Nama 91
190510

whārangi 2  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


 
TE PIPIWHARAUROA re nei ona reo hei karo i nga kupu kino a te tangata mona. He tikanga tutua rawa tenei, a ki ta matou whakaaro kahore he painga o enei korero mo te pooti o Wi Pere. I te mea kua hemo noa atu a- Mokena Kohere, e tono ana matou kia ata whakama ramatia e te teina o Wi Pere tana kupu na Mokena Kohere i hoko a Patutahi, no te mea he korero hou tenei, kia rongo ai te tokomaha ki te tika ki te teka ranei o enei korero, inahoki kahore i te marama ki a matou. He mea pehea i taea ai e Mokena Kohere te hoko a Patutahi ehara nei hoki i a ia ? Ki ta matou whakaaro hoki i ta- ngohia a Patutahi e te Kawanatanga i ru- nga i te raupatu. Ko ta matou Ia i rongo ai, a he korero whanui tenei, i whai kupu a Mokena Kohere ki a Rongowhakaata me te Aitanga a Mahaki kia kaua e uru, e tautoko hoki i te Hauhau. Na to ratou korenga e whakarongo ka mate ratou me o ratou whenua i runga i te tikanga o te whawhai ehara i te mea tahae. He tawai ta te tangata mo tenei kau- matua he whakahonore ta matou. He korero whanui e tangohia ana e te Kawa- natanga a Waiapu na te Mokena ka ora, ko tana kupu ki te Kawanatanga, "Ehara i te pakeha taku riri, naku tonu." E ha- tepea ana te Hauhau i Te Pito na Te Mokena ka ora, i tohe a te Mokena kia ka- ua a Te Kooti e tukua ki Wharekauri, me i whakarongo te pakeha kua kore e pa he raruraru nui ki tenei motu, i mea a te Mokena kia tahuna ki te ahi te whare kooti whenua i Waiomatatini, i tona mohio hei huarahi mate tera mo te Maori, a he tika hoki ta taua koroua. He wha- kamanamana na nga uri a te Mokena i mate parukore atu nga ringaringa o to ratou tupuna no te mea rawa ka pungarehu ki te oneone ka timata te pani a te tangata kia pango tona ingoa ma. He whakatauki na te pakeha, "Waiho te hunga mate kia oki oki ana," ko nga kupu whakahe utaina ki nga mea e ora ana. E tino mohio ana matou e pouri a Wi Pere ina rongo ia ki enei korero. I kitea e etahi kuri he raiona tupapaku katahi ka timata ta ratou hohoni i taua raiona, ka tu etahi i runga i tana tinana; ngengere whakahi ai me te mea nei he nui Io ratou toa. Na, ko tetahi pokiha i ta- whiti e matakitaki ana mai ki aua kuri, katahi ka rere mai Iana kupu, "Na te mea ano ra ka mate a nehe tane, i ngengere noa ai koutou."

TURE MURU WHENUA MAORI. KO te tikanga o tenei pire i tona wha kaaringa ai he tango i nga whenua Maori o Aotearoa e takoto noa ana kahore i te whakamahia, he tango ma etahi Poari e whakahaere, e tuku ki te reti, e mokete, e whakapai, ko nga Poari ma te Kawana- tanga e whiriwhiri. Otira na te Komiti i patu meinga ana kia whai mana tenei ture ki nga whenua anake o te Tai Rawhiti me nga whenua hoki ki te hauraro o Akarana ara ki te Tokerau. Kahore e riro ma te iwi kainga e whakaae, engari ka murua mo nga tau e 50. E ahei nga Poari ki te mokete moni ki runga i aua whenua, a mehemea e araia ana te mokete e ahei te Minita Maori te whakakore i te ture arai i te mokete. Ko te rehitatanga o nga whe- nua i waho i enei takiwa ma nga Poari e whakaae, kahore he tikanga e riro ai ma te Kooti Whenua Maori e rehita. No te whakahokinga mai a te Komiti i te Pire ki te whare ka whaoria e te Kawa- natanga he rarangi hou ara e whai mana te Kawanatanga ki te hoko whenua Maori, ko te utu kei runga i ta te Kawanatanga wariu, me titiro hoki te Kawanatanga me- hemea e whai whenua ana nga Maori e hoko ana i to ratou whenua, ki te kore whenua ratou ma te Kawanatanga e hoa- tu he whenua Karauna hei whakawhiti, engari e kore tenei rarangi e pa ki te Tai- Rawhiti me te Tai-Tokerau. I runga i te whakahe a Wi Pere raua ko Heke ka wha- katarewangia tenei rarangi mo nga tau e rua, hei te tau 1908 whakahaere ai, engari kei te pohehe pea o tatou mema, kei te Kawanatanga tonu te mana hoko whenua inaianei, kahore ano he ture whakakore. a