Nama 143
191003

whārangi 2  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


 
2 TE PIPIWHARAUROA. HE KORERO TAWHITO. Na MOHI TUREI. TAE noa ki te tau 1833 i te timatanga o taua tau ka tae mai te kaipuke Ameri- kana, ka hui nga manomano o Porourangi ki te whiu i te poaka i te kanga i te whitau, i te para- reka, me etahi atu mea a te Maori; hei hoko pu, paura, mata, paea, hamanu, me era atu taonga a te Pakeha; uta ai ki runga ki nga waka; ka hoe ki runga ki te kaipuke hoko ai. Ka ahiahi ka hoki ki uta tona tini o nga waka. I tetahi ra ka hoki ano ki te kaipuke. I te ahi- ahi ka hoki ano nga waka ki uta. Ka noho atu i runga i te kaipuke tokowha. Ko Rangikatia, ko Rangiwhakatamatama, ko te Rukuata, me te Whakamara. Tokowha he rangatira katoa. He marino hoki mo te ata, kia hoki nga waka ka hoki ai ki uta. I waenganui po ka puta te hau, he waho, he paeroa, he marangai kino, ka rere te kaipuke. Te taenga o te kaipuke ki Pewhai- rangi ka eke nga waka o Ngapuhi ki runga. Ka tukua nga tangata ki runga i nga waka. Te unga ki uta ka kitea e nga herehere kua riro atu ra i a Hongi, i a Pomare, otira i hinga a Pomare ki Waikato i te hokinga atu i te horonga o te Whetumatarau nei. Engari tetahi rangatira ano o Ngapuhi ko Te Tirarau te ingoa, ko Ngatiwai te hapu. I hinga ano tenei ope i a Ngatiporou ki Tauhinu. Ko. Hokio me te Kahika nga rangitira o Ngatiwai i hinga nei ki Tauhinu i a. Ngatiporou. Ko te Tirarau me te nuinga o te ope o Ngatiwai i noho tono atu i te awa i o pure me nga waka. Ka kawea a Ngatiporou e te manamanahau o tona putanga. Ka whakatika nga manomano o roto i Waiapu ki te tu i a Ngapuhi ki Awatere. Ka ki tetahi tangata ko te Kakewhati te ingoa," Ngatiporou haramai e no- ho, kia ata nenene tena ka tata Ngapuhi te whai ringaringa." Kihai te rongo. Te taenga mai ki Awatere te puhanga atu ano o nga pu a Ngapuhi, ka hinga a Ngatiporou. Ka rite te whakatauki a Te Kakewhati, " Ki ata nenene ka tata a te Ngapuhi te whai ringaringa." Ka kitea nga tokowha ra. a Rangikatia, a Rangiwhakatamatama, a Te Rukuata, me te Kakamara e nga herehere katoa i roto o Pewhairangi. Ka hui katoa ki te tangi. Ka tangihia nga kupu nei e nga herehere—" Hiku- rangi maunga tu noa, Waiapu wai rere noa, ko nga taniwha katoa enei o roto." Tera kua nui noa atu te whakapono ki a Ngapuhi. Kei te akona nga herehere, ara nga mea e rite ana hei kai whakaako, mai ra ano i Hauraki puta noa ki Taranaki. Kei te hui ki Pai hia kura ai, akona ai ki nga Karaipiture. Kaha tonu a Te Wiremu Karuwha, me ona hoa minita ki te haere i roto i nga whawhai a Ngapuhi whakamarie ai, me te whakaatu ano kaua te tangata e kainga. Whakarangoa ana e Ngapuhi. I puta ano he kupu ma Hongi kia Ngapuhi i mua ake o tona matenga. " Kia atawhai ki nga mihinare, kia whakarangona nga kupu a nga minita, kia kaua ratou e tukinotia." Ka rangona e te Hahi i Paihia nga tokowha ra he rangatira no Waiapu. Ka tikina mai ki Paihia. Te taenga ki reira, ka tu te Komiti, a Te Wiremu Karuwha, a Te Wiremu Parata, me to ratou hui katoa kia whakahokia mai ki Waiapu, hei mau mai i te Rongopai. whakaaetia ana ko Wiremu Parata e haere mai. Ka haramai ko Piripi Taumata- a-kura hei kai-whakaako. Ko tenei tangata he rangatira no Ngatiporou i riro herehere i a Hongi, kua whakaakona ki nga Karaipiture e te Hahi ki Paihia. I taua tau ano 1833 ka rere mai he kaipuke iti ko Wiremu Parata, me Piripi Taumataakura, me nga tokowha ra me nga hera- mana, me te kapene. Te taenga mai ki wahi o Tikirau ka puta te hau kino ka pakaru nga heera, ka hoki te kaipuke ki Paihia ra ano, kati tera. I taua tau ano 1833 ka puta mai te ope a te Whanau Apanui. Kihai i tika ki Whakawhiritira he wehi i nga rongo, kua hui katoa nga manomano tini o Porourangi ki roto he wehi hoki i te roa o te pa i te nui, ka tika tonu mai ki Rangitukia. Te taenga mai he maha nga ra i arohi haere ai. Ka kitea e te ope ra e kore e taea. E tu ana hoki te Pa, mau ana te wehi o te Tuku waru whakairo o te pa, puta noa, me te Wita, me te Pekerangi, i roto ko te Parakiri. Katahi ka puta te whakaaro o te ope me whakaware e tahuri ai te pa. Ka tonoa mai nga rangatira a Tangitahi a Te Ao Pururangi me etahi atu. Ka o ki te whare o te Rangi-Matemoana, i te rua o nga ra ka hoki mai ano. Kua tupato a Te Kakatarau me nga rangatira katoa o te pa. Kua eke hoki te ope ki runga i te pekerangi o te pa whakangarue ai me te harihari ano. Ka ki katoa te waka. " E tama te Marino e—kau ana te kiore. Tokitoki, tokitoki ana." Ka whakatika a Kakatarau i runa i te waka ka ahu ki te pito ki a Mauri- atea, kia Tuhiwai, ki te whakamahara puta noa nga parepare katoa o te pa. Ka tu a Kakata- rau i runga i te waka ka timata i tana puoro—" E hia ia nei oku tawhiwhitanga—he matihe ia nei. E hoki mai ki te ihu—Tihe." Te mutunga o te puoro nei ka tangi te pu i te pito ki a Mauriatea raua ko Tuhiwai. Hinga tonu te tangata ranga- tira ko Hoariri. Ko te kinga katoa o te waha o te pu. Ka hinga te Whanau-Apanui. Ka hinga ano he rangatira ko te wharetutu te ingoa