Nama 163
191111

whārangi 3  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


 
HE KUPU WHAKAMARAMA.

Hamiora Hei, Tiamana o te Kaunihera o Takitimu, ki te Roia-tumuaki o te Karauna kia whakamaramatia e ia tana take. Ko te motini tenei:—

" Mehemea ka whakawhiwhia e tetahi Kauni- hera Maori ki tetahi Komiti Marae, ana mana i raro i te Tekiona 5 o te Ture Whakatikatika Ture Kaunihera Maori, 1903, tena ranei e ahei taua Kaunihera ki te whakatu whakawa taka- hanga pae-ro i tana marae, mehemea ka kore taua Komiti Marae e whakahaere atu i taua take? Tuarua, E kaha ana ranei tetahi tanata i waho ake o tetahi mema Komiti Marae, ki te tuku putake takahanga pae-ro ki te Kauni- hera Maori, mo tetahi o nga marae i kore nei e whakahaerea taua takahanga e te Komiti o te Marae?"

Te wakahoki a te Roia-tumuaki:—"Ki taku whakaaro ki te tupono i raro i te Tekiona 5 0 te Ture Kaunihera: Maori, 1903- kua tukua e tetahi Kaunihera Maori ona mana ki tetahi Komiti Marae. hei reira e kore ia e ahei ki te whiriwhiri ki te whakawa ranei ina takahia tetahi o nga paero i tukua atu ra e ia tona mana i raro i aua pae-ro ki te Komiti Marae. Ka ahei te Kaunihera ki te whakawa ki te uiui ina takahia nga pae-ro, a ka ahei ia ki te whakatau whaina hei utu mo taua takahanga, a ranei, ka ahei ia ki te tuku i aua mana ona ki te Komiti Marae, engari kaore te Kaunihera raua ko te Komiti e ahei ki te whakahaere tahi i aua mana i te wa kotahi. Kaore te Ture i whakarite kia takirua nga mana hei whakahaere tikanga ina takahia na pae-ro. Ka ahei noa atu te Kaunihera i tana wa i pai ai ki te whakakore i tana tukungamana. ahakoa e pa ana taua tukunga ki katoa o ona pae-roa ki te pae-ro kotahi anake ranei, ara ki te hiahia ia mana ano e whakawa e uiui te takahanga o aua pae-ro o taua paero ranei.

Ki te mangere, ki te wareware, ki te kore ranei te Komiti e whakahaere tikanga mo te takahanga o tetahi pae-ro, ka ahei noa atu tetahi tangata ki te hari atu i taua take ki te aroaro o te Kaunihera Maori. Ki te whakaaro te Kauni- hera he take tera e tika ana mana ake e whaka- haere, hei reira me matua whakakore e ia tana tukunga mana ki te Komiti, katahi ka tahuri ai ia ki te whakawa ki te uiui ranei i taua take."

E toru etahi atu take nunui i whakatakotoria e te Honore A. T. Ngata ki te aroaro o te Hui kia whiriwhiria, kia mohiotia ai e pewhea ana ra te whakaaro o te Hui ki aua mea.

Tuatahi: Rehita Whanautanga, Matenga. E rua ana patai mo tenei take: (a), Ko tewhea te mea pai, me mau tonu ranei nga kai rehita a nga Kaunihera ki a ratou tikanga rehita i raro i o ratou rekureihana, me whai atu ranei ratou i nga tikanga rehita a te Pakeha? {b), E hiahia

ana renei te nuinga o nga Maori me tino whaka- tutuki te mahi rehita, a me whaina rawa nga mea e mangere ana ki te rehita? Na Tahua Watihana (Kaunihera o Arapawa) i whakata- koto motini te whakaaro o te hui ki tenei take. Ko tana motini tenei, " Ko te whakaaro o tenei Runanga ko nga mana mo te rehita whanautanga, matenga, me kati tonu mai ki nga Kaunihera. Me tino whakatutuki rawa te mahi rehita, a me whakahaere ki ta te Pakeha tikanga rehita me whaina nga tangata mangere ki te rehita i roto i te wa e whakaritea ana mo te pena."

Tuarua: Te Pooti Waipiro. E toru na patai a te Minita mo tenei take: (a). He mea pai ranei kia mau tonu te tikanga o naianei, ara, kia waiho ma ia Kaunihera motuhake e tono he pooti? (e). He mea pai ranei kia pooti a ia takiwa Kaunihera Maori i te wa tonu e pootitia ai nga mema mo te Paremata, hei ahea ranei? (i) Me riro ma wai e utu nga raruraru o te Pooti?

I whakatakotoria motinitia te whakautu a te Hui ki tenei take. Na Rere Neketini (Rau- kawa) te motini i whakatakoto. Ko taua mo- tini tenei (a), Me waiho ano te tikanga mo te pooti ki te whakaaro a ia Kaunihera Maori ake. (e), Me pooti ko nga Kaunihera Maori anake i tuku tono mo te pena, a ko te pooti me whaka- haere a te wa tonu e pootitia ai na mema Maori mo te whare. (i'), Ma te Karauna tonu e utu nga raruraru o te pooti."

Tuatoru: Te huarahi oranga mo na Kauni- hera. I mea mai te Minita me whiriwhiri e te Runanga he huarahi oranga mo nga Kaunihera i waho ake o nga take kuri me nga moni whaina (a), ki te take-a-whare; (e). ki te tikanga aroha a-moni-reti: (i), me take ki nga kararehe. Ko te tikanga moni pai-heneti i na moni reti me whakaae e nga tangata-whenua nihi i raro i na whakahaere ki ta te Wahanga XVII o te Ture Whenua Maori, 1909, ara, ki ta te huihuinga o nga tangata-whenua. He roa te whakahaerenga a te hui i tenei take, a whakaaetia katoatia ana nga mea i whakatakotoria nei e te Minita.

Ko nga tino mea enei i whakahaerea i te Hui. I te ra whakamutunga o te Hui ka tae ki te whare hui te Honore Ta Timi Kara, te Hon. A. T. Ngata, a te Rangihiroa, M.P., me etahi ano o nga rangatira Maori. I whakatakotoria e te Hui ki te aroaro a te Minita Maori nga take katoa i whakahaerea e te Hui. I tu a te Hon. A. T. Ngata, a Te Rangihiroa, a Tame Parata, a Meiha Tun marangi me te Tumuaki o te Hui ki te whai-korero. Mutu rawa nga korero me nga mihi ka mutu te hui.