Nama 70
190312

whārangi 2  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


 
TE PIPIWHARAUROA,

engari nana ano, ara ko tana pukapuka i tuhi nei '''ko te Ora mo te Maori." He iwi hohoro te maori ki te whakaputa i te aroha, a, e kore hoki pea e hohoro ki te whakaputa i tetahi tohu aroha ki to tatou hoa ka wehea atu nei i a tatou. E kore pea e taea e nga komiti kura Maori, e nga Komiti Marae, te whakahaere tikanga hei hoko i tetahi taonga maori, hei tohu i te aroha o te iwi Maori katoa ki a te Popi. He whakaatu kau tenei i te whakaaro hei titiro ma koutou e te iwi. (''He honore ki te tangata i tika ai te honore."

TE REO MAORI.

E ai te ki a nga tangata matau, a nga ta- ngata kua ata titiro nei ki te tangi o ia reo o ia reo, e ai ta ratou, ko te Reo Maori tetahi o nga reo ataahua atu i te ao katoa, he ngawari he ngohengohe. E kite ana hoki nga tangata Maori kua mohio nei ki etahi atu reo ki te pai o to ratou na reo ake. He tokomaha nga pakeha, tane wahine, kei te ako i te Reo Maori, otira ki taku whakaaro kahore te Iwi Maori i te tino ngakau-nui ki to ratou reo, ko etahi Maori hoki kua tu a pakeha nei te ahua e whakama ana ki te Maori, me te reo maori ko nga ingoa tika mo enei tu tangata he wairangi.

Ko te Maori ano kei te kaha te patu i tona reo, apopo, ka ngaro whenua, ka ngaro tanga- ta, ka ngaro reo. Kua ngaro te hiere o te reo tangata i te aro maunga, kua whakaemi te Maori ki nga paenga o nga ngakinga a te pakeha tua ai i ana ngahere. Kua whaka- ngarongaro te pewa o te paua, te kakatata-

nga o te tukutuku, kua whakana ko nga ra- weke a te pakeha, kua whakauruuru te wha- kairo ki ana hanga. Kua whaka ngaro haere te kiri parauri, ko te kiri kotea inaianei, he kiri awhekaihe. Kua tutea te whioi ki nga wahi mokemoke, kua taka ko te parou i nga marae o nga whare mahitihiti ai. Kua rau- ngaiti te huia ki Ruahine, kua koroki ko te reo kawa anake o te maina i nga urupuia. Ka ngetengete te tangata ki te haere ma te waewae, kua wha ma te paki ma te tereina, ma te paihikara, a inana tata ake, ma te mo- tuka, a e kore pea e takitaro kua riro ma nga raweke a te pakeha e kuhu te kai ki te waha, heoi ano ma te tangata ko te whakahamama i tana waha. Kua whakananu te reo inaianei, kua tapiritia ki te reo kihi. Ngaro tikanga, ngaro reo, ngaro whenua, ngaro tangata, ngaro mana.

E te iwi, ehara kau, mo to tatou reo noa, aku hupu—he tokonga ake no te aroha. I tae tetahi minita pakeha ki te kainga Maori, i whakarongo ai ia ki nga tamariki e waiata ana e himene ana e te reo Maori i te reo pa- keha. No tana uinga ki ana tamariki i te tikanga o a ratou waiata kihai ratou i mohio ki te tikanga o nga kupu Maori ko te tikanga ia o nga kupu pakeha i mohio ratou! He tohu tenei no te mate reo.

He maha nga take e whakaaro ana toku ngakau kei te pehi kei te rumaki i te Reo Maori, me ata whakatepe e au enei take kia, marama ai te titiro a te tangata:—

Tuatahi, ko to taua whakahanumi ki roto ki te pakeha me ana mahi me ana tika- nga, na konei to taua reo i to atu ki to ratou.

Tuarua, Ko te kore o te Reo Maori e wha- kaakona i roto i nga kura Maori. E akona ana te huhua o nga wahi o te ma- tauranga ki Te Aute otira ko te Reo Maori kahore. Hei te mutunga o te kura a te tamaiti i Te Aute kaore tona reo Ingarihi i tino pai, ko tona reo Maori kua hauwa, kua ngakau-kore hoki ia ki te reo o ona matua.

Tuatoru, He kore no te Maori e whakaaro nui ki te whakatika i tana korero i nga wa katoa, he kore kaore e kape i nga kupu pakeha mehemea e takoto ana ano te kupu Maori. E uru ana ano nga kaumatua ki tenei he. E kite a ana e ahau i roto i nga pukapuka tuku mai ki TE PIPIWHARAUROA etahi kupu a te pa- keha kahore nei i marama ki a au he aha ra te tikanga. He tikanga tino he terei- na tenei tikanga ka poriro te ahau o to taua reo rangatira. Ko to matou reo ko to nga tamariki inaianei kua tangi ke, kahore i tino rite ki to te Maori.

Me whakaatu e au aku i mohio ai he tino he huanga hoki te takato o te reo. Ko tetahi he nui inaianei ko te whakahua i te maha o te tangata, ko te tikanga ke ko te toko waha. E he ana te patai e hia nga tangata, engari tokohia; -ko te hia mo te kura mo te kohatu mo te aha, tena mo te tangata ko te tokohia. Ki te pataia tokohia nga tangata, ka wha

kakoki e nga tangata kuare e rua. E he ana tenei, engari kia penei ke na, tokorua. Me te toko kia mua o te kupu tatau, ara, tokorua, tokowha tae noa ki te tokoiwa. Ata whaka- rangona te korero a te tangata akuanei ka mau te he.