Nama 71
190401

whārangi 3  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


 
TE MAHI A-RINGARINGA

(Te whaikorero a Reweti Kohere i te Hui

ki Manutukea.)

HE whakaaro na te tokomaha o te pakeha he iwi mangere taua te Maori,; otira ki te ata tirohia te ahua o te. Maori onamata a tae noa mai ki tenei ra tera e kitea he wha- kaaro kuare tenei, kahore i tino tika." Mehe- mea e kitea ana te mangere o te Maori i enei ra, he take ano i mangere ai ara na te ahua o te noho inaianei, na nga tikanga hoki e pa ana" ki a ia. He tokomaha nga pakeha e kore rawa e mahi mehemea e ora noa atu ra- tou, i runga i to ratou kore e mahi; otira e kore e taea e te pakeha te noho noa iho, ko te mate mona ki te mangere ia; e hiahia ana hoki te pakeha kia pai aha mea Katoa tona whare, tona kainga, ana tamariki, taria "wa- hine, ara ana mea katoa; tena ko te Maori kahore ona hiahia penei—e Kore e nui rawa nga mea hei whakatutu i tona ngakau—e kore ia e matenga kino ina kore ia e mahi. E tatu noa tona ngakau i te tarau tangara, i te nihi taewa, i te whare raupo, kahore he tawhai a tona ngakau, penei me to te pakeha. Ko te take tenei i mangere ai te Maori. E rihitea ana e te Maori ona whenua ki te pakeha, e puta ana ki a ia te moni reti. I te ngawari o te puta mai o te moni ka a ia kahore tona ngakau e uhupoho ki te tiaki moni kahore hoki he tikanga e mahi ai ia. I runga i tana kore e mahi ka kiia ia he tangata mangere. A mehemea ki te hiahia ia ki te mahi e kore e reka tana whakapai i te whenua kahore nei ia i te mohio nona ranei no tetahi atu ranei, i te mea kahore ano kia whakawanga, heoi ka whakapai ia ko te wahi anake hei tupuranga puke taewa mana. I te paku o tana mahinga kai ka kiia ia he tangata mangere. Hewa tenei no te Rongo Pai kahore kau he take e ohooho ai tona ngakau, e hanga ai ia i tona pa tuwatawata, heoi ka noho noa ia i te kai- nga oke ai. Na enei take, ka mea ahau, me- hemea he mangere te Maori o enei ra na runga i te ahua o tana noho ia i mangere ai. Kahore au i te mea kahore rawa he Maori mangere; he nui nga Maori mangere kua ki- te au. I runga i to ratou mangere he kino o ratou whare, he paru a ratou tamariki, he ka- nukanu nga kakahu. Kahore pea etahi ta- ngata i te mohio he hara te mangere.

Ko taku e tohe nei ko tenei ara ehara te iwi Maori i te iwi mangere; Kua kite ahau i te kaha o-te-Maori kite mahi i nga kainga kua rite nei te noho ki -ta te pakeha. Kahore he iwi ahu whenua atu i nga Maori o Waikouaiti, o Motueka ranei. ^.Ahakoa kei te tu maori tonu te ahua o nga tangata o Te Kaha otira Ke iwi kaha" rawa ki'te mahi. Mehemea e taea ana e nga Maori o enei wahi te ahuwhe- nua he aha hoki i kore ai taea e nga Maori o etahi atu wahi?

He iwi mangere ranei o tatou tupuna? Mehemea he mangere te Maori no ona tupuna ano te mangere iho. Kaitaka whakaaro ia ki taku rongo hoki i kaha i ahuwhenua o tatou tupuna. E whakaaro ranei te iwi mangere ki te rere mai i Hawaiki ki Aotearoa? E ha- nga whakatauki ranei te iwi mangere mo te ahuwhenua me te whakahawea ki te tangata mangere? E kitea ana te ahua o te iwi, o ona whakaaro, i runga i ana whakatauki. Tena koa, tirohia a te Maori whakatauki mo te ahuwhenua:—

He tangata momoe, he tangata mangere, e kore e whiwhi kite taonga.

Ma mahi te kai. .

He koinei aku ringaringa.

Tama tu, tawa ora; tama noho, tama mate kai.

He kai tangata, he kai titongitongi kaki; he kai na ringa, tino kai tino makona.

He toa tana he toa pahekeheke; he toa mahi kai he toa mau tonu.

Ma pango ma whero ka oti.

Ka mate kainga tahi, ka ora kainga rua.

I hea koe i te tangihanga o te horirerire?

He wha tawhara ki uta, he kiko tamure ki te moana.

Te toto o te tangata he kai; te oranga o te ta- ngata he whenua.

E moe i te tangata ringa raupa kia ora ai koe i te kai.

E ki ana ano etahi pakeha he iwi te Maori kahore e u ki te mahi, i te mea e hou ana te mahi e ngahau ana te Maori, kia roa kua hoha, kua hiahia he mea ke; kahore koki te Maori e pai kia roa ia e tatari ana ki nga hua o tana mahi, ko tona hiahia kia rite ana hanga katoa ki te kai paipa, te tahunga ano kua ka, kua puhipuhi, kua hi i te pawa, kua rangona te reka. Me ata titiro e tatou te tika te o 3 ranei o tenei whakapae. He take ano i penei ai te whakaaro o te pakeha mo taua mo te