Nama 64
190306

whārangi 3  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


 
No. 64.

HE KUPU WHAKAMARAMA.

WHAKATUWHERATANGA O TE KURA KOTIRO.

NO te Paraire te 22 o nga o Mei ka wha- katuwheratia te Kura Kotiro Maori o Kuini Wikitoria ki Panera, Akarana, i reira nga Pihopa katoa o Niu Tireni, me te nui o te Pakeha rangatira. I te taenga mai o te Ka- waka raua ko tana hoa wahine ka waiatatia e nga tamariki o Tipene te waiata mo te Kingi. I muri mai ka waiatatia te himene, " Te Take o te Hahi." Na te Pihopa o Otepoti te inoi pakeha na te Pihopa o Waiapu te inoi Maori. Ko nga kupu tautahi ua te tumu- aki o te kura na J H. Upton. I mea ia ko te timatanga o tenei kura na Atiri kona Tatari, ko te moni tuatahi 1400. muri mai ka tangohia te whakahaere e Atiri- kona Wiremu me Mihi Kiki o Te Aute, na ratou e 2800. No te hokohoko ki Akarana, ko Miss Gillies nei te kaiwhakahaere e ^850, kai katoa te moni e £5050' E ^"2800 te utu (o te hanganga i te kura, ko te toenga kei te Peeke e ^"2250, ko te hua o tenei moni i te tau 101,, na te kura o Tipene ^'50, hui katoa ^, 151, heoi ano te moni hei oranga mo te kura i i tau ia tau ^'151- E marama ana e kore e ora, heoi ano e ora ai ma te aroha o te iwi pakeha o te iwi Maori.

Whaikorero a te Kawana.

Ka mutu te korero a te tumuaki ka mea ia ki te Kawana kia whakatuwheratanga te kura. I mea te Kawana:—

E hari ana au ki te whakaatu ki a koutou i tenei ra mo te wa tuatahi, no tenei ra ano i karangatia ai e au a Mahuta Potatau te Wherowhero (ara a Kingi Mahuta, uri o Potatau raua ko Tawhiao, i mohiotia nei he kingi Maori) ki te Whare o Runga o te Pare- mete o Niu Tireni, kua meinga ano hoki ia hei mema mo te Kawanatanga o tenei koroni (umere). He maha nga tau i tu tonu ai a Waikato i waho heoi he ra nui tenei mo te Iwi Maori, kua whakaae nei a Mahuta ki te mana o Kingi Eruera, e piki a Waikato inaia anei. E tino nui ana hoki toku hari moku i tae mai nei ki te whakatuwheratanga o te Kura Kotiro Maori. I puta nga kupu a te tumuaki mo taku kitenga i te kura o Tipene. He tika tana kupu mo te nui o taku whaka- mihi mo Tipene. I oku taenga katatanga mai ki Akarana e haere ana ahau kia kite i tenei kura. Tino nui atu toku whakaaro mo tenei kura, e tino whakamihi ana hoki au mo te pai o te whakahaere (Hiai hia!) E hari ana hoki au no te mea e pera ano te whaka-

haere o tenei kura e whakatuwhera nei e tatou. (Umere). Ki taku whakaaro i he te iwi o tenei koroni i te whakaarahanga he kura mo nga tamariki taone i tuatahi—i timata ke mai ratou i muri. Ko te tikanga ia ko nga katiro i tuatahi. (Hia! hia!) Ma nga kotiro, a to ratou marenatanga, e pai ai nga whare me nga kainga, e piki ai te Iwi Maori ma te pai o nga whaea. Otira e tautoko ana au i nga taha e rua. Ki te ata whakaakona te Iwi Maori e puta mai he painga ki tenei whenua katoa. Kei te mea pea etahi o koutou he iwi moho ao te Maori. Ka 50 ano pea ka 60 ranei nga tau o te unga mai o taua o te pake- ha ki tenei motu, otira kua mano noa atu nga t.au o piki ai taua a taea noatia mai tenei a -ua o taua i tenei ra. I nga wa o mua i rite tonu to taua ahua ki to te Iwi Maori inai- anei. E tika ana kia nui to taua whakahihi mo to taua iwi maori. Ko te iwi maori pai atu tonu kei raro i te maru o Ingarangi (umere), e whakamanamana ana hoki au i toku turanga hei kawana mo tenei iwi. (Hia! Hia!) E nui ana toku hari ki te whakatu- whera i tenei kura, me te inoi ano kia tau- taia e ta te Atua manaakitanga.

WHAI-KORERO A PIHOPA NERIKENA I muri i te Kawana ka tu a Pihopa Nerike ra ki te korero i whakamihi ia mo te wha- kaaro kotahi o te Hahi o Niu Tireni ki te tautoko i tenei whakaaro. I puta nga kupu a Pihopa Nerikena mo Pihopa Herewini, i mea ia ko tetahi tonu o nga pukapuka tuatahi ki a ia i te mea kua whakaritea ia hei pihopa mo Akarana, na Mata Herewini, ka 95 ona tau inaianei I kite rawa ia i a Mata Here- wini, kanui te ora. Tomo atu ana ia ki te whare ko te patai tuatahi tonu a Mata Here- wini ki a ia, " Ka pehea nga Maori?" Ano te reo o tona hoa ko te reo tonu o Pihopa Herewini e korero mai ana ki a ia, na reira he nui tona hari i te taenga mai ki te whaka- tuwheratanga o te kura. Kua tu ia i te taha o te urupa o Pihopa Herewini, kua tu hoki ia i te taha o te kohatu whakamaharatanga ki a ia i te whare karakia i Ritiwhiira, Ingarangi. He mea tenei kia mohio te Iwi Maori ara ko te whakapakoko o Pihopa Herewini ko tona matenga e takoto ana ki runga ki te kahu maori—he tohu no tona aroha nui ki te Iwi Maori. I te mutunga o ana kupu ka inoi te Pihopa kia tukua iho e te Atua tana manaa- kitanga kia ranea ki te kura.

I muri i te Pihopa ka korero ko Perere Peneti. I whakawhetai ia ki te iwi pakeha mo te tautokotanga i te kura, mo to ratou aroha. I mea ia no te Pihopatanga o Waiapu