Nama 105
190612

whārangi 3  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


 
No. 105 HE KUPU WHAKAMARAMA. mahi a te pakeha, otira ki ta matou whakaaro ehara enei huarahi i nga huarahi tika e puta ai he painga ki te kotiro, ki ana, ki ona, a ki te Iwi Maori katoa. Ki ta matou whakaaro—he whakaaro i pu- pu ake i roto o te ngakau, i puaki i te man-. gai, i tuhia e te pene—he whakaaro i whaka- tokia ki te ngakau i runga i ta te kanohi i kite ai i te tirohanga whakamuri, whakatetaha, i runga hoki i ta te ngakau i kite ai i te tiroha- nga whakamua—ki to matou whakaaro ko te mahi tino pai ma nga kotiro Maori he noho ki nga kainga o nga pakeha e mohiotia ana he pai, he rangatira, he whakapono; ehara i te noho noa iho, i te whakatupurangatira, e kore tenei tu tangata e tirohia mai, engari he noho hei kaimahi, ara ki te Reo pakeha hei hawini. Kaua e tuku nga tukemata i tenei kupu i te hawini, engari ata whakarangona a matou ta ke i hapai ai matou i tenei whakaaro. Kaho- re o matou hiahia ki te korero ki te tangata kahore nei he taringa hei whakarongo ki te tika ki te he ranei o te korero, ko tenei tu ta- ngata kahore he pai kia korero i te mea ka- hore ia e mohio ki te whakarongo. Kaore ano tenei putake nui kia whiriwhiria e te Ko- tahitanga o Te Aute, engari e tetahi o nga peka o taua Kotahitanga, e te peka o Tura- nga nei, a, i rite te whakaaro o taua peka ki te whakaae he tikanga pai tenei. Ko te take i tautokona ai e matou tenei ti- kanga no te mea ki ta matou whakaaro he huarahi tenei e puta ai he painga ki te kotiro, ki ana, ki ona ki te Iwi Maori katoa, he pai- nga ehara i te mea mo te wa poto engari mo nga ra katoa e ora ana ia, a mo nga ra hoki i muri i a ia. Kia whanui ta tatou titiro ki te- nei putake, tirohia ko te painga ki te iwi nui haunga te painga ki te tinana kotahi. E tu- pu pai ai te Iwi Maori ma te tupu pai o ia hapu o ia hapu; e tupu pai ai te hapu ma te tupu pai o ia whanau o ia whanau; e tupu pai ai te whanau ma te pai o te whaea, haunga te papa. He kupu wha- katauki na te pakeha, "Ko ia e tapuhi ana i te tamaiti, e whakahaere ana i te ao." Ahakoa he tangata taimaro a Neporiana Ponipaata, i matau ia, ma te kaha o te whanau e kaha ai tona iwi te Wiwi. Ko nga tangata pai o te ao, i pai ai, i rahi ai, na o ratou whaea. E mohio ana tatou ko te mutunga mo a tatou kotiro ko te moe tane, ahakoa e aha te mahi a te kitiro Maori ko tona mutunga he mo ta- ne a ki te waimarie ia, he whakawhanau, he whakatupu tangata ki te ao. Ki te mea he pono ko tenei te mutunga o te kotiro, ka ui matou, He aha te mahi pai ma te kotiro Maori ina tutuki ia ki te otinga o tana kura? Ko ta matou whakautu ki ta matou patai ano ko tenei, He ako ki nga mahi e tika ana kia matauria e te wahine marena, a na konei ma- tou ka mea ki te kore e taea e te kotiro te ako enei mea i te whare ake o tona whaea o tona whanaunga ranei, ki te hiahia ia ki te kimi mahi mana i te pakeha me haere hei hawini mo tetahi wahine pai, wahine rangatira. Me ata whakaupoko ake e matou nga pai o te mahi hawini:— (1) Ka whai kainga te kotiro hei nohoanga mona He mea uaua rawa te taea e te kotiro katahi nei ano ka timata tana mahi, te utu to- na whare noho ki te mea ehara ia i te hawini. (2) Ka whai whaea ia i tona rangatira hei tiaki hei tohutohu i a ia. He mea wetiweti rawa te noho noa iho o te kotiro Maori i nga taone no te mea, i puhake tonu nga taone i nga tu wha- kamatautauranga katoa kahore nei te tamaiti Maori i mohio i a ia i te kura i a ia ranei i tona ake kainga. He toko- maha nga pakeha e rite ana to ratou ahua ki a ratou hawini ki te ahua 6 te papa o te koka ki te tamaiti. (3) Ka mohio ia ki te tunu kai, ki te mahi hoki i nga kai huhua a te pakeha. He maha nga tangotango kai a te pakeha e kore e taea e nga kura te whakaako (4) Ka mohio ia ki te whakatakoto toopu ki nga tikanga o te kai, ki nga korero o te kai. Ki te whakaaro pea o etahi tangata he mea ngawari noa iho tenei, otira ahakoa he ngawari noa te mea, heoi ano e oti pai ai i te tangata ma te taunga tonu ki te mahi i taua mea. (5) Ka mohio ia ki te whakapai, ki te tiaki whare. Kei mea te tangata he mea ngawari tenei. He torutoru noa nga wahine Maori kua kitea e au he mohio ki te whakapai whare. He maha hoki nga whare kua kitea e au he whare nunui, he pai a waho ki te titiro atu, ko roto ia he pai ke atu nga wharepuni. Ko etahi wa- hine ano ahakoa he mohio ki te whaka- pai otira i te mea kahore ratou i taunga ki era mahi, he mea hoha rawa ki a ratou.