Nama 102
190609

whārangi 3  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


 
No. 102

HE KUPU WHAKAMARAMA.

ana i nga take kua papanga rua kua papanga torutia ki raro i nga whakatau a nga Kooti, e ahu rawa atu ana ki nga take papatipu, aha- koa kua oti ke etahi wahi o te whenua te ho- ko, kua takiwa nga wehewehenga, kua u te noho a etahi atu ki runga, a kua uaua te whai kaaronga a te Paremata ki te whakakorikori i ena aronga whenua, (d) Ko etahi take e marama noa ana te titiro iho ehara i te mea he I ake no mua rawa, engari he take kite hou na nga tangata whakahaere keehi i kite i roto i nga pukapuka kooti. Ko te kupu a te Komiti mo ena "I hea tonu koe i roto i enei tau maha."

Kia marama mai koutou Kaore i te whirina- ki te Komiti, te Paremata ranei ki runga i nga take takakino i nga whakataunga a nga Kooti, ma te kitea iho ra ano i te tino pohehe o te mahinga a nga ropu whakawa, katahi ka puta ai te kupu ki te Kawanatanga kia tiro- kia paitia e te Kawanatanga nga inoi o nga pitihana. I mutu mai i kona te kaha o te komiti, i te mea ehara i a ia ki te whakakau- papa i nga ture engari ko te Kawanatanga. Heoi ra me ata tirotiro te nui o nga mate i te tuatahi, a kia uaua te whakaaetanga kia tuku pitihana mai ki Poneke nei. Kua oti te ki, ko te tahataha tenei o tena hanga o te pitiha na, he kotahi e puta i roto i te rau, na enei aronga kua whakamarama ake nei au.

Mo te taha ki au, kia marama tonu atu i toku ngakau te tika o te inoi a te tangata, kia mamae tahi toku ngakau i te tika o te take, ka kaha ai au ki te ki atu ka puta tona take, a he hanga mama nga huarahi e taea ai. Ko taku titiro he iti noa iho te wa e pau i nga take nunui e pa ana ki te motu, ko te hanga e whakapau nui ana i te taima ko nga take ririki takitahi a nga tangata. Kaati i tenei tau kua tino tatu rawa nga mahi kei te hoho- nutanga o nga take Maori, a kei te whai nui ahau ki te pupuri i nga tahu o era kei taka.

2— Te ahua o nga Mema Maori.

2. Mo te ahua o nga Mema Maori i roto i te whare nei. He tika tohu nga whakateka a nga iwi mo te tokoiti rawa o nga mema Maori, ma te aha ka tirohia ai e te taha pa- keha? Otira, he pohehe tena korero mehe- mea ka ata whakahaere ana te Mema Maori i tona tinana. Mo nga take Maori kia mohio mai koutou e tino kuare ana nga mema pake- ha o te Waipounamu, a ko ta ratou tumana- ko mai kei a matou kei nga mema Maori o tenei motu nga maramatanga hei arahi mo ratou. Ko tetahi ki te tomo nui nga mema Maori ki roto nga nohanga ririki o nga me- ma i nga wahi ngahau e korerorero tahi ai me o ratou hoa pakeha ki te ngakau nui ki te aru haere i nga take a etahi me te awhina atu i a ratau na take takitahi ki nga minita o te Ka- wanatanga ki roto ranei i te whare i runga i te huarahi pooti tera tonu e whaihoa mo te wa e tae ai ki nga take Maori. Ehara nga korero o roto ake i te whare e haere atu nei i roto i nga puru-pepa, he korero whakapai ka- nohi ena, e maka whakatuara ana hei korero ma nga iwi nana nga mema i pooti, kia mihia ai tona kaha me te pai o ana korero. Kei waho ke te wahi i hanga ai nga ture, kei roto i nga tari Kawanatanga, mo nga tangata e

hara nei te mema: a ko te wahi e taea ai te whakatikatika kei nga huarahi ririki e kore nei e kitea mai e nga iwi i roto i nga Korero Paremata.

Me mohio mai ano hoki koutou, i roto i te rohe pooti o ia mema Maori he maha noa atu nga rohe pooti pakeha. Ina koa i roto i to tatou nei rohe i to te Tairawhiti e waru tahi nga rohe pooti pakeha. Ko te mahi ma te mema o te Tairawhiti he awhina i nga take motuhake a ona hoa pakeha mo a ratou tono puriti, rori, waea, poutapeta, me te awhina i nga pire e pa anake ana kia ratou ki nga pa- keha. Na ka pa hoki ki nga take Maori o te rohe ka marama te huarahi haere atu kia ra tou hei awhina mai hoki i aku take. Kei tena taku huarahi i tenei tau, me te pai tonu ki te titiro iho, i runga i te aronui mai o aku hoa ki au. I waho atu ia ratou ko te whakahoa hae- re ki nga mema pakeha o era atu takiwa, aha koa o te taha Kawanatanga o te Apitihana ranei. Me kore noa oti e eke ki te kupu a te tangata i runga i te ripeka ki to tatou Ariki, "Kia mahara ki au ina tae koe ki tou rangati ratanga" me te whakautu a te Ariki, "Aianei koe noho ai i au ki Pararaiha". Kua tuituia tahi tia tatou ko te iwi pakeha i roto i enei tau ma ha, e kore e taea kia motuhake te Maori me ona mate, me tona huarahi ora. Kaati ake mo to matou ahua mo to nga mema Maori,

3—Te ahua o te Paremata i tenei tau.

3. Ka whakamarama atu au i te ahua o tenei tau. Me whakapoto penei he wehenga takiwa i roto i nga whakatakoto ture mo nga whenua Maori. No mua atu i toku takiwa te nuinga o nga mahi. Otira i rokohanga mai e au te hurihanga o nga tikanga. Na reira au i whaikupu atu ai i te timatanga o te Paremata kia koutou, he tau kakari tenei mo nga take whenua Maori.

Tera e roa nga whakamarama, otira me ata whakamarama ano. No te tau 1891 te