Nama 73
190403

whārangi 2  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


 
TE PIPIWHARAUROA.

TE MATAURANGA O TE PAKEHA.

I TE taenga o Perere Peneti raua ko Reweti Kohere ki Te Puniho ka tu he hui ma nga pakeha ma nga Maori ki te whare"kura, na Perere Peneti te whaikorero ki nga pakeha na Reweti Kohere ki nga Maori. I mea a Kohere:—

" Tena koutou e Taranaki, tena koutou i runga i to tatou ahua Maori, he kiri kotahi, he toto kotahi; tena koutou e noho pani nei i roto i te iwi pakeha, e noho nei i runga i tenei o nga rapa o te Ika a to tatou tupuna a Maui, ko ahau ko Ngatiporou kei tera o nga rapa e tau ana, ko Tuwharetoa kei te koopu. Tena koutou i o koutou na mate, me penei noa he tangi maku me tangi a waha, me poroporoaki wairua; tena koutou i te mate o taku papa o Taingahue, i aitua nei ki te moana, ko te tangata tena nana ahau i whakatupu i a au e noho ana ki te kura. Kei runga i a au nga mate o te Rawhiti, te mate o Tamahau, o Tomoana, o Ruka Aratapu, whakahenumitia nga roimata o te Uranga-o- te-ra ki o te Ra-to. E kiia ana e nga tupuna ka maringi te roimata, ka heke te hupe, ko te ngakinga ano tena o te mate, otira i te mea e huihui ana tatou ki roto o te whare o te pakeha e kore tenei e taea, heoi me waiho i taku i ki ra me tangi a korero. Haere, haere atu e nga kaumatua ki te mano ki te tini kua rupeke atu ra ki te po, waiho te iwi mana e mae noa. Kua whakaritea nga meneti hei whai kupu tanga maku ki a koutou, heoi e kore e nui nga kupu. Tenei kei te whakami- hi ake te ngakau ki to koutou whare kura ka tu nei, ko te whare kura tuatahi tenei o te Maori ka tu ki roto o Taranaki. E mohio ana ahau he take tika ano i mamae ai o kou- tou ngakau ki nga mahi a te pakeha, tenei kua ngau te niho o te pakeha ki toku tinana ake, otira kei pohehe tatou he rite tonu te pakeha he kino anake, he kino ano nga mea kino, he pai ano nga mea pai. Mehemea kei te noho mamae o tatou ngakau ki te iwi pa- keha me pehea he whakaputanga mo to tatou kino, me pehea he ngakinga i to tatou mate? Me wehe ke ranei tatou i te pakeha, kia kaua rawa e tatata atu ki te pakeha; kia kaua e tahuri atu ki ana tikanga? Ko tenei ranei te tikanga tika? Ki taku whakaaro he whaka- aro pohehe tenei. E kore rawa e taea e taua e te iwi Maori te pei i te pakeha inaianei, kua riro te nuinga o te whenua i a ia, kua hou hoki ona pakiaka, ko taua ko te Maori kei te

noho pani i roto i te pakeha; ko ratou te iwi kaha ko tatou te ngoikore. Ko te hea ia he tikanga tika ma tatou? Ko te rapu utu tika, rangatira, ko te utu i te kino ki te pai, ko te tango i te matauranga o te pakeha, kia whewhera mai ai i te pukapuka, e whewhera atu ana i te pukapuka, kia kihi mai ai te reo, e kihi atu ana te reo kia whakaatu mai ai i te ture e whakaatu atu ana i te ture, hia homai ai i te rongoa e whakaari atu ana i te rongoa, kia tupu tahi ai te pakeha me te Maori, kia rite tonu ai to raua roroa, no te mea inaianei ko te pakeha te roa ko te Maori te poto. E kore e taea te hoki whakamuri, e kore e taea te noho, engari tahuti whakamua, hopukia te matauranga o te pakeha.

Ko ahau ko te Rawhiti he iwi tawhai, he iwi wawata, kia whiwhi ki te matauranga o te pakeha. Kua kapi toku tai i te kura, ko te whakaaro nui a ia tangata a ia tangata kia tae tana tamaiti ki te kareti. Kua tu aku tamariki hei parakimete, hei kamura, hei kaituhituhi, hei minita. otira kua hinga ahau i a koe, nou te takuta tuatahi ki te puta i te kareti o Niu Tireni, a Takuta te Rangihiroa. Kahore rawa i taki- taro tau whainga i te matauranga o te pakeha kua tu tou takuta. Kua rite mou te kupu nei na, " Ka meinga to mua mo muri, to muri mo mua." Kaati inaianei kia kaha te tuku i a au tamariki ki te kura, kei takahia taua e te pakeha ki te noho tonu i roto i te kuaretanga.

Ko te korero nui o enei ra ko te whawhai a Ruhia raua ko Tiapani. Ko Ruhia he iwi nui he iwi kaha he iwi rongonui. I ahau ano e iti ana ka rongo mo Ruhia, ka puta hoki te korero mea ake ka raupatutia to taua whenua e te Ruhia. Ko Ruhia tetahi o nga mana nunui o te ao, tetahi o nga mana tino kaha. Otira ko wai a Tiapani? No enei ra noa i hakiri ai te taringa ki tenei mana hou. He rahi ake a Niu Tireni i nga moutere o Tiapa- ni, kahore ano kia eke ki te 50 nga tau i ako ai a Tiapani ki nga tikanga a te pakeha. Kahore rawa tenei iwi i pai ki nga tikanga hou, kahore i whakaae kia noho te pakeha ki to ratou whenua, kahore hoki i pai kia ho- kohoko ia ki era atu whenua, era atu whenua ranei ki a ia. Otira ka 40 tau ka pahure nei ka puta te whakaaro i ona tangata matau ko te kaha mo ratou ko te kimi i te matauranga o te pakeha, heoi whakatuwheratia ana to ratou whenua ki nga iwi pakeha, ona waha-