Nama 47
19020101

whārangi 2  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


 
TE PIPIWHARAUROA, TE KAINGA TAUIRA.

(Te Whai-korero a REWETI T. M. KOHERE ki te Kotahitanga o Te Aute, i te tau 1897.)

TE kupu tuatahi maku he whakaatu ki te hui i te tikanga o te whakaupoko o taku whai korero—Te Kainga Tauira. Ko te ka- inga e korerotia nei e ahau ki a koutou kahore i tenei ao ; heoi ano kei roto kau i te hinengaro, kei roto i nga whakaaro, otira he kainga e tu- manako ana toku ngakau e kitea ano i runga i te kaha i te manawanui, a e kore e tu tonu atu i te ao wairua. Kei te mohio katoa nga taitamariki kua noho ki nga kainga Maori i te kaha o nga mahi o nga tikanga o reira ki te pehi i te ngakau. He nui nga tamariki kua whakaakona ki Te Aute kua hoki mai me te wehi ano i tona ngakau, mo nga whakawai- nga maha e whawhai ki a ia, i a ia kua wehea kua motuhia mai i nga mea e kaha ai tona wairua, e kore ai e whakamataotaoria. He mea pouri rawa te maha o nga tamariki tane e nga tamariki wahine o Te Aute o Tipene o Hukarere i hoki ki o ratou kainga i runga i te pai i te whakaaro nui, otira i hinga i nga whakamatautauranga huhua o te kainga. Na e tino kitea ana te nui o te whakapai i nga ka- inga hei taunga atu mo nga tamariki kura, hei kainga kuhunga mo ratou kaua hei urupa ta- numanga mo ratou me o ratou whakaaro ra- ngatira. Koia nei taku e whakaaro nei ko te whakapai i te kainga hei whakaahuru i te tamaiti kaua hei take mate mona. E whakaaturia ana e te Popa i tana puka- puka i " Te Ora mo te Maori', he tikanga na o tatou tipuna te noho ki nga wahi teitei, ehara i te mea he mohio no ratou he wahi pai era hei nohoanga engari he tupato ki era atu hapu kei haere mai ki te patu i a ratou. Inaianei i te mea kua kore he hoa riri hei wehinga kua kore he hoa riri hei wehinga kua tuku ratou ki nga raorao noho ai, ki nga wahi i tupu ai a ratou kai. Te mea tuatahi hei whakaarohanga ko te wahi pai hei turanga mo te kainga. He take ano i kore ai te Maori e noho i nga wahi puke- puke. Kaore ia e whakaae kia mau ake i te wai i raro ki tona whare ; kaore ano ia e wha- kaae kia puhia nga toetoe o tona whare e te hau, ina hanga ki runga pukepuke. Otira tera pea te Maori e whakaae noa atu ki te aru i te tauira a o ratou tipuna ka hanga i o ratou whare ki nga wahi teitei, heoi ano hoki nga hoa riri hei matakutanga mana inaianei ko te kawe wai ko te hau. Na, ko te kainga Tauira nei hei te wahi teitei tu ai, kia tata ki te puna wai pai ki te awa ranei, kaua he repo e tata mai. Ka rite te wahi hei tunga mo te pa, ka ahu nga whakaaro mo nga whare. Me pehea te hanga i nga whare ? Me raupo me papa ranei ? He patai kaha tenei, me ata whaka- aro. E kore rawa e taea te whakarereke te ahua o te iwi i te ra kotahi. Ki te korete iwi e pai ki nga tikanga hou e hoatu ana kia ratou kaore e pai te hoatu. E uru ana ano tenei tikanga ki te whakapono. E kore e taea e te Atua te whakahou te ngakau kaore ano kia tapaea atu ki te mahinga a tona wairua. Ko nga whare o taku Kainga Tauira ehara i te papa anake, ehara hoki i te raupo anake. Mehemea he papa anake, kaati he taone ; ki te rite ki nga whare o nehera, he hoki whaka- muri, e kore hoki e kitea inaianei he kainga he whare raupo katoa nga whare. Ka hoki ano aku korero ki "Te Ora mo te Maori," kei reira te tikanga mo te hanga whare. He maha nga kainga kei te ngaro haere te whare puni kua nui haere ko nga whare papa. Kua kite au i etahi whare perana, i rumatia, i tetahi pito he tumera oneone hei putanga mo te pawa ki waho. Me pehi te hanga whare puni inaianei no te mea kua whiti atu to tatou iwi i te wa e tika ai ta ratou noho i roto i nga whare papaku, wera. Kia tika tonu te tu a nga whare; hei titiro ma te tangata ka wha- kaaro hoki mo ana mea katoa ki a rite te tu te takoto, o tona tinana ranei. Me hanga ano etahi whare nunui mo te kainga katoa, ara he whare karakia he whare whakairo, he hooro, me whare papa. Ko te whare whakairo mo nga huihui nunui, ko te whare karakia mo nga karakia i nga Ratapu, i etahi ra o te wiki, a ki te taea hei karakiatanga i nga ata i nga ahi- ahi i a ra i a ra. Ko te pa katoa me taiapa ki te taiapa waea, hei etahi wahi o te taiapa me tiri he rakau, me whakatipu he putiputi, kia pai te whakatakoto i nga kaari putiputi. He mea pirangi na te Maori te putiputi, ko te he ke he mangere ; kaore te Maori e whakahoha i a ia ki te whakapai i ana kaari. Me kimi e to tatou Kotahitanga he whakaaro hei whaka- kaha i nga wahine ki te whakapai i o ratou whare, kia ma kia hauora a roto, ko waho kia ahuareka i te kaari kai i te putiputi. I oku haerenga ki etahi kainga i te mokemoke i te manuheko noa iho o te ahua, i te nui o te poaka e horuhoru ana i tahi taha, i te kahui kuri e auau ana i te aroaro, kaore kau he take hei pupuri i te wairua kori o te Maori i te kainga, na, ka mohio au ki te take i ngakau nui ai te tangata ki te haere ki nga paparakauta ki reira noho ai, he ngahau ke hoki i tona ake kainga, koia nei tetahi take i haere tonu ai te tamariki