Volume 8, No. 8
18720403

page 56  (8 pages)
to previous section55
57to next section


 
56 TE WAKA MAORI O NIU TIRANI. kawa. Tetahi, he korero mo tana whenua i Manga- I tainoka i whakatuturutia ki a Rangitane i te Kooti i Wairarapa i a Hepetema i te tau 1871. He kimi tikanga ta ratou mo te mahi a Wi Waka o Wairarapa kua noho ki runga ki taua whenua, he tango mana. Ko ta Muapoko korero ko tona kainga i Horowhenua. Ko ta Ngatiwhakatere ko tona whenua ki Kaihinu, me etahi atu wahi, e hokona ana ki te Kawanatanga. Te otinga o te korero ka whakaae te katoa kia tukuna o ratou raruraru i runga i nga whenua ki te Kooti mana e mahi—a oti pai ana te korero. Ko Muaupoko i ki taihoa ratou e whakaae kia rongo ratou ki te kupu a etahi o ratou e ngaro ana ki Whanganui. Katahi ka hoki mai a te Karini raua ko Hoani Meihana ka haere tonu mai ki Poroutawhao ki a Ngatihuia. Oti ana te kupu ki reira me Kooti katoa nga raruraru o te whenua, me hoko ki te Kawanatanga nga maunga. Ki atu ana te Karini me kinaki hoki ki te raorao tetahi wahi hei haerenga mo te rori. Katahi ka haere mai raua ki Horowhenua ka korero i reira. Ka whakaae a Ngatiraukawa e noho ana i taua kainga, me Kooti, me hoko te whenua. Katahi ka haere mai ki Otaki, ratou ko Ngatihuia, ko Hamua, ko etahi atu hapu o Ngatiraukawa. Ka korero ano i reira. Ko te kupu ano tena ko te Kooti, ko to hoko i nga maunga. Ki atu ana te Karini ko tona kupu ano, me kinaki ki tetahi wahi o te raorao kia tika ai te haere o te rori. Kowai hoki te pakeha e kaha ana ki te noho i runga i te tihi o Tararua, me te kawau e tau ana ki runga ki te toka ki waho ki te moana. E kore e pai kia panaia te pakeha ki te nohoanga o te poaka raua ko te weka engari me tuku mai te rohe ki raro ki te raorao tetahi wahi kia tika ai te noho me te mahi. I a te Karini ano e noho ana i Otaki ka tae mai te karere a Ngatitehihi me Ngatiwehewehe, e noho ana ki Waikawa ki Ohau, kia haere atu ia ki aua kainga kia kite i a ratou. Katahi ka haere atu raua ko Hoani Meihana, ratou ko Tamihana Te Rauparaha, Manahi (tama a Paora Pohotiraha), me te tokomaha atu o te tangata. Po noa e korero ana i taua kainga. Ki ana taua iwi me hoko a poaka tona kainga, e kore ia e pai ki te Kooti, he mea koi uru mai etahi tangata ki roto ki tana korero. E mea ana pea tona whakaaro ki te hokona a poakatia e kore e rere atu te tangata ki te whakararuraru. Tohe noa whakamarama noa a Hoani Meihana, me Tamihana te Rau- paraha, me nga hoa a te Karini, i haere tahi atu i a ia—kauaka hoki e rongo, uaua tonu taua iwi ki te arahi i tana poaka ki Po Neke ki a te Makarini raua ko Pitihapeti Hupiritene. Te kupu poroporoaki tenei a te Karini ki a ratou; —"E pai ana te Kawanatanga ki te hoko i ta koutou poaka, engari e whai ana kia ata mohiotia te tangata nana. Mehemea ka hokona noatia e au to poaka, ko koe e ora i taku hikipene ka riro atu i a koe, ko au e mate. Mea kau pea au ki te arahi atu i taku poaka ka rere mai nga iwi, ka riro atu nga huruhuru i tetahi, nga kiko i tetahi, te ngako i tetahi, a mahue kau ki au ko te koiwi anake hei ritenga mo taku hikipene i a koe. Na, he tupatu moku ano taku e ki nei au kia mahia ki te Kooti—ehara i te ki naku he iwi ke atu i a koutou nona te whenua. Ko ta koutou e ki nei kia arahina ta koutou poaka ki Po Neke, e pai ana; ka tohe koutou ki te pera, e pai ana—kia peheatia atu hoki he kupu maku ki a koutou? Engari koi ki koutou i muri kaore koutou i mohio, kaore koutou i whakamaramatia; na, e whakaatu ana e au nga tikanga ki a koutou i tenei rangi, koi ngenge kau hoki koutou i te arahanga atu o ta koutou poaka, kaore he tikanga—ka whakahokitia mai ano. Engari me tuku ki te Kooti kia kitea te tangata e tika ana ki runga; katahi ka riro atu taku moni ki a koe, ka riro mai to oneone ki au—' noho maha ana, haere maha ana.' Ko tenei ka hoki au ki Otaki noho mai ai; ma koutou e hurihuri i muri; ka tuku mai ai i te panui mo te Kooti." Katahi ka hoki mai te Karini ratou ko ona hoa ki Otaki. Po kotahi e noho ana i reira ka puta mai aua tangata o Waikawa ka homai te panui kia whakawakia ta ratou poaka ki roto ki te Kooti. I taua rangi ano ka tae mai te waea a Meiha Keepa o Whanganui ki a Hoani Meihana kia haere atu ia ki te hui a te Keepa ki Putiki ki te korero i te tikanga mo Muaupoko. Heoi, haere atu ana a Hoani ki Whanganui i runga i te Kooti. Ko te Karini i hoki mai ki Po Neke. Mea ake ka haere atu nga kai ruri a te Kawanatanga ki te ruri i te whenua, ki te hanga mapi mo te Kooti— kia mohiotia nga wahi mo te pupuri me nga wahi mo te hoko. No muri rawa mai ka tae mai te pukapuka a Hoani Meihana ki Po Neke nei, he whakaatu mai kua whakaae a Meiha Keepa me nga tangata o Whanganui kia tukua ki te Kooti aua raruraru whenua katoa—ka kotahi to whakaaro ki ta Ngatiraukawa, me Kooti. Heoi, e tika rawa ana tenei ki ta matou titiro—e haere aua tenei i runga i te Ture. E hara te riri maori nei, ekore ano e oti pai i runga i taua ritenga. Kaore ano kia kitea e matou tetahi he i oti pai i runga i taua ritenga—engari tona mutunga iho he pouri he mamae no te ngakau, he mauahara, a tena tona takiwa e puta ake ai he riri ano. Engari te Whakawa, ma reira e ata oti ai nga he. Ko te pouri o te ngakau he po tahi, he po rua, e mau ana, kua kore—kaore hoki ho whanaunga e mate ana i runga i tena ritenga hei take riri ano. I rongo matou ki te ki a etahi tangata me hui nga iwi ki te whakaoti. Na, e mea ana matou e kore e oti i nga iwi—he whakapau kai noa ta ratou, ko te whenua e kore e tuturu te whenua i a