Nama 90
190509

whārangi 2  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


 
TE PIPIWHARAUROA TE KOTAHITANGA MAORI. Ki TE ETITA O TE PIPIWHARAUROA. TENA KOE. Utaina atu aku kupu ruarua nei ki runga i nga parirau o te Pipi, mana e hari atu ki nga wahi ka- toa o te motu nei e tae atu ai, ki oku hoa aroha i nga wahi katoa o nga motu e rua nei; o te Waipounamu me Aotearoa Tena koutou. Kati ko te take i tono ai taku ngakau kia tuhi au i enei kupu na te pono me te kite o nga kanohi. Kati ko te pono ko te kupu a te Etita i Te Pipi, No. 88, penei te kupu, i ki ake nei au he pono me whakaara ano te Kotahitanga o te iwi Maori hei huarahi e whakapuakina ai te reo nui, te reo kotahi o te iwi Maori. Kati e aku hoa koia tonu nei te kupu i tono ai toku ngakau kia tuhi i tenei reta, ara, he kite iho naku i te pono o te kupu te Etita. Kahore ke atu he kaha mo tatou ki te whawhai atu ki te kawanatanga mo nga take e hiahiatia ana e te iwi Maori o nga motu e- rua nei i runga i te huarahi whawhai a ture atu ki te kawanatanga. Kati me tohu ake e au te pono o tenei ta- ke—tuatahi i te tau 1891 ka tu te hui tua- tahi ki te Tiriti o Waitangi ko te take kia whakakotahitia te iwi Maori o nga motu e rua nei kati whakaaetia ana e nga iwi i poto ki taua hui. I reira tonu ka tonoa e nga iwi o runga ara e Ngati-Kahungunu kia riro i a ratou te hui mo te whakakota- hitanga i nga iwi o nga motu e rua nei a whakaaetia ana e Ngapuhi e te Rarawa, e te.Aupouri me Ngatiwhatua. Kati i te tau 1892 ka riro i a Ngati-Kahungunu ki Heretaunga ka mutu tena. I te tau 1893, ka tu ano ki reira te hui. Ka mutu tena katahi ka riro i a Wi Pere ki Pakirikiri i te tau 1894 katahi ka tu ko au te mema o te Rarawa i tae mai ki taua hui. Hoi i taku taenga ki taua hui kua ahua hianga haere te whakahaere a nga kai whakaha- ere. Ko te take ko nga moni kua ngaro etahi erangi ko nga iwi i tino kaha ki te ki kia kaha ki te whakahaere i te Kotahi- tanga kia oti. Kati i tena tau kua kite au kua ngaue katoa te kawanatanga. Wai- hoki kua kite ano au kua ra rototia tetahi tikanga a te kawanatanga i nga rangatira Maori hei whakararuraru haere i taua take kei oti taua Kotahitanga. Kati i muri hitanga. Kaati i te tau 1898 ka tu ano te hui ki Papawai tae atu au ki taua hui kua kite a tinana au i nga rangatira kua riro katoa i te kawanatanga. Kote mere i o ra- tou ringa hei. patu i o ratou hoa Maori mai i tena hui i te tau 1895 ka riro te hui mo te Kotahitanga i a Te Arawa ki Roto- rua a. ko au ano tetahi o nga mema i reira. Kati he nui nga rarurarutanga i taua tau engari i tino nui ai nga raruraru no nga kai whakahaere tonu o te Kotahitanga ki- hai i poto mai ki taua hui no reira kihai i tino takoto pai nga mahi o taua hui, erangi i whakaae katoa a Te Arawa ki te whaka- kotahitanga o nga iwi Maori hei hapai i te reo kotahi o nga iwi Maori o nga motu e rua a i te uaua kua tino ngaue rawa te kawanatanga. Kati ka mau tonu te raru- raru o nga kai whakahaere o te Kotahita- nga mo nga moni i ngaro. I motinitia e au i reira kia tukua mai nga pukapuka whakapaunga o nga moni i kohia enga ra- ngatira hei whakahaere i nga mahi o te Kotahitanga, a kihai i takoto mai i runga i taku motini ko te take ko etahi o nga minita ko te mutunga atu ano i te hui ki Pakirikiri no reira ngaro tonu atu te wha- kapaunga o nga moni tae noa mai ki tenei ra. Kati i muri i tena i te tau 1896 ka riro te hui o te Kotahitanga ki Taupo no tera hui kua rua nga take whakararuraru i nga mahi a te Kotahitanga ara ma- hi a te kawanatanga me te mana rangatira- tanga Maori. Ko taua take i tipu ake i roto o Waikato i ra rototia mai i roto e eta- hi o nga rangitira whakahaere o te Kotahi- tanga no reira kaore he take a te Kotahi- tanga i oti pai i taua hui. I muri i tena ka karangatia ki Wairarapa te hui a te Kotahitanga i te tau 1897 ka tu te hui ki Papawai i Wairarapa. Te tunga ki reira kahore ano i poto nga kai whakahaere o te Kotahitanga no reira ko nga take i oti i taua hui he mea mahi noaiho i runga i etahi tikanga i whakahaerea e matau i rei- ra, he nui ano nga rarurarutanga i reira me taku mohio kua ra rototia mai ano e te kawanatanga he tikanga mana i nga ra- ngatira Maori hei take e hinga ai te Kota- hitanga o te iwi Maori. Kati i tenei ra kua tahuri mai te kawanatanga ki te wha- katautau i tetahi tikanga e hiahiatia atu ai e etahi o nga rangatira o roto i te Kota-