Pukapuka 6, Nama 14
19050620

whārangi 4  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua3
5titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
4 TE PUKE KI HIKURANGI ratau taonga, ko te tuatoru ko te kaha o te Kawanatanga ki te whakapiki haere i nga mema ki te moni, kia huri ai ki runga ki ana putake, no reira taku whakaaro me wai- ho i runga i te whakarongo me te hiahia o nga iwi me nga hapu, ki te rekareka o nga kauhau a ia tangata, a ia tangata e wkakai- ngoa ana i a ia hei Mema, no reira e Wera mo to kupu e kii nei, hei te tangata tika hei te tangata kore hara ki ona hapu, ki ona iwi te tangata tena hei pooti kia tu hei Mema mo te Tai-hauauru, ko ahau kaore rawa e kitea be koha moku ki o taua iwi, ki o taua hapu, ka whakaae ranei koe kia whakaingoa ahau hei mema mo tatau, taku mahara e ko- re koe e whakaae mai, tera koe e penei mai ko koe to taua mea mohio, ka kii ahau ko au to taua mea mohio notemea he tamariki koe. he kaumatua ahau e tata ana ki te ono te- kau aku tau inaianei, no reira kaua e kainga weraweratia te kai kei wera te waha, kaua e horomia marotia kei raoa. No reira i te kai ka ano hoki koutou i te whakaingoa ia koutou kia tokorua kia tokotoru ranei kaore he pai. tona tikanga waiho atu te taonga o Waikato kia ia. Heoi ake na to koutou hoa aroha. Te Warahi Te Whiutahi.

He Whakautu. Maraenui. He roanga tenei no nga korero i kiia ra e nu i tera panuitanga aku, i nga korero i tu- kuna atu na e au ki te ' Puke," ara, mo te kiinga ra a taku hoa a Heta, e toru ano ana waka i mohio ai ia. heoi, i kiia ano e au i te whakamutunga o taua panui aku, kei muri he atuatanga o aua tipuna, me nga whaka- papa o aua tipuna, kaati, me timata ake e nu ia Kupe, e tika ana he atua a Kupe, i ka- pi katoa tenei motu i nga tumatakuru, i nga taraongaonga a Kupe, koia ana a Tamatea i kiia ai e tatau he atua ano tena tipuna o ta- tau, na tona kaha ki te tahu i nga taiepa a Kupe, tera koia e taea e te iwi mahi puihi nei te tahu, a. taiawhio noa te motu katoa, heoi mo tena. He whakaatu noa atu tena kia rongo mai nga hoa i te motu, i te atuatanga o enei o tatau tipuna, ko Rongokako he atua ano, ma hoki ra i kiia ake ai he atua, no tona ki- nga atu kia Pawa, be tipuna ano tenei no tatau, ka mea a Pawa taua ka purei koai o taua e kite wawe i Whakaari, i purei atu raua i Nukutaurua, tau rawa atu te tapuwae o Rongokako ki Horoera Ngaati-porou, tau rawa atu ki te Whai, kaati mo tena. Ko Pawa i tika ma uta, ka piki i te Wha- kaauranga, he maunga tenei kei uta o Moo- tu, ka kite ia i Whakaari e kaa ana he ahi i runga i taua Motu, a, taea noatia tenei ra, i te mea kua kite te kehua nei a Pa- wa i Whakaari, ka huri tona aroaro ki te Tonga, no reira i miia ai e ia tonga mimi, na rere ana he awa nui noa atu, koia tonu te ingoa o taua awa ko Waipawa, e puta ana tenei awa ki Turanga, heoi mo tena. He nui o tatau tipuna kehua, me hoki mai te kii aku ki e tatau tipuna o muri nei, kia Kahungunu he atua ano tenei tipuna o tatau, ko Paea i paihanatia nei e ia te wahi- ne a Tamatakutai, kaore e taea e te tangata i naianei te kii kei te tipu ano te Aruhe a Kahungunu i naianei, engari kua mate hae- re i te karaihe Pakeha te patu, he kehua ka- toa nga tipuna, kaati kaore e pau te tuhi iho, kei hoha te kai perehi me ona hoa titiro, me hoki ake taku kupu mo Kupe, he uri a Kupe kia au, me Whakapapa i konei. Ko Kupe. " Te Haunui. " Popoto. " Ue Haia. " Kahukuraepa. " Tamangenge. " Kauwhataroa. " Awhirau. '• Rapa. '• Rongomaiwahine ia Kahungunu. Tenei ano tetahi Whakapapa o Kupe, aha- koa na te teina a Kupe na Ngake, aua atu ko Kupe tonu tena, me titiro i te pukapuka tuaona a Hoone Waiti, wharangi 194, kei reira e whakaatu ana i te Whakapapa o Ku- pe, me Whakapapa i konei. Ko Kupe to mua. " Ngake to muri. " Tamatea Kihia. " Tutea. " Tamaiere. " Rurea. " Tamairakei. " Whare Kohu. " Puehu. " Aweawe. " Maiao. " Rongokako. Kaore he ui ki enei Whakapapa ano na Kahungunu enei korere, me matu noa pea, e hoa utaina at» enei korero ki te ''Pu- ke Ki Hikurangi." W. H. Waaka.

Maraenui. Mei 1, 1905. He roanga no nga korero o te hui i tu ki Maraenui, kaati kua tukua atu tetahi pito o nga korero o taua hui, koia tena i te pepa o te "Puke Ki Hikurangi" o te tau tuaono rarangi 4, o te "Puke" ko te pito mutunga tenei. Ki te Etita o te "Puke" tena koe me te hunga katoa e noho tahina koutou, ki a ora, ki a ora, heoi tena. Me uta ano tenei wahi o nga mahi a te hui, koia tenei i te ata o te 21 o Maehe ka whakairia nga kara kiingi ana maru ana tera te pou, ka puhia hoki nga pu taina maiiti a tuki ana tera te whenua i te haruru o aua tu pu, ka kino te haere i taua ra i te tina ka eke nga ropu ki te marae, ropu tuatahi ka haere te tangata arahi mai ia ratau he kara kiingi i tona ringa e mau haere ana. Ka tata mai e tu ana hoki nga kapa wa- hine powhiri, be mea rarangi ta ratau tu e 4 nga kapa, he taane ki muri takoto ai e 6 nga kapa, ko nga ahua" o nga tamariki i ma- te nei ki te Awa o Mootu i muri i nga kapa taane, i te taha o te taiepa rino 16 katoa aua ahua, ka tata mai te ope ra, ka whaka- huatia te haka powhiri, koia tenei — Ahau-kiwi hau-weka kawea he korero kia whakarongo mai e te iwi nui tonu pakia, e te tai-whakarunga, e te tai-whakararo, ka pupuru tonu te huka tai moana nui aue, te pariha o Maraenui kia mihi mai koe kia-ta- kou tate taka rawa, he kohatu no Mootu Awa kia kiki mai koe keia. Auahi ana te mahi a te wahine, e rua nga whakahuatanga ka mutu, ka huri ki tua i nga taane e takoto ra me te powhiri ano, tae ana nga kapa nei ki muri, ka maranga ana kapa e takoto ra i te whenua, ka tu te kai- kaea o te haka taane ka mea. Haere mai e te iwi haere mai ki Maraenui, ki te kainga i mate ai a tatau kura ki te Awa o Mootu, i te o o Akuhata i te tau 1900, ka rima tenei nga tau e mamae ana tatau, a me te peehi tonu o te mamae i runga me te pouri, katahi ka rahi tona reo ki te iwi e takoto ra i raro pouri, ka mea aua kapa ra. Potango heua ake ki te whai ao ki te ao marama i aue. Ka kino te haere o te haka kua tu tenei ki runga, ka whakahua ano te tangata kaea o te haka. Tera te tira hoiho ka makere mai i te Pari nui nou na e te tai-whakararo, e awheawhe kau ana o huha i aue, hare te tangi mate aue, ka hui ki Maraenui, ki te tai e ngunguru mai nei au au aueha, e Wi Pere nau mai haramai, e Timi Kara nau mai haramai. Tera atu te roanga o nga haka nei, ka, mutu nga haka ka whakawateatia, ka mara- ma hoki te titiro mai a te ope ki te kohatu me nga ahua o aua tamariki i mate nei, ka tangi hoki i muri i te. tangi he whai-korero ki te ope, heoi tena, i penei katoa te powhiri ki nga ope nei, i muri i te whai-korero ka huri ki te tina, e 240 i runga i te teepu, ao ake i te 22 o nga ra ka puta ruai he nui te Pakeha, i taua ra ano ko aua ngahau ano, i te mutunga o nga ngahau i tua o te tina ka tuhera te pureti ka hui ki te marae, ka tu- kua te moni papa-pureti. Na te iwi o te marae. £67. " Matatua katoa. 12. " Horouta katoa. 67. " Rongo-mai-mahaki. 31. " Nga Pakeha o Opotiki. 5 16. '• Mahutonga. 5 16. " Ngaitai. 5 16. " Ranginui, i pohitia mai. 4. " Heni Tupuna. 2. I huia tenei nao te pureti moni hamene. Na te Whanau-airi, Tamepo. o 16. Heoi kei muri ano nga kupu o tenei hui, kia ora koutou. W. H. Waaka.

Ki te Etita o te "Puke," e hoa ma tena koutou katoa, te mahi mai-na i to tatau tao- nga, kia ora, kia ora, heoi mo te mihi. E hoa e te Etita utaina atu enei mihi kia kite