No. 170
191207

page 1  (12 pages)
2to next section


 
Te Pipiwharauroa HE KUPU WHAKAMARAMA. NAMA 170. GISBORNE. " He ao te rangi ka uhia a, He huruhuru te manu ka rere." HURAE 1912. "Kui! Kui! Whitiwhitiora." HOROUTA. NO te 11 o nga ra o Hune ka tu te hui tuatahi o te Kaunihera hou o Horouta. Ko nga mema i tae mai ko Paratene Ngata, ko Horomona Paipa, ko Ehau Pakatai, ko Wi Herehi, ko Renata Tamepo, ko Peta Ma. rikena, ko Henare Ahuriri, ko nga mema o te Whanau-a-Apanui i ngaro katoa atu, kore rawa tetahi i tae mai. He hui nui tenei, i hui katoa mai te nuinga o nga rangatira o Ngatiporou. I tae mai ano a Apirana Ngata nana i whakatuwhera te hui. No te Mane i puta ai nga manuhiri ki Te Araroa, ko te ra hoki tera me te kainga i kahititia. I nukuhia te hui kaunihera mo te ata o te Turei. No te po o te Manei ka haere nga manaaki, he nui te pai o nga kupu. Ko te tino korero ko te katinga o te hoko waipiro ki te Maori i te takiwa o Horouta—te kaunihera tuatahi ki te whakakore i te hoko waipiro. He maha nga waka i manu i te moana ngarungaru o te pooti, i tahuri etahi kotahi ano ko Horouta i u ki uta. Ko te nuinga o nga korero he whaka- mihi ki te korenga o te hoko waipiro, nui atu te pai, ahakoa e kitea ana ano etahi tangata e haurangi ana, penei me te tangi a te weka e whakangarongaro ana, penei me te tangi a te weka e whakangarongaro nei—apopo ka ngaro rawa. Ko enei kupu na tetahi tonu o nga tangata i tautoko i te hoko waipiro, a ko ia hoki tetahi o nga tangata i tu hei pono mo te taha waipiro. E whakaae ana ia kua puta he painga ki Te Araroa i te mutunga o te puta o te waipiro ki te Maori. I puta ano etahi kupu whakatupato kia kaha te tautoko i te ture i te mea kua whakamau katoa nga kanohi o te motu ki runga o Horouta ki te titiro i te ahua- tanga o taua pooti. Tera atu te nui o nga korero, i awatea tonu e korero ana. I puta ano he kupu whakakaha i te kaunihera, kia kaha ake i te kaunihera tuatahi. I whaka- marama a Apirana Ngata, ko te tino mahi ma nga komiti marae he whakapai i nga marae ehara i te mea he whakamahara. I te tu- wheratanga o te kaunihera tu ana ko Paratene Ngata ano hei tiamana, ko te tiamana o te kaunihera tawhito. He nui nga take i oti i te kaunihera, puta atu ki te waea Maori. He maha nga take i whakahaerea i waho atu i nga mahi a te kaunihera. I utua e Paratene Ngata raua ko Pene Heihei nga moni o nga huruhuru hipi o nga Ahikouaka me Waiomatatini—i kitea ai he nui noa ake te moni hipi i te moni nihi. I whakahaerea ano te Kamupene Hokohoko o nga Tangata mahi paamu o Waiapu. He kamupene hou tenei, no te Maori anake, engari ko nga karaka me nga tangata o te toa he pakeha katoa. Ko nga hea o te kamupene 10, 000 kotahi pauna mo te hea, kaore rawa i roa te whakaarohanga i te kamupene kua tata tonu e pau nga hea— a tera pea e nukuhia ake i te 1o, ooo nga hea. Ko te toa o te kamupene kei Tikitiki kua tata te oti, he whare rahi, a tera pea a ona wa ka whakaarahia he peka ki etahi atu wahi. Ki te titiro tera e tupu tenei kamupene hei kamupene nui. He tu tonu no Ngatiporou te kaha ki ana mahi—ki te whakatupu hipi, ki te hanga waea korero, ki te turaki waipiro, a inaianei