei matau te tuku atu nei i a matau mihi kia koutou katoa, ki te iwi kei te noota, kei te tonga, kei te rawhiti, me te hauauru ano hoki. Ki nga iwi katoa o ia ingoa, o ia ingoa, o ia whakapono, o ia whakapono. Notemea kua mahi matau i waenganui i a koutou katoa, a, kei te aroha matau ki a koutou katoa. E mamae ana n matau ngakau, e tuohu ana o matau mahunga i te pouri, ina hoki, kua karangatia atu tetahi tangata mohio, tangata pai i roto i a tatau, ara, kua tangohia e te Ariki ki a ia to tatau hoa aroha, to tatau teina, a, e kore tatau e rongo i te tangi o tona reo, a, e whakahoahoa ano ranei ki a ia. He tangata mohio, he tangata pai a Hirini Whaanga. Kua pono tonu ia ki te Atua me te whakaaro pu ano hoki ki tona iwi. I riro i a ia te Bongo Pai, me te huihui mai ano hoki ki Hiona ki te mahi, he whakaaro ki ona tipuna. No reira kua riro a ia hei kai whakaora i Hiona ; a tera ia e puta mai i te ata o te aranga tuatahi. Kua whakaatu ia i tana whakaaturanga ki toua iwi Maori, rae te whakahauhau ano i a ratau kia tika tonu ki te aroaro o te Atua. A. i te mea e pouri, ana matau mona kua wehe ata i roto ia matatu, a, e ngakau nui ana ano matau mo ana tauira papai e whakatakotoria nei e matau hei whakaarotanga mo koutou mo tona iwi. Kaati, kua whakmaoritia. me te tuku atu kia koutou nga korero katoa o te turorotanga me te hemonga o Hirini he mea i taia i roto i nga nupepa o konei, hei korerotanga ma te Hunga Tapu o Hiona. tenei te tukua atu nei ki a koutou. Na o koutou tukana me o koutou hoa aroha. "Na Pene Katata. (Timuaki) " Nitama Ramapata (Hekeretari.) " Etera Rihara. " Etera Tiwinihana. " Hipa Katara. " Ruwhara Hari. " Arapata Ahipa. " Hipa Arahi. Nga apiha o te Huihui Maori o Hiona. Kua Moe A Hirini Whaanga I Te Moenga-roa. E TANGIHIA ANA TETAHI RAGATIRA MAORI E ONA HOA TINI. HE KAUMATUA IA E WHAKAHONORETIA NUITIA ANA. I MAHUE I A IA TONA KAINGA HE WHAKAARO KI TE RONGO PAI. I AROHAINA NUITIA IA E TONA IWI I NIU TIRENI. I WHAKAHAERE TIKANGA IA I RUNGA. I A RATAU MO NGA TAU MAHA. No te 4 o nga haora o te 17 o nga ra o o Oketopa nei ka moe tetahi koroua no Niu Tireni i te moenga-roa, he rangatira nui a ia no tetahi o nga hapu nui o te Tai Rawhiti o Aotearoa. I mate taua koroua ki te Ohipera o te Hunga Tapu. I takoto mate ia mo nga wiki e rua, a kotahi tekau o ona ra ki te Ohipera. I kawea ia ki reira i te kitenga kua kino haere tona mate. Ki te ahua kei te mama haere tona mate mo tetahi wa, otira, e hee ana tona korohe-ketanga, no reira kua ata heke haere ia mo enei ra torutoru kua hori ake nei. I tahuri a Hirini Whaanga ki te Hahi "Moromona" a, i u tonu ia ki tona Whakapono tupu. Koia tetahi o nga tangata tuatahi, nana i powhiri mai nga Kai-kauhau me te whakatu i tetahi hui mo ratau i roto i tona iwi. I whakatahuritia wawetia mai ia, a, na Hoani Tuati ia i iriiri i te tau 1882. I a ia ka ahua mohio ki nga tikanga o te Hahi, ka whakapuaki ia i tetahi hiahia kia haere ia ki Hiona, kia mahi i te mahi i roto i te Temepara o ona tupuna. I te tau 1894, ka whakaritea e ia tona hiahia, kawea ana e ia tetahi waahi o tona whare, a ka noho ia ki Kanapa. Kotahi tau ka haere mai ia ki te pa i Salt Lake, a, mai i taua wa e hono tonu ana ana mahi ki te Temepara. Ko tona kainga noho kei 817 West Eighth South Street, kei reira tonu e noho ana tana wahine a Mere Whaanga. me tetahi ona taokete wahine, tetahi ona mokopuna, toko- rua ona iramutu taane kotahi te iramutu wahine kei Niu Tireni na, tokotoru ona tamahine, kua moe taane katoa. Na te hui Maori o Hiona i hoko te marae te whare mo taua rangatira. Ko taua hui Maori he huihuinga no nga Kaumatua kua mahi i roto i te Mihana i Niu Tireni: a, i atawhaitia ratau e Hirini Whaanga i tona ake kainga. I mate a Hirini Whaanga ki Salt Lake City, kei aua noa atu tona iwi, i te waahi i noho ai ia i tona tai tamaritanga. Otira e kore te tangihanga me te ka-rakiatanga tupapaku e waiho ki tenei wahi anake o te ao. I tona ake iwi e whakahonoretia tonutia ana ia hei kai whakahaere mo ratau, he mokopuna ia no tetahi whakapaparanga roa o ratau tatai rangatira. I nga tau e whitu kua pahure ake nei, ka hoki ia ki te torotoro i tona iwi, a, ka whakahonoretia ia e ratau ano he kingi, na kia paku te rongo o tona matenga ki Niu Tireni i te mea ka tangihia a ia e nga mano o tona iwi. I Salt Lake City, e whakahonoretia nuitia ana ia e te iwi e matau ana ki a ia, a, tera nga Kaumatua o te huihuinga Maori o Hiona kua rongo kua turorotia taua rangaratira katahi ka whakaritea e ratau tetahi komiti o taua huihuinga, hei whakahaere tikanga mona. I whanau a Hirini Whaanga i te tau 1828 ki te Tai-rawhiti o Niu Tireni. Ko 1-baka Whaanga tona papa, i puta ia i roto i tetahi whakapaparanga roa o nga rangatira o te hapu o N'Kahungunu o te iwi Maori o Niu Tireni. Nana i hanga tewhare Mihana Ko Hirini tetahi o nga mea tuatahi i wha karongo ki nga kaumatua, a, i tuku ano hoki i a ratau ki tona whare. A, kihei i roa kua uru noa ia ki te Rongo Pai, katahi ka hanga whare ia me te whakahauhau ano ki tona iwi kia waiho tonu i tona whare he nohanga mo nga kaumatua. A, oti rawa ake taua whakahaeretanga ana, katahi ka powhiritia e ia nga kaumatua katoa ki reira noho ai ratau. Ko ia hei hoa awhina, hei whakatahuri mai hoki i etahi tangata maha, i mua atu i tana whakataunga kia haere mai ia ki tenei whenua ; a, neke atu i te 4,000 mano nga mema Maori o te Haahi kei Niu Tireni. Na, i te tau 1898 ka whakatau a Hirini Whaanga kia hoki atu ia ki tona kainga i whanau ai, tetahi waahi o tona whakaaro ki a kauhau ia ki tona Iwi, me te whakaatu atu ano hoki kia ratau i te tikanga o tona Whakapono kua uru nei ia, me tetahi waahi ano o tona whakaaro kia kohikohi whakapaparanga mo tona whanau. He ahakoa ra ona tau kua 70 tae noa ki tona kainga i whanau ai, ka haere hoiho ano ia i runga i tetahi haere nui, pau noa i a ia te motu e kauhau haere ana ki ia pa ki ia pa; Katahi ka waiata a Hoani Ropihana, he waiata Pakeha: ' Tukua mai tou marieta-nga." Ku tu ake te timuaki o te Haahi a Hohe-