Nama 152
191012

whārangi 3  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


 
HE KUPU WHAKAMARAMA. he urukehu hoki. Kaati ko nga ingoa Turehu, he Patupaiarehe, Pakepakeha. Me ki au ko te take tenei i kiia ai nga iwi kin ma he pakeha. Tetahi korau pohata (tonapi) he ma. Ko te ingoa ki a Ngapuhi he keha. Kia tipu te keha ka hanga he pa kia ruru ai, ka tapaia te ingoa o tena pa he " pa keha." Ko te puruhi e kiia ana e Ngapuhi he " keha" te ingoa. Kaati ake aku hopu. Tena kai nga tangata o Motu nga hopu tika. I oti taku i konei mo te Maori: no mua noa atu, mo nga mea noaiho, me nga mea o uta, me nga tangata whenua hoki. Ko te Pakeha he turehu. I kite i te iwi hou i te iwi kiri ma i te iwi turehu, ka pohehe he turehu ara he pakepakeha. He iwi hoki i ahu mai i te moana, i waho o te rohe o te Maori. Heoi aku utu purakau, paki waitara. Hei kata ma nga mea e titiro ana, kata whakahawea ra. Kaati auatu. Heoi. NIKORA TAUTAU Tologa Bay, Uwawa ki uta.

AOTEAROA ME TE WAIPOUNAMU. TE mahi a nga tangata o Aotearoa he puhae- hae ki o Te Waipounamu, me o Te Waipounamu hoki ki o Aotearoa. Me te mea nei tera he iwi ke tonu ano tetahi i tetahi. Ka whakaritea e te Kawanatanga he moni hei mahi i etahi mahi nunui mo Aotearoa ka korero nga mema o Te Waipounamu, ka hoatu hoki mo tera ka korero o tenei. Ko te mahi tonu tenei. Ehara ia i te mea ka mutu ano te ahua o tenei mate, kaore he nui noa atu i tenei, e tika ana pea kia kiia he tino mate tenei no Niu Tireni nei, ara te puhaehae. E ahua rite ana ki te kupu a te Karaipiture e mea nei, " Ka ara ake te ringa o te tuakana ki te teina, to te teina ki te tuakana." E puhaehae ana a a Akarana ki a Poneke, a Taranaki ki Akarana, a Nepia ki Turanga. Tera atu ano hoki etahi o nga taone kei te mau ki taua mea. Ko te mea nui rawa ia ko te whakaaro a nga motu e rua nei ki a raua, a tetahi ki tetahi. Otira ki te tirohia te ahua o nga awhina a te Kawanatanga i tetahi i tetahi o mua iho a tae noa mai ki nai- anei ka kitea ko Te Waipounamu ano te tama i nui te whakawhiwhia. He roa atu nga rama reri we o Tera i o tenei, me ona rori atahua atu. Ki te tirohia te wariu o raua inaianei ka kitea ko te tikanga tika kia nui ake nga moni a te Kawanatanga e pau mo Aotearoa i nga mea mo Te Waipounamu. Ina koa ma nga whika e mau ake nei e whakaatu ki a tatou. I tera tau ko te wariu o nga taonga i puta atu i Aotearoa, £13, 309) 000, ko te Waipounamu e £8, 612, 000. I mua he whenua whai moni a Te Waipounamu engari inaianei kua iti haere rawa aua huarahi i hua mai ra te moni i nga tau o mua. Ko nga huarahi moni mai o Aotearoa nei kei te piki haere. Ki te tirohia te wariu o nga whenua kei runga ano a Aotearoa. I te tau 1891 ko te wariu nui o nga whenua o Aotearoa e £57, 441,115, ko o Te Waipounamu e £64,783,914 I te tau 1909 ka piki te wariu o Aotearoa ki te £160, 917, 161, Waipounamu ki £110, 598, 861; ara £103, 476 046 te pikinga o te wariu o Aotea- roa i roto i nga tau 19. ko te pikinga o Te Wai- pounamu e £45, 814, 9+7 ano. Ki te tirohia ki te kaute o nga tangata ka kitea kei runga ano a Aotearoa. I te tau 1891 e 281, 726 te kaute o nga tangata o Aotearoa, ko o Te Waipounamu e 344,32 I te kautetanga o te tau 1906 ka noho ki te 476,939 te kaute o Aotearoa, ko to Te Waipounamu ki 411 649 Ki te tirohia nga mahi o nga taone nunui o enei motu ka kitea kei runga ano a Aotearoa. Ko nga mahi o te taone o Akarana i roto i nga tau 18 ka huri ake nei 180 pai heneti te piki- nga, ko o Poneke 160. Ko o nga taone nunui e rua o Te Waipounamu e 37 e 26 ano pai heneti te pikinga. He whika enei hei whakaatu ki a tatou i te ahua o o tatou motu e rua nei, i te whai mana o Aotearoa ki te awhina nui a te Kawanatanga ko te wahi hoki tenei o Niu Tireni i nui te oranga, te whenua, te tangata me nga mahi.

TE HOIHO ME TE MIHINI. E KIIA A ana a te wa e nui ai te mihini ka mate te hoiho, ka riro hoki, ma te mihini anake e mahi nga mahi. Ki te whakaaro a te hinengaro he tika tonu tenei korero, engari ki te ata tirohia nga whenua kua mahi nui i te mihini ka kitea kei te piki haere tonu te kaute o te hoiho, kaore i te heke. Ko Merika te whenua nui atu o nga whenua katoa ki te mau ki te mihini mo nga tu ahua mahi katoa, a ko te kaute o nga hoiho kei reira i te timatanga o tenei tau 21, 040, 000. Ko te kaute i tera tau 13,537,500 ara e 7, 502, 500 te nuinga ake o nga hoiho o tenei tau i o tera tau.

Te kau kaha ki te ngaungau i ana kai he kau whai miraka.