Pukapuka 7, Nama 21
19120726

whārangi 2  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
Te Puke Ki Hikurangi, Wenerei Hurae 26, 1912. Nama 21 o te tau 1. Ngawhiro Marakaia. Mohi Maariora. Hona Manihera. Pirihira Tatere. Tahoraiti, Makirikiri, Kaitoki— Rangi Ihaka. Takana Mauriora. Tukutahi Kaimokopuna. Peterehama, Okaihoata, Manuka, Okautete, Nuhomu, Ngama- hanga, Karori, Te Kaiwhaka- kupakupa, Paehuia, Wai- kekeno— Te Hamaiwaho Tamati. Rawhira Paku. Toheroa Atea. Tioi Paku. Kahutea Paku. MEIHA MEA.

Kua tae mai nga rongo kua mate a Meiha W. G. Mair, te tuakana o Tawa. I mate ia ki Waiotapu i te Mane ka taha nei, no te Wenerei ka tanumia ki te taha ano o ona matua i Whanga- rei. - He nui te tangi o nga Maori ki tenei tangata, i tona pai, me tona aroha ki nga iwi i tutaki ia. Hei whakaatu ake, tenei tetahi o nga tohu aroha, he poroporoaki na Ngatikahungunu ki Here- taunga mo tenei tangata, ara i tukuna kia Tawa, tona teina :— " E hoa tena koe ; Kua rongo matou i tenei ra i te mate o to tuakana. He nui te tangi mona kua wehe atu nei i a matou, i te mea he tangata tena i mau tonu tona aroha ki te Maori, mai i te wa o nga kaumatua tae mai ki naianei; ratou kua wehe atu nei ki te kopu o te whenua, te waahi i whakaritea ano e te Kai-hanga mo te katea. E to matou hoa, e Tawa, ka nui to matou tangi ki to tuakana, kua tae ia ki tona wa i whaka- ritea ai e te Kai-hanga, a, ko matou e noho atu nei tena ano tona wa. Hoatu to matou aroha nui ki te pouaru me ana tama- riki" Na Mohi te Ataihikoia i haina te reta mo te hapu katoa.

Tiati Rawson, o te Aperata Kooti, i tuhi mai i Turanga, ka mea i te taenga atu o te rongo kua mate a Meiha Mea, ka nuku- hia te Kooti. Ka mihi a Ngati Porou, mo to ratou pouri, me te tangi o ratou ngakau ki te wehe- nga atu o tenei tangata i te iwi, i te mea he tangata tenei i awhina i te Maori mai o tona tamariki- tanga a tae mai nei ki naianei. Ka mea te hapu ma te Kooti e tuku atu ki nga whanaunga o te tupapaku to ratou mihi ki te matenga o Meiha Mea. He tangata tenei i tu ia hei Tiati mo te Kooti Whenua Maori mo nga tau maha. AROHANUI. .

Te aroha nai o to koutou maunga ki te " Puke-ki-Hiku- rangi." Kia koutou e nga wha- naunga, e nga kai-titiro ki to Koutou nupepa, kua tae tenei ki te tekau ma rua o nga marama e haere tonu aua ki te toro haere i o koutou marae, i a koutou ano hoki, a kahore a koutou ki mai kiu kaua, e tukua atu te pepa kia koutou, na e hoa ma, kaua ra e whakakeke, kei pera, koutou me te whakatauki a Parakaia, ko te tangata e whakakeke ana ki nga kupu korero e whakaae ana ia. Otira, ko te tino aronga o te whakaaro mo te haere a te "Puke" i tenei tau hou, kei runga i enei whakatauki, he panui ka tukua atu kia koutou, ma te ua, ma te waipuke, ma te tupuhi, ma te aitua, e kore ai au e tae atu ki o koutou kainga, marae. I tenei ano hoki, ma te ao ka uhia te rangi; ma te huruhuru ka rere ai te manu, ara ma te moni. E rua putanga o te " Puke" i muri atu o tenei panui, ka mutu te rere atu. Otira, ma te kupu karanga mai kia peka atu, ka peka atu ai. Kia ora nga kai-hautu i te taonga a te hunga kua mate. kia kaha ! Kia toa ! Whaka- taane. Kauria mai te Moana Nui a Kiwa. Pikitia mai nga maunga nunui. Huia mai kia kotahi ta- tou. Na tena ko te rourou Na tena ko te rourou Ka rato nga toa horo- kai o te ope. Na tena ko te tokotoko Na tena ko te tokotoko Ka whati te hoariri. Tena koa whakakapia mai nga wharuarua turanga o te hunga kua mato. He oti ano na TERA AREKATERA. TAUHIA TEWIATA. Kai taa o te PUKE. Kanikani Ki Kaatataone.

NUI ATU TE TANGATA

I te po o te Taite, te 4 o nga ra o Hurae nei, ka tu tetahi kanikani nui a nga Pakeha ki roto ki te Hooro o Kaatataone, whakautu i te kanikani a nga Maori o tera tau. I te 8 o nga haora o taua po, ka tuhera te toa o te hooro. I mua o te kanikanitanga o katoa, ka whakaritea e te hekere- tari ma Henare Tewhaiti raua ko te Wairata Mahupuku e whaka- tuhera te kanikani, a, ka tau taua motini e pera ana. Te maha o nga tangata i tae mai ki taua kanikani e 500, nui atu te whakamihi o nga Maori ki te pai o te whakahaere a nga pakeha i ta ratou kanikani. 1 te mea ka roa e haere aua te kanikani ka tonoa, nga kotiro Maori kia tu ki te poi Nui atu te pai o te whakahaere a nga kotiro i a ratou poi, i raro i te kapenetanga a te Ikapuhi (Mrs Clayton), nui atu te pakipaki a nga pakeha i te mutunga o ta ratou poi. Kaore i roa e haere ana te kanikani, ka tonoa te wahine a Tame Te Hana ki te waiata, a ka riro ano ma toua taane e purei te piana, tino pai atu te waiata a tenei wahine, nui atu te pirangi o te huihuinga kia tu tonu ia ki te waiata. I te mea ka tata te taima ki te 1 o nga haora, ka harihari a haeretia he kapu ti me nga keke e te komiti o te kanikani ma te huihuinga. I muri iho o te kainga ka tu a te Ikapuhi (Mrs Clayton) ki te korero, ka riro ko Whenua Manihera, etita o te Mareikura, hei whakamaori. Koia nei nga whai-korero a te [.kapuhi:—Ki te huihuinga pake- ha, maori, kua tae mai nei ki roto i tenei hooro i te po nei, tena koutou ; ten • koutou i hui- hui mai nei ki te whakanui i te po ngahau a o tatou hoa pakeha. He nui te whakamihi o toku nga- kau mo to tatou tutukitanga mai ki konei i tenei po, e kore rawa e taea e ahau te whakaatu kia kou- tou i te koa me te hari o toku ngakau, mo koutou mo te pakeha, mo matou hoki mo te maori e penei nei, ara, e whakakotahi nei i a tatou tae atu hoki ki o tatou mahara. Hei kupu whakamutu- nga iho mo aku korero, e tino whakamihi ana ahau ki te he- keretari kia (Mr Vernum), mo taua kaha me te pai hoki o tana whakahaere i tenei kanikani. Kia tau ano hoki te rangimarie ki irunga i a ia, kia nui hoki nga whakamihi mo taku kai-whaka- maori mo Whenua Manihera. Ka mutu i konei nga korero a te Ikapuhi. He nui nga ahuatanga ngahau i puta i taua po. Ki te whakaaro o te ripoata o "Te Puke" ko Timina Arihi (Ellers), o Mahitaone, te "pere" o te kanikani No te rua o nga haora ka mutu te kanikani.

MAHI TOHUNGA

Kotahi te Maori ko Retete Tepoi te ingoa i hamenetia i Kai- kohe i te wiki kua taha nei mo tona mahi tohunga. I nga korero i roto i te Kooti ka whakaaturia na taua tangata i hari tetahi Kotiro ki roto ki te ngahere, tekau ma whitu nga tau o taua kotiro, he mate paku nei tona, ka ringiringitia e taua tohu- nga taua kotiro ki te wai maka- riri. Na tenei tikanga ka mate taua Kotiro. Ka painatia taua tohu- nga £15 me nga moni raruraru o te Kooti. E ki ana te Pirihimana o taua Timuaki o taua waahi, na nga mahi tohunga a taua tangata ka mate nga tangata e iwa i te taki- wa o Ngunguru i enei tau ka taha nei.

Pahutanga o te Ma- ina Waro. 74 NGA TANGATA I MATE.

I te ata o te iwa o nga ra o te marama nei, ka puta tetahi aitua nui ki (Yorkshire) takiwa o Kanana, i te pahutanga o te maina waro o taua kainga. I te pahutanga tuatahi e rua tekau rua iwa nga mea i mate, no to muri iho e wha tekau ma rimu, huihui katoa e whitu tekau ma wha nga tangata i mate. Ko te inaha o nga tangata i roto i taua maina i te wa i pa- karu ai e rimu rau (500). He nui atu nga tangata mahi o te maina waro nei kaore i reira i te wa i pakaru ai, i haere ke ratou ki tetahi huihuinga po- whiri i te Kiingi raua ko te Kuini mo te taenga mai ki to ratou taone, penei kaa nui atu nga mea e mate. Ki te mohio a nga kai-tirotiro, io te ahi o roto i tetahi ruma mahi i pa ki nga kaati i (gas) te putake o tenei aitua, inahoki e rua rawa maero te rongonga o te pahutanga. Nui atu nga wahine a nga tangata mahi o te maina i tae ki reira. I te hekenga o nga kai-awhina mo nga mea kaore ano i mate, i raro i te mana o Pikaringi, kai- tirotiro a te Kawanatanga mo nga maina, ka tanukutia hoki ratou, a, iti nei o to ratou ropu i hoki ora mai, ko te nuinga ia i mate katoa, tae atu Koki ki to ratou kapene whakahaere kia Pikaringi me te Menetia o te maina me (Chambers). KUPU MIHI. I runga i te putanga o tenei aitua nui ki tera kainga, ka puta he kupu mihi ma te Kiingi raua ko te Kuini ki nga pouaru a nga mea kua mate, tae atu hoki ki nga whanaunga, mo ratou kua eke nei ki runga i te pouritanga. I ki ano hoki te Kiingi, i hua ia ki te ra i tae mai ai raua ko tona hoa he ra no te hari me te koa, kaore, he ra no te pouritanga.