Volume 5, No. 4
18680423

page 1  (5 pages)
2to next section


View the commentary of this paper

 
TE

WAKA MAORI

O AH U RI R I.

"KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA. "

No. 4. ] NEPIA, TAITEI, APERIRA 23, 1868. [VOL. V.

HE KUPU ATU ENEI KI NGA HOA

TUHI MAI.

E ui ana a Heta Tiki o Waipaoa ki te utu

mo te nupepa i te tau. Me tuku mai e ia kia

te kau ma rua herengi.

KUA whakaaetia tenei e te Kawana

te Ture o te Kawanatanga o He-

retaunga i whakaturia i te nohoanga

o te Runanga i a Oketopa kua hori

atu nei, ara te Ture whakatu Keeti

i runga i nga rori hei kohikohinga

moni i te tangata haere. Ko taua

ture katahi ano ka waiho hei tino

ture mo konei. Kotahi te keeti kua

oti inaianei i te rori haere mai ki

Nepia i ko mai o te Awapuraho—a,

no tenei marama tonu i timata ai te

tango moni i te tangata haere. Ko

te tepara o nga moni tenei kua tuhia

ki raro iho kia mohio koutou ki nga

ritenga- Ehara tenei ture i te ture

hou no te pakeha—he ture tawhito

ano. Kei nga kainga katoa atu o te

pakeha taua ritenga; kei Ingarani,

kei Po Neke, kei Akarana hoki, kei

hea atu—a, kai te utu tahi te pakeha

me te maori, no te mea hoki e taka-

hi tahi ana i te rori. Ko tenei kainga

anake i hapa i nga takiwa kua hori

nei; he mea hoki e hua ana te moni

o te Kawanatanga i era takiwa hei

whakamahi i nga mahi e pai ai te

whenua. Ko tenei takiwa kai te

kore he moni o te Kawanatanga e

watea ana hei whakapai i nga rori,

no konei ka whakaturia tenei ture.

E rongo ana matou e ki ana etahi

tangata he atiati atu i nga maori koi

haere mai ki te taone i whakaturia ai

tenei keeti. E he ana tena wha-

kaaro—he rawa. He aha kia pena

ai ? He taonga tena te tangata

maori haere mai ki te taone. E rite

ana hoki ki te pakeha; e haere mai ana

kite homai rawa, ara ki te hokohoko i

ana moni i roto i nga toa hoko. Ekore

e tu te taone me i kore nga rawa o

uta. E rite ana ki te puna wai—ka

kore he wai e heke ana mai ki roto

ka mimiti, ka pakoko. Koia hoki

me te taone—ka kore nga rawa o uta

ka mate, ka rawakore. Engari i

whakaturia te keeti hei kohikohi

moni i te katoa, kia ai he rawa hei

whakapai i te rori kia pai ai te haere

a te katoa—te pakeha me te maori.

Mehemea e tangohia ana nga moni a

whakapaua ana ki runga ki etahi

atu mahi e tika ana te amuamu. Ko

tenei ka whakapaua nga moni e riro

mai ki runga ano ki nga rori. He

mea tika hoki ia kia utu te tangata

e takahi ana i te rori mo te whaka-

paitanga o te rori i haere ai ia. Ekore

hoki e tika kia kiia ma te tangata

noho tonu e utu te whakapaitanga o

te rori e haerea ana e tetahi tangata

—engari ma te tangata e haere ana

e whakapai i tana rori. Koia ai i

whakaturia tenei ture—he mea kia

riro ma te tangata haere anake e

whakarite i nga kai mahi rori mona

me ka kino i te takahanga, i te wai,

i te aha noa atu. Me nga taonga

hoki e utua ana i roto i te Katimauta

me ka kawea mai ki uta—ara nga

tupeka, nga waipiro, nga kahu, me

te mano atu o nga taonga e utaina

mai ana i runga i nga kaipuke o ra-

wahi. Ka riro mai ki nga kai-hoko

e noho ana i nga taone ka apitikia e

ratou tetahi moni iti nei ki runga ki

te utu o tena mea o tena mea kia

hoki mai a ratou moni i hoatu ai ki

te Katimauta. Na, ko te tangata e

tango ana i aua hanga e utu ana

hoki i aua moni i riro i te Katimauta;

ko te tangata ekore ana e tango ekore

ana hoki e utu. Me te rori hoki, ko

te tangata e takahi ana e utu ana;

ko te tangata ekore ana e takahi

ekore ana hoki e utu—ka tika tenei.

Tetahi ritenga o taua ture he

ritenga mo te tangata e whai ana

kia kore ia e utu i te keeti, (ara mo

te tangata e mahi tahae ana—te

tangata e takahi haere mai ana i te

rori, te taenga mai ki te keeti ka

peka ra tatahi a ka taha mai i te