No. 152
191012

page 2  (8 pages)
to previous section1
3to next section


 
2 TE PIPIWHARAUROA. whenua. E whakaanga ana e ia nga ngakau o nga kingi ki te mea i tana i pai ai. Nana i whakaoho te ngakau o Akuhata kia taketia te ao, a nana ano i whakaanga a Hohepa raua ko Meri kia haere ki Peterehema. Kihai a Akuhata raua ko tona kai whakahaere ko Hairinia i whakaaro he kai whakarite kau raua i nga whakahau a te kingi o nga kingi. Kihai raua i matou e whaka- takoto ana raua i te turanga o te kingitanga nui o te Karaiti e tau ai ki raro i a ia nga kingitanga katoa o te ao a te ra e rite ai. Ka rite ki ta Ihaia i mea ai, " Kahore ia ana whakaaro penei, kihai hoki tona ngakau i mea ki te penei." (Iha. 107). HE AHA TATOU I KIIA AI ME MAORI. Ki te Etita o Te Pipiwharauroa. EHOA e Te Waaka Te Ranui o Ruatoki. Tena koe. Tenei kua kite iho i to patai i roto i te Pipi nama 151, wharangi 7 me to hopu ano i taua patai pai tika hoki, engari kai to hopu, ahua haua ana tera. Kaati au atu pea ua taua nei i te mea tonu e hopu ana. Inahoki au ka hopu ano i to patai, ana haua taku utu auatu, tenei pea kai tetahi atu te hopu pai, tika, ma- rama. Ko to patai tenei; He aha tatau i kiia ai he Maori? ko te hopu tenei. I te wa i tae mai ai a Kapene Kuki ki Turanga kua pau ana taewa, e wha nei e toe ana. Ka ui ia ki nga tangata o reira, kaore ranei he puteito? Ka ki atu nga tangata he pena ano kei konei. Ka ui a Kapene Kuki he aha te ingoa? Ka ki atu nga tangata ra ko te ingoa o ena mea he maori. Katahi a Kapene Kuki ka ki ki ona hoa, ko enei tangata he Maori! A e ki nei koe kaore ou pouri ki te tapanga a te pakeha nei i o tatau ingoa ki te taewa maori. Engari e te hoa me te mea nei e rua o hopu i te patai i pataia nei e koe. Inahoki e ki ana koe i raro iho nei, he mea titiro na aku koroua o runga ia Matatua nei, ki te ma o te kanohi o te pakeha, he rite hoki no te ma ki aku kakahu, na reira ka kiia atu e au he Pakeha ko taua mea hoki he harakeke, koia nei i tapaia ai e tetahi taua mea ma, he Pakeha. E hoa, ano ia ki au o hopu he korero pura- kau (he paki waitara). Ki taku mahara noa i roto i toku kuaretanga kaore a te Maori taewa, engari na Kapene Kuki me nga mea i muri mai i a ia, i mau mai tenei kai. Tetahi kaore ano au i rongo he " Maori" te ingoa o tetahi taewa, a me te mea nei he porangi a Kapene Kuki; inahoki i tona patai e ai ki a koe, he aha te ingoa o enei mea, ha kiia atu e nga tangata ra he Maori, katahi a Kapene Kuki ka ki atu ki ona hoa he Maori. I rite ki te tangata e patai ana ki te hoiho, ka kiia mai he hoiho, katahi te kai patai ka ki e! He kau te mea nei: i pena ra te ahua. Tetahi o hopu he ma no kakahu i rite te kanohi pakeha ki o kakahu te ma i tapaia ai Pakeha. Mei kiia pea Pake, Pora, Tarahau, Paepaeroa, Mahiti ranei te ingoa mo te pakeha katahi ka rite ki to hopu. Kaati mo au e te hoa rangatira Kauaka hei pa pouri mai mo aku kupu whakahe i tau hopu; akuanei hoki koe whiwhi ai i te kupu whakahe mo taku hopu, a e koe hoki au e pouri ki te kitea mai te he ka whakahe a ka homai he kupu marama, kia oti pai ai. Ka timata nei au te utu i te patai. MAORI. No mua iho tenei ingoa Maori, no mua noa atu i a Kapene Kuki tenei kupu, wai maori. Na te kore tote i roto i te wai i kiia ai he wai maori. Na te toto i roto i tetahi wai i kiia ai he waitai. I o matou tipuna ia Wakarara raua ko Pakira ka tekau whakatipuranga) no aua noa a atu i a Kapene Kuki) ka ki atu tehahi, "Kaore koe e kaha i au i tuatia hoki koe ki te waitai." Ka ki atu tetahi, " Kaore koe e ora i au i tua- tia hoki koe ki te wai maori." E whakatau- kitia ana e konei te marino o te moana tote, " Taukuri he marino me te mea tonu tera he wai maori." E kiia ana te ingoa Maori ki nga mea ngawari noaiho e kiia ana, " Ehara he mea maori noaiho; ehara he tohunga maori noa." Te Maori he mea no uta nei. E kiia ana te koau o te mona he koau waitai; to uta he koau wai maori. Ki au no mua noa atu tenei ingoa te Maori. Ko o Wharekauri nga Moriori (Maoriori). Kaati e rite ana tenei ingoa te Maori, ki te kupu Pakeha nei " Native," ara tangata whenua. E kiia ana nga taro tawhito, he taro Maori, na te Pakeha, na nga hoia, etahi taro i mau mai, na kona i kiia ai he taro hoia. Pena ano o mua kumara, ka kiia he kumara Maori. Pena ano nga kiore o mua, kiore Maori. Pena ano nga kuri tahito, kuri Mori, ara Maori. I te taenga mai o te pakeha ki te Motu nei kaore a te Maori taewa, ko te kai he parata- whiti te taenga mai nei o te pakeha, ka tae mai te taewa; ka whakamatau a Ngatiporou ki te kai i te taewa; ka rongo he rite tonu te reka o te taewa ki te para, ka ki nga tangata, katahi nei te para reka. Na kona i noho ai te ingoa o tena kai ki a Ngatiporou nei he parareka. Na kiia taua kai kotahi ano e koutou he taewa; ki Waikato me era atu wahi mo taua kai kotahi ano he riwai; ki a Ngapuhi he parete; ki a matau he parareka. Kaati me whakamatau au ki te utu i te patai. PAKEHA. Te Turehu he iwi ma e kiia ana e nga kaumatua,