Nama 157
191105

whārangi 3  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


 
HE KUPU WHAKAMARAMA. mai kua mataotao na kai i waiho mana, ka riri ki te wahine, a patua iho: ka aue te wahine ka aue hoki nga tamariki, na te aha na te wai- piro. Kia puro te haurangi he tangata pai noa iho. he tangata kaingakau tonu ki ona tamariki, engari kei roto tonu atu i te ngakau, kei runga hoki i nga ngutu tona aroha, kaore hoki e taea uana te whakatinana i te mea kua riro nga moni te koote atu e te tangata o te hotera. E hoa ma, e na tane, mehemea he aroha no koutou ki a koutou wahine, ki a koutou tamariki, aua atu o koutou mamaetanga i o koutou hoa hau- rangi, whakakorea, atu te kai e pehi nei i a ratou. Ka mutu ano te huarahi e whiwhi ai ratou ki te wahi ma ratou o o koutou werawera. Ko ratou Re nga mea tika hei kai i nga hua o o kou- tou werawera, kaore e tika te Pakeha o roto i te hotera e whangaia na e koutou. Ka mutu ano ko tenei te tino take hei whakatika i te whakakore atu i tenei kai. Kati mo tenei taha o te take nei, e taea e tena e tena te whakawhanui atu tenei wahi. Mehemea he nui te ruma i roto i te pukapuka nei e taea ano te whaiwhai haere era atu peka- pekanga huhua o te kino i tipu mai i tenei mea kotahi i te waipiro. He kupu ruarua nei i konei hei whakaatu ake ki a tatou i te whiu a tenei kai i te iwi. Kua oti te whakataki tana whiu ki te tangata e kai ana i a ia, tae atu ki tana wahine me tana whanau, inaianei ka piki atu ki te iwi nui. I konei e kore e taea te whakaatu ake tona panga ki a tatou ki te iwi Maori, ko te take he kore no o taua nei mate e kautetia. Ahakoa, kaore taua i te kuare ki te parekura a te kai nei ki a taua. Hei whaka- marama ake i tenei taha me tiki atu ko nga Pakeha hei tauwira ki a tatou. E ki ana a Mr. Gladstone raua ko Takuta Hera (Dr. Stephen Hales, D.D., F.R.S.) "he nui noa atu nga tangata i mate i te waipiro i nga mea i mate i nga whawhai, i nga mate-uruta, me nga mate kai." E kiia ana ano ko te nuinga o nga hara, me nga mahi kino katoa i putake mai i te wai- piro, he mate mo te iwi te tukunga iho a te mea penei. E ki ana a Tiati Korereti (Lord Chief Justice Coleridge, te Tiati nui o Ingarani), "Ki te mutu te kai waipiro a Ingarani e toru koata (¾) o nga whare herehere e kati." E ki ana a Rore Whitiera (Lord Fitzgerald) " Ko te waipiro te putake mai o te nuinga o nga hara katoa, e tika ana kia kiia tekau- ma-iwa i" roto i te rua-tekau (19 20) o nga hara katoa i putake mai i te waipiro." E ki ana a Takuta Tiriwhi (Sir Frederick Treves), te takuta o Kingi Eruera Tuawhitu, i roto ia i te ope hoia i whakaekea ai a Ririmete. Ko to ratou ope e 30,000. I a ratou e haere ana ki Rerimete he hinga tonu te mahi a te tangata i te mate. E ki ana ia, "Ehara i te mea ko nga tanata roroa ko nga tangata potopo- roto ranei; ko nga tangata numu ko nga tangata pakupaku ranei e hina ana, engari ko na tanata kai waipiro. Me te mea tonu tera he parani waipiro kei runa i o ratou tuara e mau ana i ata kowhiria mai ai ko ratou i roto i te mano o te tangata." Mehemea he penei anake a tatou hoia e kore tatou e ora. Ko te pire waipiro a Ingarani i te tau 160 miriona pauna; ko ta Niu Tireni e £3 8o3, 438 ara e £3-13-1 ma te tangata kotahi, tane, wa- hine, tamaiti. E mohiotia ana he nui nga tangata kei Niu Tireni nei kaore e kai waipiro, he maha atu nga wahine, he maha atu hoki nga tamariki. Mehemea e taea ana te ata wehe mai enei i nga mea e kai ana ka kitea e tatou te nui o nga moni e pau ana i a ratou. Ko te hunga e tino taumaha ana tenei mea ko nga tangata mahi. Katahi te moumou i tenei moni nui mo te kai e whakatipu mai nei i nga tu ahua kino katoa. Mehemea e hurihia ana hei utu i nga raruraru o nga kura katoa o Niu Tireni nei, ka nuku noa atu i te wha taima te eanga. Ka rite noa atu te utu mo nga manuo nunui e rua i te tau; ka taea noa atu te utu te ope hoia e 30, 000 hei tiaki i te whenua: ara noa atu te nui o nga mahi pai e taea te mahi ki tenei moni mo tetahi o enei mea e whaka- huatia i runga ake nei, ana noa atu nga painga e hua mai ki te iwi. Tera ano tetahi mate o te iwi i tenei kai. Tera tetahi tokorua i marenatia ki Otepoti (Dunedin) ka rua tekau nga tau inaianei. Nui atu to raua pai ki a raua. Ka whanau ta raua tamaiti ka kiia atu ki te wahine me unu we- hike ia hei whakapai mona. Ko tona timatanga tera ki te unu wehike, ka reka ki tona kaki ka waiho tonu hei mahi, i meinga atu hei ra rongoa. Ka taka taua wahine ki te mutunga mai o te kino. Ka whanau mai he tamariki kaore e arotia ake. He tae tonu tana mahi ki te here- here. No te rima tekau-ma-whitu o ona tunga i te aroaro o te Tiati ka whakamatau tera ki te mea i a ia kia haina i te kari whakamutu i taua kai, ka tangi taua wahine ka mea, hei aha, e kore e taea e ia te pupuai tana oati. Ko tana tane he tangata kaha ki te mahi, engari kua porangitia i te kawenga a te pouri me te whaka- ma, ko nga tamariki tokowha ko te kawana- tanga kei te whangai, ko nga mea kua pakeke kua tae ki ro herehere mo nga mahi kino. Titiro ki nga moni a te iwi kua pau mo nga raruraru o tenei wahine, i te whangaitanga i ana tamariki. E kore tenei raruraru e pa mei kaua te wai- piro. Ahakoa tirohia tewhea rerenga o tenei kai he kino anake, he kino anake ona hua