Nama 78
190408

whārangi 3  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


 
HE KUPU WHAKAMARAMA.

TIPETE.

KA maha tenei nga marama i panuitia ai e TE PIPIWHARAUROA te haere a te taua a Ingarangi ki te whenua o Tipete, a no te 9 o nga ra o tenei marama ka tae mai te waea kua tae te taua a Kanara Iangahahipene kei Raha (Lhassa) kei te pa nui o Tipete. Me titiro e nga hoa te wahi i takoto ai tenei whe- nua, kei te raki o Inia, kei te hauauru o Haina, kei te tonga o Haipiria. Ko te whe- nua teitei atu tenei i te ao, na konei i huaina ai ko " te tuanui o te ao," kei konei tetahi roto nui 15, 000 puta te teitei. Ko te rohe i waenganui i Tipete me Inia he maunga teitei, ko te Himareia, ko tona tihi teitei rawa ko Everest e tata ana ki te 5 maero te teitei na konei i kiia ai ko te " whenua i tutakina." I piki te taua a Iangahahipene maenei maunga.

Ko te karakia o Tipete he Puta, ara ko te karakia ko tona rangi nei ko te kore noa iho. Ko te whai a ia Puta a ia Puta kia kore noa iho ia ara kia ngaro i tenei ao, kia rite ki te kanara e puhia nei ka weko. Ko te karakia Puta tetahi o nga karakia nui atu i te ao, ko- ia nei te karakia o Inia, o Tipete, o Haina o Tiapani. Ko te tohunga nui o tenei karakia ko te Dalai-Lama, noho ai ki Tipete. E kiia ana a Tipete ko te "whenua tapu," ko te tuturutanga hoki tenei o te karakia Puta, i noho ai te tohunga nui. Te tokomaha o nga tohunga kei te 20, 000, heoi ko te tino mahi a tenei iwi he whangai he kimi oranga mo o ratou tohunga; ko te iwi nui he pononga no nga tohunga. I te tapu o Raha kore rawa eta- hi iwi atu i whakaaetia kia uru ki te pa, hei nga rohe ano o te whenua ka hoki atu. No te taenga atu o te taua a te.Ingarihi ki nga rohe ka whawhai, ko nga tohunga tonu nga apiha, otira kore rawa nga hoia i hoki mai. I tohe ano nga Tipete kia kaua nga hoia e uru ki Raha kei noa te pa kei whiti te mana- wa o te tohunga nui ka mate otira kua uru nga hoia, kua noa te pa tapu, a kahore ano he kupu kua mate ohorere te tohunga nui. E kiia ana tokotoru ano nga tangata ke i tae ki Raha, a i enei ra kua ki te pa i te hoia. Te take i tonoa ai tenei taua he takahanga na nga Tipete i ta ratou tiriti ki te Kawanatanga o Inia. Ki te whakaaro ko Ruhia kei te ngei i Tipete kia kino ki Ingarangi. Ko te nui- nga o nga hoia o te taua a te Ingarihi he Inia.

Ko nga tangata o Tipete he Mangokoria, he rite ki te Hainamana, ko ta ratou tino mahi he whakatupu hipi; ko a ratou tino kai he

wai-u, he pata, he parei. He iwi kaha te Tipete ki te hokohoko, e haere ana ratou ki nga wahi mamao ki te hoko i a ratou taonga, ko nga kararehe hari i a ratou rawa he kau he hipi. Ko te hongi a tenei iwi whaterotero ai te arero, ka rakuraku i te taringa matau— whaterotero ana mai tetahi whaterotero atu ana tetahi, kia ngangahu hoki ka rawe rawa. Ko tetahi tikanga ano a tenei iwi he maha nga whanau kotahi ano te wahine, kotahi te wahine ma nga tuakana ma nga teina. He tuhana tenei tikanga no ta te Momona e mea nei kia kotahi te tane ma te whanau wahine kotahi He iwi karakia nga Tipete. I etahi wa tapapa ai te tangata katahi ka to haere i te tinana i runga i te huka huri noa te taone katoa o Raha. Ki te taea tenei mea e te tangata ka tino mohio ia e tae ia ki te rangi. He tino tikanga na nga Puta te wha- kahua tonu i te ingoa o to ratou poropiti o Puta i nga wa katoa, ki ta ratou whakaaro ki te taea e te tangata te hia ranei o nga whaka- huatanga i te ingoa o Puta, e tae ratou ki te rangi, heoi i te wahi o te Tipete kai ngenge ia ki te inoi, ka meinga e ia ma te wiira e huri ana inoi, a ki te ki a te tangata ko te wiira ma te wai e huri kia huri tonu ai kia kore ai e mutu. Koia nei te tikanga o nga kupu a te Karaiti i mea ra ia," Na ka inoi koutou, aua e whakahuatia noatia ka aua kupu ano, kei pera me nga tauiwi: ki ta ratou hoki ma nga kupu maha e whakara- ngona ai ratou."

HE RETA MAI NO RAROTONGA.

Ki a Te Wiremu, e hoa tena ra koe. Kia ora tonu koe, ma te Atua koe e tiaki. E hoa he tono atu tenei naku ki a koe me tuku mai e koe tetehi Pipiwharauroa ki Rarotonga nei maku, ko te ingoa:—

Nia Hare, Ngitangiia, Rarotonga. Kia tae mai ka hoatu ai te moni. Kia ora.

[ Kia ora, ko koe e te hoa, ko te tangata e tata atu ana ki te matapuna i heke mai ai te take o te tangata, tenei kei te hehe tonu atu ki te po. Ae, tenei ka tukua atu ta taua manu ki ena marae topatopa haere ai, engari kia ma- hara mai hoki ki te tuku korero mai hei pikaunga mana.—ETITA.]