Nama 100
190607

whārangi 2  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


 
TE PIPIWHARAUROA

No 100.

ma te noho tonu o te Maori i runga i te whenua e kore ai e tangohia, ko nga whenua e nihi ana e ahei te Kawanatanga ki te tango,—ko tenei ta te Kawanatanga whakamaoritanga i tenei kupu i te "toe- nga." E te iwi, ka mate taua; kaati te whakamanawa ki te Kawanatanga, ki te Paremete hoki.

E te iwi e pehea ana o koutou whakaaro ki ta matou tono kia tukua he pitihana ki Ingarangi; heoi ano hoki te huarahi e matauria ai to tatou kore e whakaae ki tenei Tare? Kei te ngawari te utu o te tima i enei ra, £12 ano mo te tangata ko- tahi. Ki ta matou nei whakaaro ake e takahi ana tenei Ture i te 2 o nga rarangi o te Tiriti o Waitangi, ara, te tango o te Kawanatanga i nga whenua Maori i runga i te hoko i te nihi ranei i te mea kahore i pai nga tangata no ratou te whenua. Kua tuhia e matou te Tiriti o Waitangi he wa- hi ke hei titiro ma tatou. E te iwi, kaua e taumaha, kaua e auto, kei te tangi whenua te pakeha, a e kore e hapa te whakamana o ta ratou tangi e o ratou mema huhua, hamama hoki te reo kia rangirua ai te ta- ngi, no te mea e kiia te nohopuku he whakaae.

MO TE HANGA RIIHI.

Ki TE ETITA O TE PIPIWHARAUROA.

EHOA me tuku kia haria e Te Pipi nga kupu e whai ake nei. Ka maha nga tau kua huri ake nei e koreo ana i oku mah- ara ki oku iwi Maori mo nga ritenga ahu whenua i whakamatau ai ahau me nga ritenga kawenata nihi whenua ki te pakeha heoi kaore ano au kia kite i tetahi Maori kia hihiko ki te ahu whenua Koia tenei taku kawenata riihi i oku paku whenua (i) ko nga tau o te nihi (2) ko nga utu mo te reti i te ono marama o ia tau o ia tau hemea ata tautohe e au ki te pakeha e hiahia ana ki toku whenua i runga i taku titiro kia hia nga hipi e ora i te eka kotahi. Ki te kore te reti e puta i roto i nga ra e 30 ka koe e mara. te nihi. Mate Kaitango nihi e utu nga whakapainga katoa. Ma te Kaitango rihi e hanganga taiepa rohe me nga roherohe katoa o te whenua. Ma te Kaitango nihi e hanga nga whare, me totara nga pou me kohatu ranei me peita te whare i to otinga o te mahi kia toru parunga peita me peita i ia whitu tau me te tau mutunga hoki ara nga whare katoa

i whakaturia e te kaitango nihi ki runga i taku whenua. (7) Me tiri ki nga tino purapura kake- putu raikaraihe Ingarihi me te nanu ki te ko- rea. (8) Kote wai tiringa hipi kauaka e tukua kia maringi ki roto i nga awa. (9) Ma te kai tango nihi e utu nga reiti me nga taake whenua katoa me era atu taake (io) Kau aka te kai tango nihi e hoko atu ki tetahi ta- ngata i nga rakau o runga o te whenua engari me whakaae te kai tuku nihi. (11) Me wha- kapai katoa taiepa nga whare i tekau mu- tunga o te nihi me tiri hoki ki te karaihe o nga ahua i runga ake nei nga wahi o te whenua i pukana i parautia ranei i te tau mutunga o te riihi, me pukari te Kaitango nihi nga taru kikino i nga raumati katoa, ki te kore ka mana kore te nihi ma te Kaituku nihi e whakaae te whakawhitinga o te nihi ki tetahi atu ka tika ki te kore heoi kaore e riro. Ko toku whaka- aro kua tino whakapono ki te mangere o te iwi Maori ki te ahuwhenua ki te rapu tikanga e pai ai tona tinana me tona ahua, tona whare, me tona moenga. He nui nga hapu nga tangata whiwhi whenua i korero mangai ai ahau i oku mahara heoi kahore i rite, engari ki te haere atu te Pakeha tere tonu te ae mai o te Maori kite utu a te Pakeha i ki atu ai, tetahi ki te whaka-

wehiwehia e te Pakeha mataku kau noa iho kauatu. Ehara i te mea na te Waipiro na te pu

rei hoiho ranei, engari nate kore e whakarongo ki nga ture e mahia nei, ua te kore e ata wha- kaaro ka whakamatau kia kitea te kino ka ki ai he kino. Ka nui toku koa i te kitenga iho i te pepa e whakaatu ana i te 60, 000 eka o te whenua o Ngatiporou kua nohoia e te 60000 hi- pi, e kore e taea te korero he iwi tena kahore ona whenua i rekaina e te Pakeha i te tau 1847 tae noa ki te tau 1849 na konei i toe ai ona whe- nua pera me etahi o nga iwi o te Taihauauru nei, otira ko ahau ko Ngatiapa, tuatahi tonu o te Makarini reka rawa ki ona kanohi me tona ngakau; no reira i te tau 1849 rokohanga mai e mamae ana te ngakau o te iwi mo ona pa- tunga e era atu iwi o te motu me ona kohuru

tanga, tawarenga e era atu iwi heoi no te wha

kaaritanga mai a te Makarini i te toki me te paraharaha me te putoroumu, mohio tonu atu ma era ka ea ona mate heoi ano ka tukua o ma- tou nei whenua i te tau 1849 koia ka noho kore whenua noa iho matou nei wahi iti noa iho i rahuitia, engari tera e pohehe nga iwi o te Motu nei na te rau eka na te mano eka ra- nei i ahaua rangatira ai te tane te wahine o te- nei iwi kao engari na te ahuwhenua i te eka ko- tahi Hetana te momo ka rua. Ka nui te koa o nga Maori mo te puaretanga o te hoko whe- nua ki te Kawanatanga.

na ERUERA TE KAHU.