Pukapuka 6, Nama 33
19060911

whārangi 2  (7 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
4titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
2 TE TAU TUAONO TE PUKE KI HIKURANGI i nga hiahia o tona iwi Maori, koia i puta ai enei painga katoa ki nga iwi e rua,a, e tino aroha nui ana hoki matau ki a ia, mo enei mea katoa a ana kua tutuki nei i a ia te ma- hi mo matau. Ahakoa e whae, kua wehe atu tona tinana i tenei ao, kaati tonu nei ko ana tikanga pai i mahue iho i a ia ki muri nei hei matua hei tanga manawa hoki mo matau, ina ia kore e tukinotia e ona hoa Pi- rimia i muri i a ia. "I te wa hoki i tu ai a te Hetana hei Minita mo te taha Maori, kiia ana i reira te- ra ia e whai koha, me te kii ano a etahi he porangi ia ki te tu hei Minita mo te taha Maori, notemea no te Waipounamu ke ia, a, kaore ia e mohio ki nga tikanga Maori. Otira i aru ia i nga tohutohu a Ta Hoori Kerei' me Timi Kara hoki, i runga i tona whakaaro nui kia kotahi he whakaaro mona mo te taha Pakeha me te taha Maori. Kaa- ti ko te take hoki i paoho ai nga raruraru i mua ki runga i te motu nei he whenua te take, ko te whai nui ke a te iwi Maori ko te whakahaere tika i nga whenua, a, i runga i te uaua o tetahi me tetahi taha ka tipu he he raruraru, ka maringi he toto i konei. Otira i whea i whea o te ao nei tenei hanga te pakanga, e ahu katoa mai ana i te whe- nua te timatanga. No tenei wa ia tatau nei ka mahea atu tera ahuatanga, ka tu hara- kore tatau i runga i nga tikanga e whakaha- erea ana mo nga iwi e rua. No reira ehara i te mea na nga Pirimia o mua atu ia te Hetana i kitea ai tenei ahua o tatau, engari na te tunga o te 'Hetana' hei hautu i nga iwi o te motu nei, na reira i mohiotia ai kai te taikaha ke atu nga whakahaere o mua i o naianei, kua kite nga konohi kua whakapo- no hoki te ngakau." na reira i kai ngakau nui ai te whakaaro kia te "Hetana," ki te matua o te pani a te pouaru me te hunga-iti, ko tenei e whae, kia nui nga ora kia koe me tou whare katoa, e noho maina i roto i te whare mate ki to tatau matua kua wehe atu nei ia tatau.

"Te Hetana Me Ana Mahi."

Ko Rihari Hoani Hetana (R. J. Seddon) i whanau ia ki Ekereta, e tata ana ki Hene Herena waahi o Ranakahia, (Eccleston, near St. Helens, Lancashire) i te 22 o nga ra o Hune o te tau 1845. Ko tona matua taane no roto ia i tetahi o nga hapu tawhito o Ra- nakahia. Ko tona whaea ko mihi (miss) Ri- nahi te ingoa, i whanau ia ki Anana, he taone iti kai waho o Dumfriesshire, tokorua ona matua, no roto katoai tetahi hapu, e wha- kapau nui ana nga whakaaro ki te mahi paamu me te ahu-whenua. Ko tona whaea koia tetahi o nga Kura Mahita tino matau atu o taua takiwa, tae noa ki tona papa he rite tonu raua he matau anake. Otira i runga i te hononga ia raua hei taane hei wahiue, ka hono hoki o raua matauranga kia raua, kihei i wehe atu raua, a, tae noa ki te wa i whanau ai a Rihari Hetana. Na reira i taiapotia ake ai e te whakaaro enei korero hei tuhituhinga; hei tirohanga iho ma nga konohi maha o te iti raua ko te rahi, ki putake i takea mai ai enei korero mo ra i enei ra whakapuaki ai. Heoi i te mea 6 ona tau, ka mate te 13th o nga Roore Tapi (thirteenth Earl of Derby,) i te 1851 ; he tino momo Ariki taua tanga engari ko nga kai hapai i nga tikanga a ta tangata ko nga tipuna o te Hetana kua ma ake nei, i reira ka puta ake tona whakaa ki taua momo Ariki, i runga i tona kitenga atu i ona tipuna me te iwi nui tonu, e pou ana, e mamae ana te ngakau, i konei ka kiri mai ia i a ia ki waho o tona ropu tama riki, ka uru atu ia ki roto i te ropu o nga kaumatua haere ai, ko nga tamariki o roto i tona ropu, kai te kata, kai te takaro, ki te tutu noa, he mahara he mea hanga no iho tera e haeretia nei e ratau, kaiti kaore e taea te pewhea, i runga i te mea kaore an ratau i whai whakaaro. Ko etehi kupu ano a ana i whakapuaki a kia Okoona; i te wa e tamariki ana ia. ka kite ia i te ropu hoia o te Kotarani e haere ana ki Rewapuru, ki te pakanga o te Ka raimea. Ko te wa tuatahi tonu tenei i ki te ai ia i a Kuini Wikitoria, a, ko ratau hoki nga kai hapai i te Himene mo te Kuini. I muri mai i tena ka tae ona tau ki te 18 ka paku nga rongo o te nui o te koura o Wikitoria wahi o Ahitereiria ki Ingarangi ka tumanako a roto ; tona ngakau kia haere mai ia ki Ahitereiria nei keri koura ai, no te 1863 ka rere mai ia i Ingarangi ki Ahiterei- ria, i runga ia i te "Star of England" tona unga mai ki Ahitereiria, ka timata tona mahi koura, kihei rawa ia i whiwhi, e rua ona tau e kimi koura ana i reira kore noa ia i whiwhi. No te tau 1865 ka ahu atu i Nui Tireni nei, nga rongo o te nui o te koura o te tai- hauauru o te Waipounamu; 1866 ka rere mai ia ki Nui Tireni nei ka u ia ki Hokiti- ka ; ka eke ona tau i naianei ki te 21; a, kua tino pakari atu hoki tona ahua, i reira katahi ratau ko ona boa ka tango kereme ma ratau i runga o Waimea, i a ia e keri koura ana i Waimea katahi ano ia ka whi- whi kihei hoki i rikarika. I muri iho hoki ana ano ia ki Wikitoria, ka moe ia i te tamahine a Hoani Spotswood, I tona ho- kinga mai ki Nui Tireni nei i taua tau ano, ka tu koia tetahi o te Poari o Arahura, i te tau i ruuri mai, ka tu koia te Tiamana mo te Poari. I te whakakotahitanga o te po- rowini o Arahura me Westland, ka whaka- turia ko ia he mema mo roto i te Kaunihera i taua wa ano ka whakaturia ko ia hei Ti- amana mo taua Kaunihera. I tenei wa ka timata tona whai i nga mahi Paremata, otira ka timata tonu i tenei wa tona pai ki nga whakahaere o te taha Kawanata- nga. No te tau 1876 ka whakaingoatia ia hei mema Kawanatanga (Liberal) mo te tunga mema o Kumara, kaati kihei i tu. J te tau 1878 ka whaaaturia ia hei Mea (Mayor) mo Kumara. No te tau 1879 ka tu ia hei mema mo Kumara ki roto ki te Paremata, i te tau 1882, i te nui rawa o tona rohe pooti,