Nama 127
190810

whārangi 2  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


 
TE PIPIWHARAUROA.

katoa kia kotahi te upoko ar a ko te Popa. Kotahi ano te upoko o te Hahi ko te Karaiti anake, kahore he Popa.

Ko te hahi tuatahi ia ki te puta ki waho o te Hahi matua ara o to Ingarangi ko te INDE- PENDENTS ara ko te CONGREGATIONAL, no nga ra i a Kuini Irihapeti i timata ai te putere ki waho ara no te tau A.D. 1568. Ko te tino tikanga a tenei hahi he hahi i a whakaminenga i a whakaminenga, kei a ia ano tona tikanga, kahore he mana i waho atu ara, kahore be hinota, kahore he pihopa. Kei raro i tenei ingoa i te Independents te Hahi o Kotarana ara te hahi Perehipitiriana. Ko te tangata nana i timata tenei hahi he roia ko Hoani Karawini. I whai te hahi Perehipitiriana ki te patu i te Hahi o Ingarangi i runga i te ture i te hoari, otira ko ia ano i mate i te pakeke.

Ko te hahi tuatoru ki te puta ki waho o te Hahi o Ingarangi ko te PAPITA (Baptists) i te tau 1633 Ko ta ratou na tino tikanga he iriiri rumaki. E kiia ana kua 550 nga wahanga o te hahi Rumaki inaianei—kei te pakarukaru haere tonu.

I te tau 1646 ka whakarerea te Hahi e nga KUAKA (Quakers), ko tetahi o ratou ingoa ko " Nga Hoa." Heoi ano ta ratou na e ti tiro ai ko na mea wairua anake, na konei kahore o ratou na karakia, a ratou na Hakarameta, ehara hoki i te mea ko te Karaipiture hei tohutohu i a ratou engari ko te Wairua anake o te Atua. Ki te whakamine ratou ka noho puku katoa. Ko te tangata nana i timata tenei karakia ko Hori Pokiha he tangata pai engari he ahua porangi.

I te tau 1719 ka timata te karakia UNITARIAN (Unitarian), ka wehe i te Hahi o Ingarangi, ko te tanata tuatahi ki te hapai i tenei hahi i Inarangi ko Hoani Pitara (Biddle). Ko te Atua Matua anake ta ratou e Karakia ana, kahore a ratou na ture mo te karakia, kahore a ratou na whakaakoranga pumau heoi ano me whai te tangata i ta tona hinengaro i whakaaro ai he tika. I whakanuia e ratou te hinengaro.

Ko te hahi whakamutunga ki te puta ki waho o te Hahi o Ingarangi ko nga WETERIANA i te tau 1795 Ko te tangata nana i timata tenei hahi ko Hoani Weteri, he tangata matau, he tangata pai. I na ra i a Hoani Weteri kua mataotao rawa te whakapono katoa i Ingarangi; hei wha- kaoho i te whakapono ka whakaturia e ia ratou ko ona hoa ko Haare Weteri, ko Hori Whiti- piira me etahi atu, he ropu mo ratou i roto ano

i te Hahi o Ingarangi. He minita a Weteri no te Hahi o Ingarangi a kahore rawa ia i puta ki waho o te Hahi mate noa ia i te tau 1791 i te mea ka tata ia te mate ka puta ana kupu " I toku oranga tae noa ki toku matenga no te Hahi ahau o Ingarangi; a ko nga tangata e whakarongo ana ki taku kupu e kore rawa e wehe i te Hahi." Ko te Hahi o Ingarangi te hahi o Hoani Weteri mate noa ia, no muri i tona matenga ka takahia tana kupu, ka puta tana ropu whaka- pono ki waho o te Hahi matua. Kua maha nga manga o te hahi Weteriana, kua pakarukaru. Ko ta te hahi Weteriana tino whai ko te whaka- oho rere i te ngakau o te tangata kahore ratou e tino whai ana i te hinengaro pera me te hahi Unitariana.

Ko enei korero he tino pono e kore rawa e taea te kaupapa te whakahe; ka marama hoki o nga hahi nunui katoa o Ingarangi ara o te INDEPENDENTS, o te PIKOPO, o te PAPITA, o te KUAKA, o te UNITARIANA, o te WETERIANA, ko te Hahi o Ingarangi to ratou matua, e rite ana ratou ki te tamaiti tutu e kino nei ki tona whaea nana ia i whakawhanau, i whangai, i whaka- tupu. Ko enei ano nga hahi nunui atu i te ao. Ko te putake mai o te Hahi o Ingarangi ko te Karaiti, i heke mai i Hiruharama, tae mai ki Oropi, tae mai. ki Ingarangi, a kua horapa ki te ao katoa. Ko te Momona, ko te hahi Hapati me era atu hahi o Amerika i puta noa ake i waenga parae, he hahi kahore he matua. Ko nga whakaakoranga a nga hahi katoa kua wha- kaahuatia ake nei kei roto katoa o te Hahi o Ingarangi, ko nga mea he anake i rukea, kati ka marama ki a tatou, te tapu, te wehi, te tawhito, o to tatou Hahi, ko ia te Hahi tuatahi ki Ingarangi ko ia ano hei Hahi mo Ingarangi, ko ia te Hahi tuatahi ki Niu Tireni ko ia ano he i Hahi mo Niu Tireni katoa, pera hoki me te Hahi o Hiruharama, o Anatioka, o Epeha, o Piripai, o Teharonika, o Kormiti, o Roma, kotahi ano, kahore i ngahuru. He he, he hara, te pakaru i te Hahi ara i te Tinana o te Karaiti. I inoi a te Karaiti kia kotahi tana Hahi, i whakatu- pato a Paora kei " wehewehea te tinana," a e inoi ana tatou i te Ritani kia whakaorangia tatou " i te whakaakoranga teka, i te wehewehe, i te ngakau pakeke, i te whakahawea ki tau kupu, ki tau Ture." Kei te marama ki a tatou nga kino o te wehewehe, o te titorehanga.

Haere mai, e Ihu, E taunu tonutia Kia puta tou mana; Tou ingoa tapu nei;

Pehia te hara nui, Wehewehe katoa E whakakake nei. Tou Hahi i te ao.