Volume 7, No. 25
19121121

page 2  (6 pages)
to previous section1
3to next section


View the commentary of this paper

 
Te Puke Ki Hikurangi, Noema, Taite 12,1912. Nama 25 o te tau 2. raro i tenei tekiona ka ahei i nga wa katoa kia whakakorea atu e tetahi atu Ota Kaunihera ranei i nga wa katoa ka ahei kia whaka- rereketia i runga i taua huarahi nei ano, ahakoa mo te taha ki nga rohe o te whenua e uru ana ki tana wahi rahui Maori, mo te taha ranei ki nga take i rahuitia ai taua wahi; engari kaua tetahi whakakorenga atu, whakarereke- tanga pera ranei e mahia engari ma runga anake i te kupu tohu- tohu a te Poari Whenua Maori o te takiwa kei reira nei e takoto ana taua whenua e paangia ana e taua tikanga, ma runga ranei i te kupu tohutohu a te Kooti Whenua Maori, a te Aperata Kooti ranei. 6. Te whenua i uru ki tetahi wahi rahui Maori e kore rawa e taea te tuku, ahakoa ki te Karauna ki tetahi atu tangata ranei, a ahakoa ano hoki e nga tangata whai paanga no ratou ake, e tetahi Poari Whenua Maori ranei, o tetahi ropu kaporeihana tangata kotahi ranei kua tau atu ki a ia taua whenua, tetahi paanga ranei i roto i taua whe- nua. 7. E kore totahi Ota Kauni- hera i raro i tenei tekiona e pa atu ki tetahi riihi, raihana, tiaati, taumahatanga ke atu ranei, e mana ana ki runga ki taua whe- nua. 8. Ka ahei te Kawana i ia wa i ia wa i runga i te Ota Kauni- hera ki to hanga i nga, rekurei- hana e maharatia ana e ia e tika ana mo to whakahaeretanga mo to tiakitanga, o tetahi wahi rahui Maori, ahakoa e nga Maori no ratou, o totahi Kaunihera (Marae) Maori, Poari Whenua Maori, e tetahi mana ko atu ranei, a mo te ahua ano hoki o nga mahi mo tana wahi a nga tangata no ratou, a i runga i tana huarahi ano ka ahei ki te whakanohonoho whaina, kana e neke atu i te rua tekau pauna, mo ia takahanga o aua rekureihana. [Taria te roanga atu.] MO TE KOKO

HE Whare Hou, E Rima nga ruuma, kei (Rhodes) Tiriti, Kaatataone. Ruuma kaukau, ruuma tuunga pereti, me era atu raweke o o te whare. Wai-matao, wai-wera kei roto i taua WHARE. Kei te hiahia kia tere te hokona.

Nga whakamarama, Haere kia D. T. KIINGI. (Kamura.) RONGO KORERO C

TAWHITI.

TE WHAWHAI A TE PARA KANA.

TE MATENGA O TAKEI. TE WHAWHAI O RIURU PEEKA.

I MATEMATE TE TINO ROPU A TAKEI. TE WHAKAEKENGA I KONO TANATINOPERA.

KUA TONO HOHOU-RONGO A TAKEI. KUA WERA TE TAONE C ATARAIANOPERA.

Kua riro i nga Parakana tetahi o nga taone nui o Takei, a Tara- ama, na konei i motumotu Te Takei i Konotanatinopera ki Mahitonia. I taua wa, e whakaeke ana hoki te Kariki i Haronika, me te whawhai haere tonu i tona hua- rahi ki Weria, e 35 maero te ! mamao mai i Haronika. Kei te whawhai tonu te Hewiana (Servian) i wahanga, ki a ia, (he kai-awhina enei iwi no te, Parakana), kua neke tonu ki te taha o Ahikapu, a, kua riro here- here mai hoki i a ratou a Kui- parirai, i te taha whaka-te-tonga o Uhikapu. E whawhai haere ana hoki ratou, kia puta ratau ki Haronika, te waahi i whakaritea ai hei tutakitanga, mona ki to Para kana, me te Kariki. Kua riro herehere i te Motini- kirini a Tarapoohi (te keeti ki Kutari) tetahi o nga tino taone a Takei, kei tawaahi tonu o Kono- tanatinopera. Kei te keeti ratau o Kutari inaianei. Kua riro here- here ano hoki i a ratou tetahi o nga taone e patata ana ki Ku- tari. Kua ripoatatia mai tekau mano nga Taake i mate i te whawhai i Kuimanaowo, e rua tekau mano nga Hewiana i tu-akiri. I tino kino te matenga o Takei i te Parakana i roto i nga ra e wha, a i mate hoki i a ratou to Ropu Otomana, (e 40,000 mano taua ropu) i whaia haeretia taua ropu kia whakangaromia. He nui nga mea i riro herehere o te Taake. He tino whawhai nui tenei, e ai ki nga korero o nga nupepa Pakeha. PANUI

HE POWHIRI.

Matangirei Whare-. Parewanui, Rangitikei. Noema 4th 1912. Ki nga iwi, ki nga hapu, ki nga reo, ki nga huihuinga tanga- ta o nga motu e rua noi o Aotea- roa me to Waipounamu, tena koutou katoa e noho maina i nga Marae o koutou Tipuna, Matua, kua heke atu nei ki te po, kaati te mihi. He Powhiri atu tenei ia. kou- tou katoa kia tae a-tinana mai i koutou ki Parewanui nei a to 25 o nga ra o Tihema, te tau 1912, no reira o nga iwi hoea mai nga Waka o koutou tipuna, ara, a Aotea, Tainui, Te Aniwa, Mata- tua, Tokomaru, Takitimu, Arai- teuru, me Kurahaupo, ki te marae o te hunga iti i roto i to tatau Ariki :— Take 1.—He whakamoemiti ki te Atua, i te ra o to tatau Ariki, i te 25 o nga ra o Tihema. T ake 2.—Ko te Tiriti-o-Waitangi kua rewa nei ki runga, no reira e nga iwi haria mai ona utanga, ara, o koutou mate e ia waka, e ia waka, utaina ki runga ki te Tiriti- o-Waitangi. Nga ra hei taenga mai mo koutou. ko te 20, 21, 22, 23, 24, o nga ra o Tihema. Ko te teihana, mo koutou ko Greatford. Heoi na o koutou hoa,— Wirihana Hunia, Inia Te Rangi, Piripi Ropiha, Te Rangimarie Maui, Te Whatarangi Teka Wiremu Mawhete. Otira na matau katoa.

KE TAUTOKO. E tautoko ana ahau i te po- whiri a nga morehu o Ngatiapa kia hui atu ki Parewanui i te ra o te Kirihimete. Ko te kaupapa tenei o taku tautoko, i nga ra o mua i te wa e toitu ana te tangata, e hui ana nga morehu o ia marae ki tona marae i te ra o te Ariki, no tenei wa ka huhua, ka putuputu o tatau aitua, ngaro ana te momo o te tangata ki te po, ko etahi o nga aitua e taea ana te tangi i te wa i hinga iho ai, ko etahi he wa ke ka tangihia. Tuarua ka mokemoke te nga- kau i te hinga putuputu o te tangata, no reira ka mea au me waiho te ra o to Ariki i puta mai ai ki tenei ao hei ra tangihanga mo tona putanga mai hei Ariki mo te ao katoa, hei ra tangihanga ki o tatou aitua, hei tangihanga ki a tatau ki nga morehu o nga iwi, hei ra kitekitenga hoki i roto i te tau, kia watea ai nga iwi ki nga raruraru o te tau hou. E toru enei putake tangi nui tatou e te iwi, he mea nui rawa enei tako e toru ki taku mahara, mehemea ka taea e te tangata ora ritenga katou te whakatinana he mea nui rawa ki toku nei ngakau kuare, no konei ka kiia, tenei tangihanga i roto i te ra o te Ariki ko te tianara o nga tangi- hanga ki te hunga mate i roto i te tau. Heoi tena, ko nga korero a te tangata e pa ana ki te whenua, ki te taonga, ki te ture tangata. e waiho ana e toku ngakau kuare mo te ra o te tau hou ka whaka- haere ai i enei take, kia marama ai nga mea e waiho ma te tau tawhito e pikau kia marama ai nga mea hei pikau ma tatou ki roto i te tau hou. He nui noa atu nga whakahaerenga o enei kupu. Ki te hiahia te tangata kia rongo me patai mai ki au a te ra o te Ariki e kiia nei he Kirihi- mete, e kore au e hopo ki te whakamarama. He whakamarama enei i nga Kirihimete i uru ai ahau ki te whakahaere i ona mahi. I te tau 1903 ka tu te Kirihimete ki Ngawi, ki runga ki te kauwae ote ika a Maui. I te tau 1904 ki te Hurupi, " 1905 " Hurupi. " 1906 " Ranana 1907 " Motuiti 1908 " Kohunui. 1909 " Porirua 1910 " Mokai. " 1911 " Ngatauewaru. i tenei tau 1912 ki Parewanui. Ko tenei Kirihimete ki Parewa- nui he mea ata korero e te Wiri- hana Hunia ki au i a matau i Poneke ka whakaae ahau, ki te hiahia tetahi i hapu, iwi ranei ki a ia te Kirihimete i muri i tenei me inoi ki nga morehu o Ngati- apa ki a te Wirihana Hunia mo ona hoa whakahaere. Kaati aku whakamarama i konei. Heoi na to koutou hoa na Meiha H. P. TUNUIARANGI.

H. H. KARANI. (G. H. CULLEN.) (Kereitaone, Wairarapa.) ROIA

Tenei au te tangata tika, matau, pai hoki ki te whakahaere i nga ahuatanga mahi katoa a te Roia. Ko taku Tari kei tawaahi atu o te Whare o te Etita o te Mareikura. Ka taea e au nga mahi "Maori katoa, e hangai ana ki te Ture Mahi Riihi, Hoko, Mokete Paara moni. He moni kei ati mo te tuku i runga i nga Taitara motu- hake. E hoa ma kana hei whakarea i 5 koutou hiahia me a koutou TAKE.