Nama 103
190610

whārangi 2  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


 
TE PIPIWHARAUROA

No 103

etahi ka ki kia kotahi eka. I kiia te 25 eka e tetahi mema e nui noa atu hei urupa tanumanga mo te Maori nona te whenua ratou ko ana tamariki. E kore e taea te whakatuturu nga eka mo te Maori kotahi kia 25 ki 100 kia 1000 ranei. Ki te mea he mahi whenua anake te mahi a te ta- ngata, a ki te kore e tata tona kainga ki te taone hei hokohokonga i ana taewa i ana kumara, i ana paukena ranei, e kore rawa ratou ko tana whanau e ora. Ki te hiahia te Maori ki te whakatupu hipi kia 1000 eka rawa ka pai ai tana mahi ki te mea he whenua momona. He wairangi nga pakeha e whakatuturu nei i nga eka mo te Maori a ko wai ratou kia riro ma ratou e kikini mai he mara- mara mo te Maori mo te tangata no- na te whenua? E wha nga huarahi ki ta matou whakaaro e taea ai e tatou te karo i tenei mate e tupu tonu nei, ara, te mina- mina o te pakeha ki te tango i o tatou whenua. E kore e heke tenei minamina engari tera e tupu tonu, a, e kaha rawa. Ka pau nga whenua Karauna ka nui rawa te tohe o te pakeha ki nga toenga whenua o te Maori, ki te pau nga toenga ka mina- mina ki nga papakainga. Ko te huarahi tuatahi ko te kaha ki te whakapai i nga whenua, ko te huarahi tuarua ko te wha- whai i Toto i te Paremata ko te huarahi tuatoru ko te pitihana ki te Kingi, ko te huarahi tuawha ko te tuku kia muia e nga kooti nunui o Niu Tireni tae noa ki te Piriwi Kaunihera o Ingarangi ara mehe- mea e takahi ana enei ture i te Tiriti o "Waitangi, no te mea ki ta matou tito e takahi ana. I whakataukia e te Hupirimi Kooti e kore e taea te tango nga whenua Maori i raro i te Ture Whakanohonoho Whenua, na konei ka hanga, he ture ke i tera tau hei tango i nga whenua Maori. Ka nui to matou maharahara ki te take i kore ai a Timi Kara e whakaae kia uiuia te ahuatanga o te Tiriti o Waitangi, no te mea ehara rawa i te take nui te take i ko- re ai ia e whakaae. Na, kahore he take e kore ai e taea te whakaora enei huarahi e wha, kahore he he o te whakamatau, kia mate ururoa ai kei mate wheke, me kore noa e mate kainga tahi, e ora kainga rua. Ko te ora mo te Maori, e tupu ai ia hei tangata, hei rangatira kei runga anake i te pupuri i te mahi hoki i o ratou whenua.

Ko te wehi o etahi pakeha kei rangatira te Maori. Ki te kore whenua te Maori ka mutu tona kiia he tangata engari ka tore- mi ia ki Toto o te matorutanga o te pake- ha, a, e mutu te kiia he iwi ano te Maori, engari e tuhituhia a nga whakatupuranga e heke iho nei, "Ko enei motu no tetahi iwi i kiia he Maori, i kapi katoa nga awa awa i te tangata, nga pukepuke i te pa, he ahi i nga wahi katoa, otira na nga mahi tahae a te pakeha, na te Maori ano ki te hoko, a na nga ture kua riro katoa te whenua i te pakeha, a ko te Iwi Maori kua ngaro—"kua ngaro te haunga ahi."

NGA KUPU A TETAHI TIATI MO TE PETIPETI.

I WHAKAWAKIA tetahi Pukumeka (bookmaker) e Tiati Pihopa i Christ church. I whakaae te Pukumeka ki tona he. I muri iho i te mea kua whakataua te whiu mona ka whaikupu te Tiati ki te hunga i te whare whakawa. Ko ana kupu enei "O nga hara katoa e riro ana maku e whakawa, kore atu oku hiahia kia riro maku e whakawa nga hara petipeti. Oku wahi katoa e kino ana ki tenei hara, ano tona rite he paihana. I rereke pea te hanganga i nga tini wahi o toku tinana i penei ai te kino o tenei mea ki a au. Ko tenei iwi ko te pukumeka heoi ano ta ratou na mahi he takahi ture. He uaua ki a au te whakawa, me te whiu i a ratou i te mea ko te kawanatanga ano naana i wha- kaae nga Mihini petipeti (totalisator). He ua- ua taku whakaputa i oku whakaaro mo tenei mea kino i te mea he tiati au. He maha nga mea penei me au. Me he mea e puta ana o ratou whakaaro mo tenei tikanga kino, ara noa atu nga kupu e puta i a ratou. Otira e kore e pataitia e au te mana hanga ture o tatou kai whakahaere tikanga, he mana kua hoatu ki a ratou. Ko ta ratou i whakarite ai koiana, e kore hoki e taea e au te whakarere

ke. Otira ko oku whakaaro mo tenei kino e rereke i a ratou, ahakoa kua whakaaengia e ratou. Na ratou i whakaae, otira ki te kite au kua pekake i ta te ture i whakaae ai, ka whiua e au. Nui atu toku pouri mo nga ta- ngata petipeti; a me he mea he hara tuatahi no te tangata ka ngawari taku whakatau whiu, otira me he mea he hara kua hohonu- tia ia ki roto ka taumaha ano hoki taku wha- katau whiu mona.

P T.