Pukapuka 6, Nama 33
19060911

whārangi 4  (7 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
5titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
4 (TE TAU TUAONO) TE PUKE KI HIKURANGI. (HEPETEMA 11, 1906. No. 33.) Wairarapa, i te taenga atu ki Waikato i te tau 1875. I patai mai hoki a te Kooti, e haere mai ana koutou ki te aha ? ka utua e te Manihera te Rangitakaiwaho me ona boa rangatira, e haere mai ana matau ki te whai mai i te atuatanga, ka utua e te Kooti, kai kona tonu te atua kai te upoko o te mo- tu nei haere e hoki, tika tonu tera kupu a te Kooti, kaati ko te tangata i tukua atu nei e au te kupu, hei whanaunga tata tonu kia te Kooti. I runga i te mea kua kite au i tetahi mea nui i puta ake i turanga, he wahine i patua e tona taane, ko te patu tenei i tana wahine, i whakaporangitia, i atahutia, i taupatia, i whangaia hoki ki nga hau katoa, mete ki- no noa iho o nga mahi Maori i runga i taua wahine, ko te ingoa ko Rihi te Nahu me ta- na tamaiti ano, ka mauria porangitia mai e ia taua wahine ki konei, a, tae tonu mai ki konei ki roto ki te whare o te Ama-ote-rangi raua ko tona whaereere, tae rawa mai taua wahine, kua riro atu a te Ama raua ko tona hoa me etahi o a raua tamariki ki Heretau- nga, ki te whai haere ia Hikapuhi, otira taua haere na matau katoa, kaati kaore au i mo- bio ki te take i noho ai au. I te taenga mai o te wahine nei ko Hohepa Aporo, ara, ko te papa o te hoa wahine o te Ama-ote-rangi, hei matua tonu tenei kia matau, KO to muri iho ia Piripi Te Maari; ko nga tangata i tua mai i a ia ko etahi ano o ana mokopuna, ko nga kaumatua, ko Tutu Te Whaiti raua ko tona hoa wahine, ko Koneke Harawira, me te potiki hoki a Nepe Apatu raua ko tona hoa wahine, ka mutu nei nga tangata i roto i te whare o te Ama. I tetahi rangi ka porangi te wahine nei, ka mahia te parani ki runga ki a ia kia mu- tu ai te porangi, kaore hoki i mutu, kaati kotahi tonu te tangata i waho o te parani ko Hohepa anake. Ka roa e mahia ana ki te parani, ka haere atu a Hohepa ki roto ki te ruuma, ka potaea atu e ia tona potae ki runga ki te wahine nei, ko te taunga tenei o te wahine nei ki raro. I te ahiahi ko mahi ano te parani, ka makaia te potae e nga ta- ngata ki raro, ka rere ano te wahine nei ki te hopu i te potae nei, me tona karanga atu ano ki nga Neehi kai te pai noa atu te potae nei kia au, kihei i rongo nga Neehi. I tena taima katahi a Hohepa ka haere mai kia au, kia hoatu e au he akitiwha hei mea wai ma- kariri ki runga ki te mahunga o taua wahine, katahi ka hoatu e au. I te ahiahi pouri ka haere atu au kia kite i taua wahine, kaore : ano au i roa ki roto i te ruuma, ka marama '. katoa a runga i te whare i noho ai te wahi- ne, ko taku maunga tenei i a ia, ka mahi tahi maua ko Hohepa i runga i te wahine nei. Tera ano te kupu a Hohepa i kaha ai te tono ia au, a, i mahi tahi ai hoki maua, kai runga i tera kupu a Hohepa, kaore ia e : kaha ki te mahi katoa i nga mate o te wahi- ne nei, heoi ano te mate ena e taea e ia ko te mate porangi anake, ko etahi ona mate, • ko te atahu, ko te taupa, ko te wehe kaore e taea e ia. E panui ana a Hohepa i roto i o matau huihuinga, ko ta matau mahi hoki he pupuri i taua wahine, kaati i runga i te tohe o Ngarongo (hei tamaiti ki a ia) kia mauria e ia ki te ngutuawa, kaore i whaka- aetia e maua, e mea ana maua kia ata oti te mahi ki runga ki taua wahine ka haere ai. Ka roa mana e mahi tahi ana ka korero mai a Hohepa kia au, ko te mea kai te toe ki ru- nga ki te wahine nei he mau ki Nepia, ki te waahi i tuku mai ai iu ki raro o te tima i tona haerenga mai i Turanga, ka ki mai ia maku e kawe, ka ki atu au mau tonu e kawe whakaae ana mai ia. No te ata katahi ia ka kii atu kia haere raua ki Nepia, ki te takahi i te waahi i tuku mai ai ia i runga i te tima, whakaae tonu taua wahine ; i reira ano ka tangi a Ngarango i tetahi tangi nui, heoi ano ka kore e rite taua haere. I konei ka mahue ia Hohepa to ratau whare, ka haere ake ki toku whare matau noho ai, rapu ai hoki i te tikanga e rite ai te kupu mo taua wahine e tae ai ki Nepia, oti iho te kupu me i waenganui ia maua ko Rina te Apatu, i ta maua whiriwhiringa ka oti ko au e haere, taua haere aku e haere ana au i raro i te mana o te kupu a Hohepa, ara, e pera ana ki taku mohio. I te ra i haere ai au ko te to- hutohu a Hohepa i te ahua mo ta maua ha- ere ko te wahine nei, ka mutu nga tohutohu ka haere matau ; otira he uaua ano i pai ai a Ngarongo. He huihui tonu ta matau ma- hi, ko te Pahoro e mohio ana, ko Arapata te Maari nana i whakaoti ka marama. Ta maua haere ko te wahine nei te kupu a Ho- hepa, me moe atu matau ki te Peti i tua o Hukarere, ka mahue mai a Nepia ki tenei taha o Hukarere; rite tonu i a au taua kupu a Hohepa me ana tohutohu katoa. Ia ma tau i eke ai ki runga tereina, haere tonu matau a tae tonu atu ki te Peti rano i taua ra, oho ake i te ata mahia katoatia nga mea i kiia mai ai e Hohepa, oti katoa. Ko te mea i riro mai ia au ko te wai-tai o te moana nui- a-kiwa, i whaoina kiroto ki te patara Kaa- ti e kii pono ana ahau i tenei rarangi o te panui nei, he wai-tai te rongoa o te wahine nei i ora ai i ona mate katoa. Te rua na nga kapua i hapai ake te nehu o te moana ki runga, na te hau i whiu ki te tua whenua, ka waiho hei ua ki uta, ka rere te wai i roto i nga awaawa, ko te wai matao nei tenei, i puta mai tenei wai i te moana, kaore he moni o tenei wai, kore ki paku, ki riha, ki nota, ki meroiti, ko au hoki te rima. Ko 3ga korero mo te wai nei kai roto i te Paipera, tuturu taketake kai reira. I toku taenga mai ki te kainga nei katahi ano ka marama te huarahi mo Hikapuhi, ko te take i roto te wahine nei i te mahi a Hikapuhi kaore i ora; ko ta Hikapuhi tana wai he waipiro, he mea mahi e te ringa tangata he mea utu hoki ki te moni; tena ko te wai ;ai, he mea hanga na te Atua tae noa ki te wai matao, kaore i kawea ki roto i nga awa wai whakarukuruku ai, heoi ano he akiti- wha ka tuku ki roto ki peihana wai, ka mea ai ki runga i te mahunga, koi na tona rongoa a pai noa taua wahine, kaati tena, i a au ka hoki mai ra i Heretaunga kua mutu to Ho- hepa mana, kua aki tonu iho i ana tikanga kia au tae noa ki tuna powhiri; ko nga ma- hi kia au, he haka, he waiata, he puha, kaati tena. Kia kotahi hei tuku atu maku i naianei ko tana powhiri, koia tenai, kia tau ano ra te rangimarie kia koutou :— Me pere te hitimi ki Kairuru raia whai- ruriruri, me pere te hitimi ki te Waipouna- mu whairuriruri, nae pere te hitimi ki Wai- rau raia whairuriruri, me pere te hitimi ki Arapaoa raia whairuriruri. Whiti mai ki tenei motu. Me whiu te kohatu ki Taranaki raia whai- ruriruri, me whiu te kohatu ki te Tai-haua- uru whairuriruri, me whiu te kohatu ki Waikato raia whairuriruri, me whiu te ko- hatu ki Ngapuhi raia whairuriruri. Ko au te rima. Me hoki mai kia Akarana whairuriruri, me whiu te kohatu ki Hauraki raia whairu- riruri, me whiu te kohatu ki Turanga raia whairuriruri, me whiu te kohatu ki Rotorua raia whairuriruri. Ko au te rima. Me whiu te kohatu ki Whakatane raia whairuriruri, me whiu te kohatu ki te Kahanu- tatiki whairuriruri, me whiu te kohatu ki Waiapu raia whairuriruri, me whiu te koha- tu ki Turanga raia whairuriruri ii. Ko au te rima. Me whiu te kohatu ki Nukutaurua whai- ruriruri, me whiu te kohatu ki Wairoa raia whairuriruri, me whiu te kohatu ki Mohaka raia whairuriruri, me whiu te kohatu ki Pe- tane raia whairuriruri ii. Ka au te rima. Me whiu te kohatu ki Heretaunga raia whairuriruri, me hoki mai ki te rohe potae o Pooti-riri-kore whairuriruri. Ko au te Tokotoru. Nga hitimi katoa, me nga kohatu katoa, huia! huia ! huia! mai ki te upoko o te Ika a to koutou tipuna a Maui Tikitiki o Tara- nga. Kaati e piki ki runga ki o tipuna :— Me pere te hitimi ki Tuhirangi raia whai- ruriruri, me pere te hitimi ki runga ake ra whairuriruri, me pere te hitimi ki nga hau katoa whairuriruri, me pere te hitimi ki nga wahine Parekohu whairuriruri, me pere te hitimi ki nga ao kapua whairuriruri, me pere te hitimi ki te rangi tuatahi whairuriruri, me pere te hitimi ki te rangi tuarua whai whairuairuri, me pere te hitimi ki te rangi tuatoru whairuriruri, me pere te hitimi ki to rangi tuawha whairuriruri, me pere te hitimi ki te rangi tuarima whairuriruri, me pere te hitimi ki te rangi tuaono whairuriruri, me pere te hitimi ki te rangi tuawhitu whai ruriruri, me pere te hitimi ki te rangi tua- waru whairuriruri, me pere te hitimi ki te rangi tuaiwa whairuriruri, me pere te hitimi si te rangi tuangahuru whairuriruri ii. Kaati kua tae mai koe kia matau ko tipuna, tenei to reo me to tangi kua tae mai kia