Pukapuka 7, Nama 20
19120703

whārangi 2  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
Te Puke Ki Hikurangi, Wenerei Hurae 3, 1912. Nama 20 o te tau 1 rehita, Komihana ranei o te Kooti Whenua Maori, Pohimahita ranei; me te kai-titiro nana i whaka- mana pera i taua hainatanga me tuhituhi i tana kupu tiwhik- ete ki runga ki taua pukapuka, e whakaatu ana e kaha ana te mohio ki te reo Pakeha o taua Maori nana i haina i taua pukapuka, e whakaatu ana e kaha ana te mohio ki te reo Pakeha o taua Maori nana i haina i taua pukapuka kia marama ai ia—a i marama ano hoki ia—ki te tika- nga o taua pukapuka. Ia tiwhi- kete pera ka ai hei tino tohu tuturu i whiwhi taua Maori ki taua tu mohiotanga ki te reo Pakeha e whakahaua nei e tenei wahanga-tekiona. (3.) Mehemea kaore e kaha ana te mohio o taua Maori ki te reo Pakeha e marama ai ia ki to tikanga o taua pukapuka ina panuitia atu ina whakamaramatia atu ranei ki a ia i taua reo, rue titiro me whakamana tana haina- tanga e tetahi roia o te Hupirimi Kooti, Kai-whakawa Tei Pii Kai- rehita Komihana ranei, o te Kooti Whenua Maori Pohimahita ranei, me totahi Kai-whakamaori whai raihana ano hoki o te kara- ihe tuatahi i ia keehi pera: a me tuhituhi hoki e taua Kai-whaka- maori ki runga ki taua pukapuka i tana kupu tiwhikete e whakaatu ana i whakamaramatia e ia ki ta- ua Maori te tikanaga o taua pukapuka, a i marama ano hoki taua Maori ki tona tikanga. Ki te hainatia te pukapuka i runga i nga huarahi kua whakat- akotoria e tenei wahanga-tekiona kiia rato pai i tera nga kupu wh- akahau o tenei tekiona, ahakoa taua pukapuka e ahei ana i te ture kia hainatia i runga i nga huarahi kua whakatakotoria e tenei wahanga-tekiona kua rato pai i tera nga kupu whakahau o tenei tekiona, ahakoa taua puka- puka e ahei ana i te ture kia hainatia i runga i nga tikanga o te tekiona mutunga i runga ake nei. (Tana te roanga atu.) TAA TIMI KARA

I te po o te Wenerei te 15 o nga ra o Mei ka whakanuia te Honore Taa Timi Kara rana ko tona hoa wahine e nga tangata o Turanga. Ko te whakaaro o nga tangata o Turanga i whakaritea ai taua po hei whakaatu kia Timi, aha- koa kua puta mai ia ki waho o te turanga minita, kaore ano ia i puta atu ki waho i o ratou nga- kau, i o te iwi nana ia i kawe atu ki te whare hanga ture mo nga tau 22 ka pahure ake nei ki muri. I mua noa atu i te haora i whakaritea ai hei timatanga mo te hui, ka whakaki te mahi a te tangata, tae rawa ake ki te haora kua kiki katoa nga turu me nga wahi watea hei tuunga mo te tangata, kore rawa he wahi i watea o te whare i te tangata. He mea tenei hei whakahari i te ngakau o te ngakau o te manu- hiri o taua po, ka titiro atu ia ki te tokomaha o nga tangata i haere mai ki te whakanui ia ia, ka wareware noa ake nga uaua- tanga i wahaina e ia i nga tau- maha kua pahure ake nei i tu ai ia hei mema mo ratou. Ko nga manuhiri i haere mai i tawhiti ko te Pirimia, ko te Honore Makitonore, ko Rauri, mema tawhito o Akarana, ko Tirono, mema tawhito o Here- taunga, ko Te Heuheu, ko Tao- nui me Anaru Eketone. Ko te Mea o te taone o Kihipane te tiamana o te huihuinga. Ko ana kupu tuatahi he po- whiri ki te Pirimia rana ko tona hoa minita me era atu hoki o nga manuhiri whakaeke i haere mai nei ki te whakanui i to po a nga tangata o Turanga. Mutu rawa ona mihi ki te whare ka- tahi ka huri ki te manuhiri o te po: he maha nga kupu ataahua a tana tangata i whakapuaki ai mo Timi, mo tona kaha ki te mahi i nga mahi i hoatu ai kia ia, timata ia rawatia mai ona ko- rero i te tamarikitanga o Timi a tae rawa mai ki taua po. Ko te kupu nui o roto i ona korero ko te wairua rangimarie i roto ia ia, mai o tona tamarikitanga tae mai ki naianei, kaore tahi he hoariri o Timi, i roto i te whare, i waho ranei. Ka mutu enei korero a te Mea, ka mau ia ki te whakamihi a te iwi. I tenei wa ka tu mai a Timi, whakarongo ai ki nga kupu o te mihi e korerotia atu ana e te Mea. Ko taua mihi he mea hanga penei me nga whakaahua nunui e whata nei i roto i nga whare; koinei nga kupu o taua mihi:— " Ki te Honore Taa Timi Kara, K.C.M.G., M.P., Turanga. Turanga, Mei 15, 1912. E hoa—He nui te hari o matou ngakau ki te wha- kaatu ki a koe i te nui o to matou mihi ki a koe mo nga mahi i mahia nei e koe hei painga mo te whenua katoa, mo tou ake rohe hoki, i roto i nga tau inaha i tu ai koe hei . mema mo te Paremata o Niu Tireni. I roto i taua wa roa i whakapaua e koe tou kaha ki te tautoko i nga ture pai, i nga ture tika e awhina ana i te noho me te mahi a te iwi, tena ko nga mahi ake o tou turanga i whiriwhiria ai koe e te Kawanatanga hei Minita, i ata mahia e koe i runga i te ngakau nui, i te ngakau marama. He nui to matou koa mo tou kaha ki te hapai i nga tikanga tika i waenganui i te Pakeha rana ko te Maori, e pumau ai ta raua noho i runga i te rangi- maria. I a koe e whaka- aro ana ki te tiaki i to mana o te iwi Maori kei te mahara ano koe ki te iwi Pakeha, whakatuwhe- ratia ana e koe etahi whenua Maori, i runga i to tikanga tika ki nga taha e rua, hei whenua whakanohonoho, a waiho iho tana tikanga au hei kaupapa mo nga whaka- noho whenua i waenga- nui i nga iwi e rua hei painga mo Niu Tireni katoa. I nga haerenga o te Pirimia ki Ingarangi i whiriwhiria e te Kawana- tanga ko koe hei piki i tona turanga; he mea tera hei whakaatu kia matou ko koe rawa te tangata tika i whakaaroa e te Komiti hei whaka- haere i nga mahi nunui o te Tominiana i ana wa, a, ki ta matou whakaaro ano he mea pai rawa te tohu honore i pai nei te Kingi ki te tuku mai kia koe hei whakaaro ki nga taumaha i tukua ai e koe tou tinana me tou matauranga ki nga mahi e whai paanga ai te whenua katoa. He whakaatu tenei na matou kia koe i to matou whaka- mihi mo nga whakaaro nunui e mau na i roto ia koe, ko nga mea ena e mihia nei koe e nga tangata katoa, e nga mea whakaae tae atu ki nga mea kaore e whakaae ki au tikanga. Na nga tangata katoa o nga kara- ngatanga huhua i roto i te Tominiana kei te mihi ki te whanui ou whakaaro ki te tu rangatira o au mahi, ki te ngawari me te aroha hoki o to ngakau ki nga whakaaro me nga hiahia o nga tangata katoa. Ko te tumanako o matou ngakau kia tohu ngia korua ko Reri Kara mo nga tau maha e tu mai nei, kia pumau, tonu hoki koe te mahi i au mahi pai hei painga mo te iwi. Heoi ano, na matou, na era atu hoki ou hoa i roto i tenei rohe pooti—W. Peti, (Mea), F. Hooro, J. A. Koura- mana, C. F. Kooti, E. Taunere, D. J. Pari, J. Taunere, J. Heritana, J. F. Peti, J. R. Keeke, F. Paaka, G. Harini, W. H. Taka, C. J. Paka, J. C. Karani, W. F. Hitawara, A. Kooti, R. M. Perere, G. B). Omana me H. H. Rokowhata. He nui te umere me te paki- paki a te tangata i te mutunga o te korero a te Mea, i te tango- hanga atu hoki a Timi i roto i ona ringa. I muri i tenei ka hoatu e te Mea nga taonga hiriwa o runga tepu hei aroha kia Reri Kara. Ho hanga ataahua ana mea, he mea tuku mai rano i Ingara- ngi. I te mea e tapae atu ana i enei mea ka ki ia, i a ratou e whakaaro ana ki a Timi kaore i te wareware a te huinga. He nui ano te pakipaki o te tangata i te putanga o nga kupu a te Mea ki te huinga. Ko te taonga whakamutunga a te Mea i tapae ai, he pouaka tika, he mea koura. Mahau tenei hei whakaatu kia koe i to matou aroha i nga wa katoa e tango ai koe i tetahi tika hei kai mau. Te mutunga o nga kupu a te Mea ka eke atu a Hine Harini, te potiki a Tieki rana ko Horiana Harini, me tona paihere putiputi ki te turanga o te Moa ka haere atu ki a Te Huinga ka hoata i ona putiputi. He nui te koa me te pakipaki o te tangata ki tenei tamaiti iti me ona puti- puti. Ka mutu tenei taha o te hui ka tu mai nga tangata whaikorero ki a Timi Kara, tokowhitu: ko te Pirimia raua ko te Honore Maki- tanara, Minita mo te taha Maori, me Anaru Eketone, o Te Kuiti, etahi o taua tokowhitu. Ko te nuinga o a ratou kupu mihi mo Timi. (Ko te tino whaikorero o te po ko ta Anaru Eketone. Ka to- no tu mai he Maori i roto i te ropu o nga kai hautu o te whare-Wan- anga o te Tominiana, i roto hoki i te tini o te Pakeha, ko te pai hoki o tana whakahua mai i nga kupu a te Pakeha, ano ko nga Pakeha i tukua mai nei i nga kura nunui be pai o tona reo. I te whakam- utunga o tona whaikorero ka ki ia, "Ta koutou Timi, ko ta matau Timi, te tino Timi te tino Timi ko ta tatou manuhiri ko te Ho- nore Taa Timi Kara." Tata ana te Pakeha, tu ki runga pekepeke ai mo te pai o tenei korero. I te roa o te Pakeha e pakipaki ana, nae te mea hoki e tono ana kia peaia tona korero, ka whakatika mai ano ia ki runga ka tatakitia mai tona haki, " Ka mate, ka mate; ka ora, ka ora." Ka peke mai hoki a Te Heuheu raua ko Taonui ki ta ratou haka. Ka tangi ano te umere me te pakipaki a te pakeha. Ka wana konei te haere o nga korero a te mi. I muri i a ia ka tu mai ko e Honore Makitanara. He nui e pai o ana kupu mo Timi, mo e ahua hoki o te mahi kua whakawhiwhia nei ia. Kotahi