Nama 95
190602

whārangi 2  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


 
TE PIPIWHARAUROA

WHAREKAHIKA KI WHAREKAURI.

(NA TIPIWHENUA.) PUKAPUKA I.

EHARA i te mea ko Wharekahika taku kainga noho, na te tangi na te kitekite whanaunga hoki i tae ai ki reira i te Raumati nei—i tae matou ki te tangi ki a te Hakuai Petiha, he tamaiti i whiwhi ki te matauranga o te tui tera. He maha nga tau i mahi ai ia ki a Wiseman, tetahi o nga tangata tino nu- nui o Niu Tireni mo te hanga tera paraire me era atu hanga mo te hoiho. I tona whiwhi. nga ki tenei wehenga o te matauranga ka mate nei ia. Ko tona mate ko te tino mate e iki nei i te Maori ki te po. He nui te pouri mo te Hakuai, Katahi ano ia ka timata ki te hauhake i te ngahuru o tana mahi i akona ai e ia i manawanui ai ia mo nga tau maha ka kotia ko ia e te ringa kaha o mate. He tanga- ta a Te Hakuai i paingia e te tangata e te Maori e te pakeha. Ko ia tetahi o nga kai waiata o te wharekarakia nui o Akarana.

He tamariki Maori ano o mua atu i a Te Hakuai kua whiwhi ki te matauranga mahi tera. I kitea e au nga korero mo tetahi o enei tangata i roto i te ripoata a te kai-titiro o nga kura Maori. I te mohiotanga o taua tamaiti ki tana mahi i hiahiatia ai e tona nga- kau ka hoki ia ki te kainga, me te whakaaro ano kia whakatu whare mahi tera ia ki tona kainga. I hokona e ia nga mea mo te mahi tera. I pai tana mahi heoi ano i he ai he kore no te Maori i utu, ki te Maori hoki he mea whakama rawa te tono utu ki nga whanau- nga. Na konei i patu tana mahi mutu ana, a e ki ana te ripoata a Te Peeti kua tu taua tamaiti hei "apotoro" inaianei!

Kei te mea pea te tangata, kati iho enei ko- rero, ko ta matou e tatari nei ko nga korero o Wharekauri, inahoki te whakaupoko o korero e mea nei, Wharekahika ki Wharekauri. E tika ana, engari ra ko o Wharekahika korero e tuhituhia nei e au, i huri mai hoki te aroaro i Wharekahika ka tika ki Wharekauri. Hoki rawa atu nei au ki Waiapu i tenei Raumati kua noho he tamariki Maori ki nga whare pa- rakimete katoa o Ngatiporou ki te Araroa, ki Te Awanui, ki Tuparoa. Ko te tino korero ia a Ngatiporou ia au i Waiapu mo te Ture Muru whenua a te Kawanatanga. Ko te rite o Ngatiporou inaianei me te mea nei kei ru- nga i tetahi puia e noho ana, kahore nei e mohiotia te wa e pakaru ai. Kahore ano he ture i penei te awangawanga e te iwi Ma

ori. I karangatia e Apirana Ngata he hui

nui ki Waiomatatini hei rapu tikanga hei karo i tenei ture kei whakapangia ki nga whe- nua o Ngatiporou no te mea ka nui te hihiko o Ngatiporou Inaianei ki te whakapai i o ma- tou toenga whenua, heoi ano i kore ai e ma- ma te mahi he kore moni. Kei te whakamau katoa nga kanohi o te tangata inaianei ki a Apirana hei pa tuwatawata mo ratou, hei kai tohutohu, mana te kupu me penei me pera me aha ranei, engari e tautoko ana au i te korero haere ki Ingarangi. He mea pai ano pea te kawe ki te ture mana e titiro te tika te he ranei o tenei ture inahoki e marama ana e takahi ana tenei ture i te Tiriti o Waitangi. Otira he roia a Apirana Ngata, kei a ia te kupu. Ko tenei tetahi take i hari ai toku ngakau mo te tunga o Apirana Ngata hei mema i tenei tau ko ia te tangata tino tika.

Ma te hoiho au i Wharekahika ki Turanga, ma te tima i Turanga ki Nepia, ma te tereina i Nepia ki Poneke, ma te tima ano i Poneke ki Riritana, hei konei ka eke ki te tima paku, ka pou ki te moana nui-a-Kiwa. I tae au ki Otautahi ki te taone hei turanga, mo te wha- kakitekite a tenei Raumati. Ko te whakaki- tekite nui atu tenei e tu ki Niu Tireni e tae mai ai nga tangata o nga wahi katoa o te ao, Maori, pakeha. Kei te hanga te whare i enei ra. Hei enei ra ano ka tohu atu i te moni kia tae ai ki tenei mea nui, kia kite ai hoki i te taone ataahua i Otautahi.

I te 12 o nga haora i te po o te Hatarei ka rere mai a te "Toroa" i Riritana, no te ata tu o te Turei ka tu ki Waitangi, Wharekauri.

Pehea ra to te nuinga o te tangata whaka- aro mo Wharekauri, te ahua o te whenua me ona tangata. He whenua rongonui a Whare- kauri ki te Tairawhiti, ko te moutere hoki te- nei i noho herehere ai a Te Kooti me tona ope Hauhau. Taria tenei putake korero. Aha- koa kua rongo ano au ki nga tangata o Wha- rekauri e korero ana mo to ratou whenua, ahakoa i panuitia ano e Te Pipi Wharauroa nga korero a Hapurona Pawa mo Wharekau- ri, kahore i tino marama taku ngakau ki te ahua o nga tangata. Ki te whakaaro a te tangata he Mooriori nga tangata o Wharekau- ri, ko te reo he Moriori ano. Ko taku i wha- kaaro ai i rite te ahua o nga tangata me te reo ki a Ngaitahu, ara he hawhe pakeha he hawhe Maori. I whiriwhiri taku ngakau me pehea ra he korero maku ki a ratou, me pake- ha ranei me Maori ano ranei. I ui ano toku ngakau mehemea e matau ana ano hoki ki nga tikanga Maori. I pohehe ai au kua nga- ro pea nga tikanga Maori na te tawhiti rawa o