Pukapuka 1, Nama 1
18971221

whārangi 2  (4 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
Rauna noa te Waipounamu te waa Iii i takote ai te kuruauhunga te kurutenga rerewa te tiki Pounamu te Taramea te Tikumu te rau o Titapu nga taonga whakapaipai nga tehu Rangatira o te maori titia ki runga kite upoko te piki Kotuku te piki Huia te Riiukura te Tikumu whakakaitia kite,tarmga te pohoi teroa te kuruauhu-nga tekuru tenga rerewa heia ki tekaki te hei taramea te tiki pounamu hei aha hei whakapaipai ra hei whakata kune.kune kia pai ai kia huro ai kia rawe pai maiai kia maie mai ai nga Tamahineatahuangawhaiaipo ngakare aroto nga putiputi whakapaipai o Aotearoa kote whakamaoritanga tenei o nga manu mohio e tern e korero net i runga i Aotearoa e tangi nei hoki te Maiuhi tui a, tui a, tiii tuia,

e whakakoia nei hoki te huia koi a koi a koi ano e tangi nei hoki te huia hui a hui a kia kotahi e whakaoti nei

hoki te Wharauroa-whiti-whiti whiti

whiti ora na mo nga tau o Hinawa.

Poneke.

Oketepa 25 1897.

No te 23 onga ra o te marama nei ka whakakaarohia kia tae tetahi, etahi ranei o nga

I

rangatira o te Kotahitanga kia kite I te Pirimia; patai mehemea e pehea ana tena whakaaro ki te whakahoki mai a Te Kumi i te kupu mihi a ona iwi maori, whakataua ana ko H. T. Mahupuku hei mangai mo te Kotahitanga mo tenei putake. He tekomaha nga rangatira, i haere hei hoa, mona.

I te 25 onga ra I te 2 3o p.m. I te ahiahi katu taua hui, ka tae mai hoki te Pirimia i runga i te teno a H. T. Mahupukii, ko nga mema o te Koroni i tae mai ki tenei hui, ko Honore nore Timi Kara, ko Wi Pere, ko Hone Heke ko Tame Parata, me Henare Kaihau, ko Apirana Ngata (Roia-maori) te Kai whakamaori me hono ake ki raro I tenei nga korero o taua, hiu kua oti nei te whakamaori:- Papawai,

Oketepa i5/97. Ture whakawhanui atu i nga, tikanga o te ture whakawa mote Karama.

Kai roto I te Nui Tireni Taima

o te i5 o Oketepa 1897.

Hone Hoke. E, motimi ana i te kererotanga tuarua I te, Whakawhanui whakawa i te Karauna" 1897!. Ka whakamarama ia. Tera e tehi tangata maori kei te Waipounamu e hiahia ana kite whakahore tikanga ki te Kawana, mo runga i te kore kaore i whakarite i etahi oati a te Kawanatanga mo etahi whenua i Otakou i nga ra o mua.

I whakahe te Pirimia I te Pire no te mea

hoki kite paahitia ka pa he maie ki nga take kite nuinga o nga whenua i te Poraka o Otakou.

Oketepa i5 1897. "Pire whenua Maori".

Wi Pere. He motini kite korero tanga

tuarua o te Pire whenua maori. Whakatu maori Tiati mote Pakeha hoki hai ateha hai whakawa i nga raruraru o nga maori ki o ratau whenua.

Pirimia-Kua tata te mutu o nga Kooti

whenua maori i muri o te Kotahitanga i te Pire ka tukuakite Komiti whiriwhiri o nga mea maori.

Ko nga korerotanga tuarua me era atu Pire i whakaaetia.

Ka hiki te whare i te ii.5 p.m.

Kai te putanga tuarua o te tatou pepa te pu-

ta ai nga korero o te hikinga ote whare.

Papawai 16. 1897

Nga whai korero a Tamahau ma kia Wi Pere kia Henare Kaihau me te Rawhiti; he manuhiri i ahu mai i te Paremata o te Koroni i Poneke.

H. T. Mahupuku. He whakatau ki te manuhiri. Haere maii haere mai!! haere mai!! e Wii haria mai nga iwi nunui ki roto ia Aotearoa ia Hikurangi mete Waipounamu. Haere mai e nga iwi Rangatira haere mai haere mai!! haere mai ki nga, whakarerenga iho a nga Tipuna me nga Kaumaiua.

Haere mai haere mai!! haere mai!! ki roto i o koutou whare i Aotearoa i te Waipounamu.

Haria mai nga mahi o te motu kua kitea na e koe me whakawhirinaki taua ki reira ara ki te Paremata o te koroni. haere Haere mai, haria mai nga putea o tera whare, o tatou pikautia mai nga tikanga te oha a nga, tangata maiua kua riro atu ki te po I nga ra o nga Tipuna, he rereke te ahua kotahi te haere, kotahi te whakaaro ka huri te ra ka huri ko te haere o tenei ra tenei haere mai haere mai kia kite I nga morehu o Wairarapa nei haere mai e te reo o te Taihauauru kapai te taenga mai i tenei he ra tenet no te kimihanga i te ora mo tatou kapai haere mai e Waikato haere Mai e Henare kimihia mai te ora mo o taua iwi I roto I tera whare kapai

ka tae mai i korua ki konei kia kite kia

rongo i nga mahi a te Kotahitanga

haere mai e te mema mo nga motu

nei haere mai te Rawhiti ki te hiu o te tai Rawhiti haere mai e te kai whakahaere o nga iwi o tera wahi o to tatou motu ahakoa ngaro a Mahuta otira ko koe tonu te ki o tena whakahaere o tatou. Haere mai tana ki te Kotahitanga o nga iwi maori o nga motu e rua. He rereke i nga ra i o tatou Tipuna he rereke hoki i naianei he maha nga kupu a Wi Pere mo te taha ki te Kingitanga o Tawhiaotae iho kia Mahuta otira ia te Wherowhero i pa ano he kupu mo te taenga o te Kotahitanga ki Maungakawa a kihai I tirohia mai e Waikato ko enei he nui noa atu kati maku e whakapoto mai he poto te taima he nui te mahi no reira me whakarapopote ki enei i runga ake nei.He pu katoa nga korero a Wi mo runga i te ahua o te Kingitanga. Kati koianei te hua o ana korero kia whakakotahitia nga iwi maori katoa o nga motu e rua.

Ka mutu nga korero a Wi Pere

Te Rawhiti. Ka whai,autu i nga poroporoaki kia raua ko Henare Kaihau M H R ka mutu tena mihi me tena whakatautau. Ka wha-

kahaere i nga korero a Wi Pere he pai rawa te ahua o tena arahi haere I nga tikanga katoa i whakahaerea e Wi Pere mo te Kingi tanga o Mahuta. I penei tena kupu, ko tona Kingitanga I rangaia ki runga I te Tiriti o Waitangi mete Kotahitanga nei kai runga ano i taua Tiriti ra ano, ehara i te mea he Tiriti ke e ngari ko taua Tiriti kotahi ano. Na nga whakahaere ke i rereke ai. Heoi i penei ahau kai te kotahi tatou i raro I te mana o te Tiriti o Waitangi, Ka pai ka tika nga mihi mai, I whai takoha ahau kite Kotahitanga i te taenga ake ki Mau- ngakawa, otira kihai i whakarongo ki taku kupu kia noho atu tai hoa e hoki mai kia whiriwhiritia e matou te kupu ate Kotahitanga hoki mai ana, na, e Wi, ehara ia au tera he. Heoi ra e nga iwi e nga Taane Wahine Tamariki, kia kaha kite whakahaere i to tatou Kotahitanga.

Kia ora koutou katoa.

Henare Kaihau, M H R. Karanga mai kia Waikato tenei te haere nei kite ra, ka pai nga mihi tenei i haere mai kia kite ia koutou i tae mai,ai ki konei tena, koutou katoa.

Tera atu te roanga atu ona korero otira i pau katoa te nuinga, o ana korero ia te Rawhiti kai roto ia rau a Pohuatau te nui nga o raua kupu. Kaore i uru ki roto i e nei whai kerero.

W K Wihape.

Me huri iho te titiro ki to

tatou Nuipepa, ki te "Puke ki Hikurangi".

1.Ko tenei pepa he nupepa maori na H. T. Mahupuku.

I Tangohia mai e ia I runga ake i tona whakaaro hei mahi i nga mahi a te Kotahitanga i te tau 1895, i timata mai I taua tau te mahi i nga mahi a te Kotahitanga tae mai ki tenei tau ki te tau 1897. 2. Kaati i te ' tukunga atu i te nupepa nei kia rere atu kinga pito e wha o tatou motu e rua me o raua utanga e rere atu ana te tatou manu i raro i te mana o te Kotahitanga me te Tiriti o Waitangi me te iwi nui tonu me te komiti o te pepa me H. T- Mahupuku.

3- Kua oti i te Paremata o te kotahitanga me H. T. Mahupuku te whakatuturu enei tikanga e mau ake i raro iho i te kupu apiti hei maramatanga kia koutou koia ano i noho ai te mana kinga tangata e maura te whakaatu i te rarangi 2 i runga ake. ra

4. Kupu apiti;- Te motini a te whare mote Perehi. Hemotini:- kite whakaaro o tenei Runanga me whakahaere he tikanga e taea ai te tono kinga takiwa maori katoa o nga motu e rua nei i Aotearoa mete Waipounamu me nga motu e patata ana mote perehi nupepa a H. T. Mahupukukote Puke Ki Hikurangi; te ingoa me whai mana, tenei runanga o te kotahitanga me tena Kawanatanga kite whakariterite tikanga I waenganui ia ratou ko H. T. Mahupuku ratou ko ona kai whakahaere hei whakaotioti mo etahi mahi a te Kotahianga kua whakahaerea, e whakahaerea ana ranei amuri ake nei mete awhina ano onga mema me nga Rangatira o te Runanga me etahi atu Rangatira o te Iwi nei tuku atu I te korero whakamarama ki ona hapu komiti tane wahine o te iwi maori e kore e araia te Pakeha e hiahia ana kite utu nupepa mona mo era atu panui o nga toa hokohoko me era atu mahi e ahei ana I nga kai whakahaere o te perehi te tuku atu I nga pukapuka hainatanga, tono nupepa ki nga mema me nga Rangatira, wahine taane o nga takiwa.

H Tare Tikao; Kai motini Hiraka Te Rango; Kai tautoko,

1. Kupu apia,

me whiriwhiri he, komiti hei whakahaere nga tikanga o te mahi a nga kai mahi me era atu mea katoa e whakapaua ana mote perehi me nga moni kua utua ki waho me nga moni e utua ana ki roto ko te tokomaha o nga mema kia tokorima hei Papawai mei te komiti huihui ai

2. Me hui te komiti ia, toru marama ia toru marama ma ratou e whakaotioti nga mahi o te perehi ia taima ia taima ma ratou hoki e whakarite nga kai mahi me o ratou utu me uru atu ano a Tamahau ki roto i taua komiti ia wa ia wa me haina tona ingoa ki nga mea kua whakaaetia e tenei komiti 3. Whakarite mete whiriwhiri ano i roto I nga takiwa etahi komiti maori tetahi tangata ingoa pai ranei hei whakahaere atu mo nga tangata wahine ranei e hiahia ana ki te tango nupepa I roto ia teru marama i te ono marama i te tau ranei me utu nga moni ki nga Tiamana o nga komiti me tuhi rawa ki te pukapuka a tena komiti a tena komiti i mua mai o te tukunga o nga moni kite komiti tuturu o te nupepa ma te Tiamana o ia komiti e hoatu he rii-ti-i- ti mo nga moni e utua ana kia ia me hoatu hoki e te komiti tuturu ara e te Tiamana he rii-ti-i-ti mo nga moni kua tae mai kia ia, ia wa ia wa

.4.Me utu nga moni a nga kai tango nupepa i mua o te tau ia tau ia tau e kore e haere noa te nupepa kite Tangata e hiahia ana engari me utu rawa te moni me tuhi mai ranei te kupu awhea utua ai kote utu mo te tau ma te tangata tekau herengi mo te ono marama e rima herengi me te hikipene mo te teru marama e teru herengi.

5. E rua putanga o te pepa i te marama hei te turei me tuku noa atu he tauwira ki nga Tangata kotahi putanga i mua mai o te taima e mohio tia ana kua tae ki te teru rau