Nama 75
190405

whārangi 2  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


 
TE PIPIWHARAUROA.

waiho ma tatou Maori ano e tiaki nga whe- nua nei kua pau noatu i a tatou te kai (te inu ranei) kua kore he painga ki a tatou i tenei ra.

Heoi ano, na to koutou hoa mahi,

na PERERE PENETI. Bell Block, Taranaki.

TUKUNGA I WHITIREIA.

KO te rahi o tenei whenua e 500 nga eka. I te tau 1848 i konei e tu ana te pa nui o Ngatitoa. Huihui katoa nga tangata o taua pa i tata ki te 1000. E rua nga taita- mariki rangatira o tenei iwi i akona ki te kura a Te Herewini i Tamaki, Akarana, ara ko Matene Te Whiwhi, ko Tamihana Te Rau- paraha. E akona tahitia ana te Maori me te pakeha ki taua kura i Akarana. Ka puta te hiahia o enei tamariki rangatira kia whakaturia hoki he kura pera me tera i Tamaki ki to raua takiwa. Ka huihui ratou ko to raua iwi ki te whiriwhiri huarahi e tu ai he kura para mo ratou. K"ita- hi ka tukuna e ratou taua whenua ara a Whitireia hei turanga mo tetahi Kareti mo nga tamariki a te Maori, a te Pakeha a, kia whakatupuria tahitia ai ratou i runga i nga tikanga e whakarongo ai ki te Kuini, e mohio ai ki nga huarahi o te whakapono o ki to tatou Ariki ki a Ihu Karaiti.

I a Akuhata ka tuhituhia e ratou tenei reta ki te Kawana o Niu Tireni:—

Ohaki, Akuhata 16, 1848. E hoa e te Kawana Kerei, tena koe. E pono ana ta matou whakaaetanga ki Whiti- reia hei kareti ma te Pihopa. Ehara i te mea he tuku atu na matou hei kainga mo te Piho- pa otira mona mo nga Pihopa a muri ake nei e whakakapia ai tona turanga, hei whakatupu i nga ritenga o te whakapono ki a Te Karaiti, kia waiho ai hei patutu kia ruru ai i nga hau huaroa o te ao ara i te he. Heoti ano kua tumau rawa taua kainga hei Kareti ma nga Pihopa o te Hahi o Ingarangi.

Heoti ano Na matou, Na Te Rauparaha Na Tamihana Te Rauparaha Na Matene Na Hoani te Okoro Na Wiremu Kanae Na Rawiri Puaha Na te Watarauihi Nohoma Na Rawiri Hikihiki

E rua nga tau i muri i tenei reta ka wha- kapu taina 13 Karauna Karaiti ki a Te Here- wini Pihopa o Niu Tireni. Ko etahi o nga kupu o taua Karaiti e penei ana:—Notemea ka whakaturia he Kura ki Porirua i raro i te mana o Pihopa Herewini, hei akoranga i a tatou tamariki o nga i iwi-katoa me nga tama- riki o nga moutere; a notemea tera e tupa pai taua kura mehemea ka wehea tetahi piihi whenua i taua takiwa hei oranga mo tana kura, a, kua oti nei te haina e nga Maori

tetahi Tiiti rahui i taua waahi hei oranga mo taua kura, Na he tuku atu tenei ki a Hori Akuhata, Pihopa o Niu Tireni, me ona ta- ngata whakakapi i tona turanga, taua puhi katoa hei oranga hei painga mo taua kura, i nga wa e akona ai nga tikanga o te whaka- pono, nga mahi ahu whenua, me nga mata- uranga o te Ingarihi e akona ana ki taua kura.

E marama ana te tikanga i tukua ai taua whenua e nga Maori, ara i runga i nga kupu o te Teiti e takoto nei. Ko taua whenua i tukua hei turanga hei oranga kura. Ko taua kura hei akoranga mo nga tamariki Maori, Pakeha, tae atu hoki ki nga tamariki o nga Moutere. Ko te mana whakahaere mo taua kura ko te mana ano o nga Pihopa o te Hahi o Ingarangi, i roto i tenei Koroni. Ko tetahi o nga take nui hei ako ki nga tamariki i nga tikanga o te Whakapono.

No te 24 o nga ra o Akuhata 1859) ka tukua atu e Pihopa Herewini te mana wha- kahaere mo taua whenua ki te Hinota Topu o te Hahi o te Porowini o Niu Tireni, ara Te Hahi o Ingarangi. Timata mai i te tau 1859 tae mai ki naianei e paahitia ana e ta Hinota Topu he Tarati hei whakahaere mo taua whenua i roto i nga toru tau katoa. E tukua ana hoki e nga Tarati ta ratou Ripoata ki te Hinota i nga huihuinga katoa.

I te wa ano e ora ana a Pihopa Herewini ka whakahaerea he tikanga e tu ai he kura ki reira, otira kaore i taea. E rua rau pauna (^200) nga moni a te Pihopa i whakapaua ai hei para i nga taru kino, hei hanga i te taiepa. Kaore he tangata i hiahia ki te reti i taua whenua, he iti rawa hoki te moni i riro mai mo te reti.

I te tau 1853 ki 1865 e ao i te tau. 1865 ki 1882 e ^"75 " 1882 ki 1889 e ^"100, „ 1889 ki 1896 e ^"150

1897 ^"200

1903