Pukapuka 7, Nama 6
19111031

whārangi 2  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
2. Te Puke Ki Hikurangi, Turei Oketopa 31, 1911. Nama 6 o te tau 1 hi o nga ra o Maehe, me mahi e ia Poari tetahi kupu whakaatu, i runga i nga tikanga kua whaka takotoria, e whakaata ana i te huihuinga katoatanga o nga mo ni i riro mai ki—me nga moni whakapaua e—te Poari i roto tana tau, hui ata hoki ki era atu whakamaramatanga e pa ana mo nga kaute me nga moni a te Po- ari e whakahaua ana kia whaka aturia. (8.) I roto i nga ra e toru te kau i muri iho i te mutunga o ia tau pera me tuku atu e te Pere hitini o te Poari kia rua nga kape o taua kupu whakaatu kua kiia ake nei, he mea haina nana, ki te Controller and Auditor Genera (ara ki te Tumuaki o te Tari Ti- rotiro Kaute,) a ma taua Tumu- aki e tirotiro e whakamana hoki i te tika o taua mea ka tuku atu ai i tetahi o nga kape o taua mea i oti te whakamana pera e ia kei te tika, ki te Minita Maori. 80. Ko nga moni katoa i pau i nga raruraru o tetahi Poari i ta- na whakahaerenga i tenei Ture, i tana whakahaerenga ranei i teta- hi atu mana kua whakawhiwhia ki a ia—haunga anake ia nga wahi o aua rarurgru kua whaka- manaia e tenei Ture e tetahi atu huarahi ranei kia utua i roto o nga moni reweniu i hua mai ki te Poari i runga i nga Whenua i nga taonga ranei kua tau ki a ia e whakahaeretia ana ranei e ia— me utu i roto onga moni e pooti- tia ana e te Paremata mo tera ta- ke. 81. Ko nga moni whii katoa i riro mai ki tetahi Poari i raao i te mana o te Ture, o nga reku- reihana ranei i hangaia i raro i tenei Ture nae utu atu e te Poari ki roto ki te Kaute Moni a te Ka- wanatanga (Consolidated Fund.) 82. Kaore he tiuti pane-kingi e tau hei utunga mo runga i tetahi tieki i tuhituhia, rihiiti ranei i hoatu, e tetahi Poari, mo runga ranei i tetahi pukapuka e wha- kataka ana i tetahi whenua kia tau atu ki tetahi Poari. 83. (1.) Mehemea ka whaka- turia ka whakakorea atu ranei tetahi takiwa whenua Maori, ka ahei te Kawana, i runga ranei i taua Ota Kaunihera ano, i tetahi atu Ota Kaunihera ranei o muri iho, ki te hanga i tana Ota e ma- hara ai ia e tika ana hei whaka- tau atu ki te Poari o tetahi taki- wa tetahi whenua Maori kei roto i taua takiwa e takoto ana a kua tau ki tetahi Poari ke ata, me ta- ua whenua ka tau i runga i tera aronga ki—a ka ekengia hoki e te naana o—te Poari i whakataua peratia atu ai nei ki a ia, me ia Ota Kaunihera pera ka ahei kia rehitatia i runga i ters aronga i taro i te Ture Whakawhiti Whe- nua, 1908, hei pukapuka taitara. (2.) I ia keehi pera ka ahei ano hoki te Kawana, i runga i tana Ota Kaunihera nei ano i ranga ranei i tetahi ata Ota Kaunihera ki te hanga i tana Ota e mahara ana ia e tika ana hei whakawhiti atu i tetahi Poari ki tetahi atu roan i nga rawa (ara whenua ta- onga ranei,) i tetahi i etahi ranei o nga rawa me nga taumahata- nga ranei o te Poari tuatahi, & hei reira tonu aua rawa me aua taumahatanga ka whiti atu ki to rua o aua Poari i rangai tera aro- nga. (8.) Mehemea" tera tetahi whe- nua kei roto i te takiwa o tetahi Poari e takoto ana, i tua atu ra i nga whenua kua tau ki tana Po- ari, a—i runga i tetahi whakare- reketanga rohe, i runga ranei i te whakatuunga i te whakakorenga atu ranei o tetahi takiwa whenua Maori—ka riro tatia whenua ki roto ki te takiwa o tetahi atu Po- ari, ko nga mana, nga tika nga mahi, me nga kaha katoa o te Poari, tuatahi mo te taha ki ta- ua whenua ka whiti katoa atu ki te rua o aua Poari, me taua Po- ari tuarua mo runga i nga ahua- tanga katoa mo te taha ki taua whenua ka kiia ko ratou nga kai- whakakapi i nga turanga o te Po- ari tuatahi. (Taria te roanga atu.)

Nga Pitopito Korero. I kitea etahi wheua tangata me te kawhena ki te taha tai e patata ana ki Pitiroi (Fitzroy) takiwa o Nu Paremata, e katipa Taata, ki te whakaaro a taua Pirihi he mao- ri nona aua whena.

Kei te whakamatau te Kawana- tanga ki te hoko i te Taone Mao- ri o Utiku i runga i te utu wariu a te Kawanatanga, otira, kaore a Potaka i whakaae.

Ke maha nga peeka kaanga kua tukua atu i Turanga ki Aka- rana;

E whitu miriona kotahi rau mano, 7,100,000 te maha o nga tangata o te takiwa o Kemeta, (Amerika.)

Ki te whakaaro ake kei te 24 o nga ra o te marama nei ka mutu te Paremata.

Ka rua rau e ono tekau nga tau mai o te wa i kitea ai e Tahi- mana (ara i te tau 1642) a Nia Tireni, nei tae mai ki tenei tau.

Ka whitu tekau matahi nga tau o te wa i hainatin ai te "Tiriti O Waitangi" tae mai ki naianei.

E iwa tekau ma rua miriona e waru rau e waru tekau ma rima mano maero to tatau pa mamao mai i te ra, ara te whenua ki te ra.

Kotahi miriona pauna te moni kei te whakapaua mo te hanganga i te Waha-pu o Marepana.

Kei nga ra timatanga o Tihema ka hoki mai a Pihopa Newira Bishop Nevill, Primate) ki Niu rirena nei.

Kua tau- tono a Peri (te tanga- ta kaha o Ingarangi ki te hoe po- ti) Kia Anita tangata kaha o Niu Tireni kia purei hoe poti rana. Kaore a Aniti e whakaae kia hoatu ra ano e Peri kia £1,000 paana hei utu mo ona raruraru katahi ano ia ka whakaae.

Kotahi rau e ono tekau ma rima mano pauna nga moni kei te wha- kapaua e te Kawanatanga o Ahite- reiria mo te teihana Reriwe o Po- ihakena (Sydney).

E whitu nga kau i kitea e pa- ngia ana e te mate kutu i te make- te o Houmu Puhi, Poihakena, kiia ana e nga kai tirotiro kia patua.

I pahuatia e nga kai pahua te whare hokohoko whakatangitangi o Arapata o Poihakena kotahi ma- no pauna te Wariu o nga taonga i pahuatia.

Kua whakaingoa a Keri Toke Te Ahu i a ia hei mema mo te Tai Hanauru kei te tu ia mo te taha Apitihana.

Kua whakaingoa a Pepene Eketone i a ia hei mema mo te Tai Hanauru, i raro i te taha mo te Hunga-iti.

Kei te timata a Toope, kai wea a te Kawanatanga ki te wea i te raina o te Reriwe atu i Hangaroa ki te Wairoa.

Kei te hangaia e te Kawanata- nga inaianei he kohatu hei pou mo nga waea korero katoa a te Kaw- anatanga kua kitea tino pai ke te kohatu i te rakau.

Kei te tono nga tangata o te takiwa o Akitio ki te Kawanata- nga kia tapiritia ta ratou moni e toru rau pauna i te taa mo tetahi takuta mo to ratou takiwa, e 60 maero te pamamao mai o te ta- kuta i Akitio.

E 47 nga tainamana kua tae mai ki Akarana tekau ma ono nga Wiwi mo te haere ki te motu o Tahiti hei pononga ma nga Ka- mupene tukatuka taonga o Tahiti.

NGAITAHU ME TE PIRI- MIA

I te 23 o nga ra o Hepetema. ka haere te Teputeihana a Ngai- tahu me Ngati Mamoe ki te aro- aro o te Pirimia e 20 te taua. Na Tame Parata i huaki te ku- aha o te korero, ka timatatia mai i te tau 1848 te taima i hokona ai taua whenua ki te whakaaro i taua wa e whitu miriona eka i pau ki roto i te hoko ki te Kara- una, no te rironga atu o te whe- nua katahi ka haoa noatia atu te nuinga o te whenua ka riro atu te rua tekau ma toru eka ki roto i tana hoko, muringa nui i mau i nga Maori ta whakahua nga ingoa o nga whakamaunga o nga rohe i te taa 1874 ka -whakaha- erea e nga komihana e Neana ma- ri mai ko te Mete te Komihana. Na i runga ia ratau Ripoata ka tino mohiotia te tika o nga kere- me a nga Maori mai i taua wa tae mai ki naianei kua maha nga tau e mahi ana matau kua nui te ruihi kua tae ki te £7.000 he mea tika kia whakaotia e tenei Kawa- natanga tenei mahi, kua maha nga tau ki mua o te Kawanatanga, kaati, e tino inoi ana au kia homai kia kotahi eka i ro- to i te rau eka hei whakatutuki i tenei raruraru. I tera tau ka tukua mai te pi- tihana ki te whare ka whakaha- orea ko te whakatau a te Komiti. E whakaaetia ana nga tika o te maori, kati, i tenei tan ia koe i hori ai ki te Koroneihana ka whakaturia ko Ta Hemi Eara hei Pirimia, ka Powhiritia e nga kai pitihana kia hui ki te Umu- kaha ka whakatakototia tenei ti- no take ki mua o te Pirimia, ko tona kupu "kai te Pai taua take e whai paanga ana nga maori ki taua kereme," kati no reira ano ka mea te Pirimia" me pikau mai ki mua i toa aroaro," koia tenei e noho nei te whakaminenga nei. Taituha Hape. Tena koe e te Pirimia, e nui ana to mataa koa mou i tae atu ki te Karaunatanga i to tatau Kiingi korua ko to hoa Wahine, a e koa aua matau mo te homaitanga i tetahi mana nui mohou kai te koa mataa kua ho- ki ora mai korua ko to hoa Wa- hine. Heoi mo runga i te take i haere mai ai matau ki tou aroaro kore- ro atu ai, mo te kereme, ara, te pitihana a Tiemi Hipi me te iwi o Ngaitahu me te Keepa i te ho- konga i te whenua i Kaiapoi ki Purehurehu i te taha moana ko te tikanga e 7 miriona eka i roto i taua hoko i roto i te rohe potae o taua hoko, kati inaianei kua tae mai matau ki te korero i te- nei take kia ata tirohia mai e koe ta matau Teputeihana. Tame Kiriku. E te Pirimia e tautoko ana au i nga korero kua korerotia atu e Tame Parata e Taituha Hape. Kotahi te mea e whakaputa atu e au ka whitu mano pauna kua pau i nga maori mo tenei take be mea tika ano kia whakaarohia. Te Ta Hohepa Waari Piri- mia. E whakamihi ana au mo ta kou- tou mihi mai mo maua ko toku hoa Wahine mo to mana taenga ki te karaunatanga i to tatau Kingi kaore ia i wareware ki te ui mai ki tona iwi maori kai te mihi au mo ta koutou mihi moku mo te mana i homai ki an. Kati mo runga i te take i hara- mai nei koutou be take pai he ta- ke nui he mea i mahia mai e nga Kawanatanga o mua, kati mehe- mea ena e taea e an te whakaho- ki te karaka ki te timatanga mai e kore au e kaha ki te whakatau i te tikanga e taea ai tenei mea ki te ki atu au ka hoatu e au e rima pauna he mea nui tenei ka tino tamia au e tera taha o te whare. Heoi taku kupu ka timata taku ropu, ki te mahi i enei wiki e tu