Nama 157
191105

whārangi 2  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


 
TE PIPIWHARAUROA. he paitini o era atu kai a te tangata, na reira kaua tenei i whakaritea i nga kai paitini kore. He kino tonu te waipiro, haunga ano ta tangata kai kino i a ia, he kino ke ano tera. Tetahi take i kino ai tenei kei na te mea ko ia anake te kai e whakakaha ana i te mina ki a ia ano. Ahakoa pewhea te kai a te tangata i te paraoa kaore tona ngakau e tahuna kia mina tonu ki taua paraoa, pera ano ki te parareka, ki te miiti, ki te kumara me era atu kai, haunga ia te waipiro. Ko tenei anake te kai e tahu ana i te hiahia kia mina tonu ki a ia ano ko te Tihi-o-manono e kaia ana e te aha: ko tenei anake te kai e karanga tonu ana homai, homai, homai, kaore he mutunga. Ko te take i kino ai te waipiro na te mea he paitini. Ko te tino korero tenei a nga takuta matau o te ao. E ki ana a Takuta A. Karaka (Sir Andrew Clark, M.D.) he paitini te alcohol e kainga nei e te tangata i roto i te waipiro. He rite tonu tona kaha ki era atu paitini katoa (ki te strych- nine, arsenic, and opium). E ki ana a Takuta Ritihana (Sir B. W. Richardson, M.D., F.R.S.) kaore rawa atu he painga o te alcohol hei kainga ma te tangata, kaore rawa he wahi iti ona hei whakatipu i te tinana o te tangata. He nui nga takuta matau e tautoko ana i te korero a Takuta Ritihana e mau i runga ake nei. Ina koa e mau i raro nei nga whakaatu a tetahi takuta i te ahua o te alcohol. E mea ana tenei takuta, ko G. E. Halstead te ingoa, ki te whakaritea te karaihe miraka ki te karaihe waipiro ka kitea he tino nui noa atu nga kiko o te miraka hei whangai i te tinana o te tangata i o te waipiro. Ko tona wawahanga tenei i te miraka raua ko te waipiro, kia kitea ai nga painga o tetahi runga ake i tetahi. Ko nga wawahanga nei e kore e marama i te reo Maori na reira ka waiho tonu i roto i te reo pakeha, ma nga mea e mohio ana e titiro iho:— Miraka. Pia (ale). Nitrogenous .. 5-4 •6 Fat .. .. 4.3 nil Sugar .. .. 4. 1.8 13-7 2.4 Ko nga painga ena o te waipiro ina whakaritea ki te miraka, e ai ki te whakaatu mai a nga tangata matau. E mea ana a Takuta Renera (Dr. Legendre) ko te mahi a te alcohol i roto i te tinana o te tangata he patu i nga mea e ora ai tona tinana; ara i te ate, i te puku, i te manawa, i nga ta- kihi, me te hinengaro. Kati mo te taha ki nga takuta e whakaatu nei he paitini kei roto i te waipiro, a ko taua paitini tena e tahu nei i te hiahia kia unu tonu, kia unu tonu. Ko te tino kino o te waipiro he kore no tona mote e kati mai i te tangata e rekareka ana ki a ia. He maha na tanata kai i tenei kai e whakaae ana ki tona kino, he patua noatia no ratou e te tangata, he moe noa i ro paruparu, i ro tataramoa, he mamae ranei i te takanga i runga hoiho. Mehemea koia nei anake nga mate o te kai nei ka nui te pai, e whiua ana hoki ko tona tinana ano ko to te tangata e kore ana e iro. Otira e mohio ana tatou ehara enei i nga mate o te waipiro, a ko na tangata e mea ana koia nei anake ona mate, he tangata aroha kore, ngakau maro. He pai tonu te tangata i te wa kaore he waipiro i roto, he tangata humane, ngakau aroha, engari kia tae ia ki te puna o tona kai, kia rua kia toru nga karaihe kua tataki tona waha; kua pera me te manu e timata ana ki te waiata, ka whakatamoumou i tona kaki, ka roharoha i ona parirau; ko ta te manu ia kia reka ai tona korokoro te waiata, tena ko te haurangi kia rewa ai te pata o te korero kino i roto i tona waha. Ka hia nga tangata i patua i nga hotera mo nga korero kino i puta i tona mangai? Ka hia nga tanata i patua na te haurangi noa te take? Ka hia nga tangata pai, e whakamatau ana ki te mahi i nga mahi hei painga mo era atu, e kai upokotia ana i roto i nga hotera. He iti noa te raruraru a tetahi tokorua, engari kia tae tetahi o raua ki te hotera ka korerotia e ia taua mea ki ona hoa i reira, he nui noa atu, me te korero ano i nga korero kikino katoa mo tera o raua. Ki te mea i reira tahi raua he riri te mutunga iho. Koia nei nga kino o te waipiro, ehara i te mea ko nga ringa pa anake o nga haurangi ki a ratau na whakahaurangi, engari ko nga kupu rere noa, ngautuara, kohukohu, a tetahi ki tetahi, a tetahi ranei ki nga mea noho pai i te kainga. E tino hangai ana mo tenei tu nga kupu e mea ra, " he kino katoa nga tokonga katoatanga o nga whakaaro o tona ngakau." Hoki atu ki te kainga, pewhea te ahua? He tokomaha nga mea whai whare atahua, engari na te nui moni tonu i taea ai te tiaki te whare. Tena ia ko te nuinga kaore tahi he painga o nga whare. Ko nga tamariki e haere tahanga ana, kaore e tino ora ana i te kai, kaore noa ano hoki. te whakaereere i te whai kaha. Ko tenei ahua ia te mea tino kino rawa. Ko tenei te mea tino whakaaroha rawa ko te riri a te wahine me nga tamariki ki te matekai, ki te makariri. Ko te tino kino tenei o te waipiro, e whakahuatia i runga ake ra kaore e mamae ko te tangata anake e unu ana i a ia. Ka momona ko te rangatira o te hotera i nga moni a te papa, ka porangi ko ia i te waipiro, ka haere tahanga, matekai hoki, ko nga tamariki me to ratou koka. Kaore i mutu i tenei anake. Ko etahi e hoki mai ana i nga haora katoa o te po rokohanga