Nama 72
190402

whārangi 2  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


 
TE PIPIWHARAUROA.

TE RUHIA ME TE TIAPANI.

KO te raruraru a te Tiapani raua ko te Ruhia kua tae kei te ahuatanga e whakaritea nei e te Pakeha kite rangi kua kapi katoa i te ao pango a ina tata kua ua. Ko nga totohe me nga reta whakariterite ti- kanga e mutu pai ai kua whakamutua. Ko te whakahoki a te Ruhia kite reta a te Tiapani kua tae mai a ko te ahuatanga o taua whaka- hoki he rite tonu kite whakahoki o te reta tu- atahi ara kaore ratou te Ruhi a eputa ki wa ho o Manaturia. Kaati ko te ahua inaianei ko te riri nui tonu. Ko nga mema o te Ruhi i Tia- pani me o Tiapani hoki i Ruhia kua tonoa ka- toatoa kia hokihoki ki o ratou iwi, kaati taro nei ka timata he pakanga ki waenganui i era era iwi anake ki era iwi anake ranei ki te ao ao katoa ranei no tehea ki te awhina tetahi atu mana i te tahi taha o aua iwi tera a tu ano etahi ka rere ki tetahi taha i runga i nga Tiriti i waenganui ia ratou. Ko te Ingarihi tonu te mana tuatahi e rere ki te awhina i te Taipani ki te noho tokorua he hoa riri mo tera a ko te Wiwi e rere ki te awhina i te Ruhia. Ko te tino tekiona o te Tiriti i waenganui i te Ingarihi raua ko te Tiapani e penei ana:—Ki te whawhai tetahi o enei ma- na ki te tahi atu mana me ata tu tetahi, enga- ri ki te tokorua nga mana e whawhai ki taua Mana me rere te tahi kite awhina i tona hea. Ki te whakaaro he pera ano te Tiriti i wae- nganui he Ruhia raua ko te Wiwi. Ko te iwi nona te whenua e tautohe tia nei ko te Hainamana, kaati he pai kia ata noho taua iwi, mehemea taua iwi karere kite awhina i te Tiapani tera pea i runga i te Tiriti i waenga- nui i te Ruhia raua ko te Wiwi ka rere te Wiwi kite awhina i tona ho a i te Ruhia, ma reira ka uru te Ingarihi ki roto i tenei rarura- ru. Kaati ko te Ingarihi kei te whakariterite iaia mo te tae rawaake te raruraru ki tera ahuatanga. Ka tae pera tonu hoki tera pea ka taemai tetahi waahi o te wiringa o te ao kia tatau nei. Ko tenei raruraru e hara inai- anei i timati ai. Anei te whakapotonga o ta- ua raruraru:—

I te tau 1895 ka whakapuakina e te Ruhia te Tiapani ki waho o Poota Aata (Port Arthur.

I te tau 1897- Ka tangihia e te Ruhia ta- ua pa (koi ara tona tino pa kaha ki era whenua inaianei).

I te tau 1900. Ka timata te tuku hoia a te Ruhia ki nga rohe o Manaturia.

I te tau 1901. Ka tipu tetahi pakanga ma- te Pokiha (Boxer) he iwi Hainamana ana ano ki te tino iwi Hainamana ake. Tera taima ka titiro te Ruhia he taki- wa pai tera hei tukunga hoia ki Mana- turia me ki he hoia hei tiaki i te iwi Ru- hia i reira. I muri o taua whawhai ka oati te Ruhia ki te Hainamana ka whakahokia ana hoia a te takiwa e tono ngaro ai te raruraru. I taua takiwa ano ka tono te Ruhia kia whakaaetia ia e te Hainamana kia mahi anga mahi hokohoko whakawhititaonga hoki i ro- to i nga rohe o Manaturia a whakaaetia ana.

I te tau 1902. Ka whakaaetia ano e te Hai- namana i runga ke tono a te Ruhia e tahi atu mana kite Ruhia i roto i nga rohe o taua whenua i runga i te oati a te Ruhia ka whaka hokihokia katoa tia ana hoia i roto i nga marama 18.

I te tau 1903. Ka puta te kupu a te Ruhia kaore ana hoia e maunu atu i taua whenua me whakaaetia ra ano ete Hai- namana ki a whai mana ia ki etahi atu mahi kohore ano kia whakaaetia i mua atu. Ko te ahua o tenei tono kia riro ko ia ko te Ruhia te Mana nui ki roto i tau a whenua. I reira ka whai kupu te Ingarihi, te Tipani me te Marikena ki te Hainamana kia kaua e whakaae- tia taua tono. Kore hoki i whakaae- tia. Ka timata i reira te whakakaha a te Ruhia i tona mana i taua whenua. I runga i te kupu a te Hainamana ka whakaae te Ruhia kia puta ia ki waho o te taha whaka tetonga o taua whenua a te 8 onga ra o Oketopa ka hori ake nei engari me hoatu ano etahi atu ma- na o taua whenua ki aia.

No taua takiwa ka titiro te Tiapani kua tino tata rawa mai te Ruhia kite waahi e whai mana ana ia na ka whakahe te Tiapani kite mahi a te Ruhia ka whai kupu hoki kia hoki te Ruhia ki nga waahi ia ia. Ka tono ano te Hainamana kia whakarerea tona whenua ete