Pukapuka 7, Nama 11
19120115

whārangi 3  (7 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
Nama 11 o te tau 1. Te Puke Ki Hikurangi, Mane Hanueri, 15, 1912. 3 I tupono tetahi aitua ahua ki- no kia Ngahui Rarata, wahine a Henare * Parata, o Papawai, i te hatarei te 13 o nga ra o te mara- ma nei. I haere ia kia kite i eta- hi ona whana onga, he ohorere anake te tatunga o te waewae o tona hoiho, tahuri tonu atu te kiki, taka ana ia ki raro. I tae a Takuta Kana kia kite, ka tirohia e te Takuta, ka kitea kua whati tetahi o nga ringa, engari ki te korero a. te Takuta kei te ahua pai.

I te weranga o tetahi Hoteera nui i Tikaako Niu Ioka, Kihei i taea e nga kai tinei ahi te tinei taua whare, i te kaha o te maka- riri. I te mea ka tata te wai, te tae ki te ngutu o nga paipa rere- nga wai, kua hukapapa noa atu te wai, he mea arawhata ki nga . wini, te whakaoranga i nga ta- ngata o roto i taua whare.

Kei nga ra whakamutunga o to marama nei, ka tu tetahi huihui- nga nui na te ropu o te Apitihana ki Akarana, hei tino huihuinga nui tenei ma te taha Apitihana.

Kai te rua tekau ma iwi o nga ra o te marama nei, ka tu totahi huihuinga ki Waahi, Hanatere, ki to tirotiro mehemea e tika ana te tuunga o Takuta Pomare hei Mema mo te Tai Hauauru, note- mea ehara ia i te tino Maori engari he Koata Kaihe.

I tahuri tetahi tangata ki te pahua i tetahi wahine, ko Orouka, te ingoa, i Tikaako, (ko tenei wahine e matau ana ki nga mahi takaro), i te hinganga o te wahine nei ki raro, ka whakamatau te tahae nei ki te tango i te paahi moni a te wahine nei, engari i runga i te kakama o te wahine nei, ka hinga i a ia te tangata ra ki raro, na te kaha o taua tangata i puta ai.

I te kaha o te makariri ki Niu Ioka, tekau ma whitu rawa nga tangata i mate, i tae ki te rua tekau takirii i raro atu ia hiro te kaha o te makariri.

E wha miriona, kotahi rau, e toru tekau maono mano pauna te utu o nga taonga o Poihakena i hokona atu ki waho. E rua miriona pauna te nekenga ake i nga moni o ten tau.

E ono mano, e whitu rau, e rima tekau ma rua, te nui o nga whare hou i hangaia ki roto i te taone o Poihakena, ko te wariu katoa o aua whare e toru miriona, e waru rau, e rua tekau ma rima mano pauna.

Kua kitea tetahi papa waro kei re takiwa o Wotaki, Marepana kotahi mano patu te hohonu.

I te taenga mai o Maki Papa- kura me nga tangata o te Arawa, i haere nei ki Ingarangi ki Roto- rua kihei i pai te poohiritanga ia ratau, engari i runga i ta te Maori tikanga i patua a Maki Papakura, i runga i te matenga o Aporo ki te Moana.

Rongo Korero O Nga Motu. WHAWHAI O TIRIPORI ROMA. I hopukia e nga Topito o (e Itariana tetahi tima o te Wiwi, ko te take i hopukia ai, i kitea tetahi Tima Rere Takiwa (Aerop- lane) i runga i taua tima.

ME WHAI MANA NGA WA- HINE.

STOCKHOLM. Kua whakaaro te Kawanatanga o te Kanineiwiana, kia hangaia tetahi Pire e te Paremata, tuku i tetahi mana ki nga wahine, kia whui mana nga wahine ki te noho i roto i te Paremata i runga i te pootitanga hei mema mo te Pare- mata.

KOURA I ROTO I TE PIKAO- KAO.

OTAWA. He nui nga Nakete Koura (moni) i kitea i roto i nga Pikao- kao i runga i tetahi paamu e tata ana ki (minitonas). Kua oti i te iwi te pou haere a ratau kereeme hei mahinga i te koura.

PINE POTAE WAHINE. POIHAKENA. Kua paahitia he Pai-ro i runga i te whakahau a te Komiti Tohu- tohu o te Para Kaunihera o Poihakena, kia tupato nga wahine mau potae, ki nga, pine o o ratau potae, kia whakamaua he arai ki te mata o te pine, kei titi te tuata o te pine ki te tangata.

MATE MOORO-PAAKA. TEOHANAPAAKA. Tokowhitu nga tangata kua pangia e te mate Mooro-paaka e rua nga mea i mate i mua ake nei.

KA TAREWATIA. BOSTON. I te whakawakanga ia te Rev. C.Ritihana (Richeson), kitea iho he tika tona paitinitanga i tona whaiaipo, ia Mihi Awihi Rainera, vhakataua ana e te kai whakawa da tarewatia taua minita. TARI MO NGA HOIA.

PONEKE. . Kua whakaritea e te Tari Mo •Nga Mea Whawhai, hei Kereita- one he Tari mo nga hoia haere waewae o te Ropu Tuarua, o nga hoia o te Retimana Tuaiwa o te takiwa o Poneke nei. I raro i te whakahaere a Meiha Tiaata, kai whakaako o te kura nui o Kerei- taone.

HUIHUINGA. OTAKI. He nui nga Maori o te Tai Tokerau (Ngapuhi) i hui ki te kainga o Heni Te Rei, wahine rangatira o Otaki, i whakahaeretia etahi take e pa ana ki te Iwi i reira.

HUIHUINGA MO TE PARE- MATA.

PONEKE. I te mane, te 8 o nga ra o te marama nei, katahi ano ka puaki te mangai o Ta Hohepa Waari, Pirimia, i roto tonu a te Waari i te wahangutanga, mai ano o te ra i pata ai nga whakaatu o te pooti, tae roa mai ki tenei ra, katahi ano ka puaki toua mangai ki te iwi ara koia tenei:—

KI NGA TANGATA WHAI MANA KI TE POOTI MEMA O NIU TIRENI NEI.

Ko te ahua o nga whaka- haere mo runga i nga korero Paremata, ka nui te ahua uaua. Kaore ano kia tae ki te toru wiki o te taenga mai o nga pukapuka a nga Apiha Whakahaere i nga pooti, e uru ana, nga ra hararei o te Kirihimete me te Tau Hou ki roto i enei wiki, a, i roto i enei wiki e toru, kua tirotiro au, a, kua uiui hoki ki te ahua, na, kua tino mohio au, mehemea ki te whakahaeretia hepooti whakata i te Kawana- tanga, ka whiwhi au ki nga pooti torutoru nei te hipanga ake. He nui nga whakahau mai ki a au, kia hohoro taku karanga he huihuinga mo te Paremata, kaati kua tirotiro au, a, kua whiriwhiri hoki, kitea iho eau koia nei te huar- ahi tika atu maku, ara, me karanga e au he huihuinga mo te Paremata, kua tino kite tatau, e riterite tonu ana nga pooti o te taha Kawana- tanga me te taha Apitihana, ko te kahanga mo nga taha e rua, kei te hunga i tu mo te Taha-rua.' I whakaaro au i roto i toku ngakau, he mea tika atu, kia riro ma te Pare- mata e tirotiro tenei tu ahua, a, i runga i te whiriwhiri pai a toku ngakau, kitea iho e au, tere taku karanga he huihui- nga mo te Paremata, i roto ano i enei ra. Na reira, ka tono atu au ki te Kawana, kia Karangatia he huihuinga mo te Paremata, a te Taite te 15 o nga ra o Pepueri 1912. Kaore he ti kanga, kia korero | au i toku • whakaaro, mo te ahua o te taha Kawanatanga. me te taha Apitihana inaianei, i no te mea kei te mohio noa atu tatau, ko te hunga kei a i ia nei te mana ki te whaka- haere tikanga, me riro ano i a ia te nuinga o nga mema, na ki toku whakaaro he tika- nga pai tenei e puta ai he painga ki te iwi nui. HOHEPA HORI WAARI. 8/1/12 PONEKE.

KE AHI NUI KI TIKAAKO. NIU IOKA. I puta he ahi nui ki te toa hoko- hoko taonga a Messrs Schetarts- child me Sulberger. o Tikaako. He tino nui te mahi a nga tangata tinei ahi, katahi ano ka taea taua ahi te tinei.

HE TAONGA NUI. RANANA. Kua whakaturia tetahi Kamu- pene nui e rua miriona, e rima rau mano pauna (£2,500,000,) te nui o te moni a taua Kamupene, hei whakawhanui i tetahi taonga hou (patents) he rongoa i te wai.

TURE MO NGA KAI PAI. POIHAKENA. Kua puta te panui i roto i te Kahiti, i raro i Te Ture Mo Nga Kai Pai, ko nga tangata katoa e mahi ana i nga mahi whakawhaiti kai, me era atu tu taonga katoa e kiia ana hei kai ma te tangata, kaua rawa hei kai paipa, hei tuha- tuha, hei ngaungau tupeka ranei ki te takahi te tangata i tenei ka painatia i runga i te Ture.

HUKARERE. OTAUTAHI. Tino kino atu te putanga o te Hukarere ki konei. I te mutunga o te rere a te huka, ka puta he hiko he whatitiri, tino nui atu te ua.

MAHI MIRAKA KAU. ELTHAM. E toru tekau ma waru mano, e waru tekau ma rima pauna (£38, 35,) nga moni i utua e te Kama- Dene Mahi Pata, ki nga kai tuku miraka ki te kamupene.