Nama 96
190603

whārangi 2  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


 
TE PIPIWHARAUROA

kia mate ki raro i te Tiriti o Waitangi, e mea nei te rarangi tuarua kei te Maori ano te tikanga mo o ratou whenua. Ehara ia nei i te takahi i te Tiriti o Waitangi te tango o te Kawanatanga mana e wha- kahaere nga whenua maori i te mea ka

hore i tukua e nga Maori.

Ko nga kupu ia a Timi Kara mo te tango i nga whenua maori a matou e whakahe ana. Ahakoa tangohia nga whenua maori i runga i nga tikanga e tangohia nei nga whenua pakeha kahore tonu ano e tika. Ki te tangohia te whenua o te pakeha e 20, 000 eka i te £5 mo te eka, ka whiwhi taua pakeha ki tea: 00, 000, ka ora ia i te mea kotahi ano ia, a i tona mo- hio ka taea e ia tenei £100, 000 te mea kia tupu ki te £1, 000, 000, i nga tau ruarua noa, kahore he mate mo tenei pakeha. Tena kite mea no nga Maori e 500 tenei 20, 000, ara e 40 eka ano mo te tangata kotahi, a ki te hokona te whe- nua mo te £5 mo te eka, e £250 ma te tan- gata kotahi. E ora ranei te tangata me tana whanau i te £250? Ki te waiho tenei moni ki te Maori ano e kore e pau te tau kua pau katoa, ka noho kore whenua tenei tangata, he pai ke atu te 40 eka i te £250 ki te Maori. Otira e ki a Timi Kara ka tukua taua moni ki te kaitiaki o te katoa mana e tiaki, ko te moni whangai e puta ki te Maori. E £8 pea te moni hua o te £250 a e ora ranei te tanga- ta i te £8 i te tau? Ko te hea te mea pai ko te mahi ranei o te Maori i runga i te 40 eka, ko tona noho mangere noa ranei i runga i tana tatari ki tana £8? Ko nga tangata whaiwhakaaro e kite ana hei mate nui mo te Maori ina tangohia ona whenua. Ki te tangohia te whenua o te pakeha e kore ia e mate i te maha o nga huarahi mahi e tuwhera ana ki a ia, tena ko te Maori ko te ahuwhenua anake te mea e mohio ana i a ia ehara hoki i te mahi na ona tupuna te paraki- mete, te kamura me era atu mahi huhua a te pakeha. Waiho atu i te pakeha ana mahi, waiho i te Maori ona whenua, kaua ia e mina- mina noa ki nga whenua o te Maori. Ki te whakaritea nga tikanga e tangohia ai nga whenua Maori ki nga tikanga e tangohia nei nga whenua pakeha, e kore rawa e tika kia tangohia nga whenua maori i te mea ka rohe- rohea he iti noa te wahi mo te Maori ko- tahi, ara kahore he mana o te Kawanatanga ki te muru i te 20, 000 o nga Maori e 500 no mea ki te wawahia taua whenua ka kitea e 250 ano eka mo te Maori kotahi. Kei hea ra te Maori kotahi kei Niu Tireni e 20, 000 eka nona anake?

Heoi ano te tikanga pai, ko nga whenua kahore e taea e te Maori te mahi me tuku era

ki te nihi ara ko nga whenua e kiia nei e te ture ko nga "toenga." Kahore a Timi Kara i pai ki te kupu nei ki nga "toenga," ko tona hiahia kia horapa tonu te haere. He hoa a Timi Kara no te Iwi Maori, engari he hoa me titiro tonu. E tino whakaae ana matou ki nga kupu a Raniera Erihana e mea nei, mehemea ko te whakanohonoho i nga whenua Maori te tino hiahia o te Kawanatanga he aha te waiho ai i te nihi anake, he aha hoki i whakaurua ai te hoko? E te iwi, kia mataa

ra, kei parangia koutou e te moe, ka patua tatou e te hoa riri, e te pakeha e takare mai nei ki o tatou toenga whenua.

NGA WHENUA MAORI.

ITE whai-korero a te Pirimia ki nga pake- ha o Te Aroha, i puaki i a ia enei kupu, "Me whakatuwhera nga whenua Maori Ki tana whakaaro e kore e taka tana kupu ki te Paremete, ara, hei te tunga o te Paremete a tenei tau e eke ki te 500, 000 eka whenua maori e whakanohoia. I puaki tana kupu ki nga tangata i Waimarama ko te hiahia ki nga toenga whenua o te Maori ara ki nga whenua kahore e taea e ratou te mahi, e rite ana ki te tai e pari mai ana. E kore rawa e taea te whakahoki atu. Heoi ano te mea nui ko te hanga i tetahi ture hei whakawhiwhi i nga Maori kore whenua, a ko te titiro hoki e tika ana te nihi a te Maori i o ratou whenua. Kei te pai te haere a te Kawanatanga, e mea ana ia tera e hokona etahi wahi o nga whenua maori hei nohoanga mo nga pakeha, engari hoki me whakanoho ano te Maori ki runga i o ratou whenua. He ui na tona ngakau he aha ra i heke ai te mahi ahuwhenua a te Maori, a ki tona whakaaro no te pakeha te tino he. He iwi ahuwhenua te Maori i mua a e mea ana ia ka penei ano ratou a enei ra e tu mai nei."

I tae a Te Hetana ki Waimarama ki te marenatanga o Taina Mihikore Karauria raua ko Tu te Teira, he tamariki rangatira no Heretaunga. Ko te Mihikore na te tungaane o Airini na Iraia ko Tu na Te Tera Tiakitai. He marena tino nui tenei.

HE PANUI.

KEI a matou etahi Katikihama he akoranga roa te Tamariki me Nga Inoi mo nga Ratapu

Ke te whakaaturia i tetahi minita ana e hiahia ana hei noatia atu.