Pukapuka 1, Nama 56
18581213

whārangi 2  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
2

TE KARERE O PONEKE.

Ko te Kai rapu, ko ia te kite.

MANE, 13 o TIHEMA, 1858.

KO TE WHAKAWA. KA whakaturia te mahi o tu whakawa i runga o te Kooti Hupirimi. He tino Kai-whakawa tenei, ka tahi ka tae mai i Ingarani, he mea whakarite na te Kuini—ko Te Honiana tona ingoa. He nui te pai o to korero ki runga o te ingoa o tenei kai whakawa, ko nga mea e kawea mai ana ki a ia, ka ata hurihia marietia e ia ki runga o to tikanga o to Ture. Heoi, ko te ritenga o tenei whakawakanga, ko tahi te kau ma rua nga pakeha, he mea whakawiri, ko te Runanga Kau- matua, ma ratou te whakaaro e tika ranei, e he ranei to korero a nga kai korero: na, ma te kai whakawa— ma Te Honiana, to whakaotinga. Tenei nga tangata o Rangitikei, o Whanganui, ka tae mai ki tenei wha- kawakanga. Ko nga mea i haere mai ai, ko te whakapae tahae hoiho tetahi, ko te whakapae oati teka to- tahi, otira, kia mutu te whakawakanga, ka tuhia ai i roto o to Karere nga korero me nga whakaritenga o enei take whakawa.

KUA mutu nga whakawakanga o roto o te Kooti Hupirimi. No to Paraire i mutu ai. Ko tu Nahona raua ko Hori ka waiho mo tera whakatu wha- kawa hei te ra tuatahi o? Maehe, 1859. Ko te mea i waiho ai, kahore o ratou kai korero i haere mai. Ka rite nga Roia tokorua mo raua. Na ka taea te whakawa-kanga o Maehe, ka haere katoa mai ratou me o ratou kai korero.

Ka whakahoutia hoki nga puka- puka mo ratou, mo o ratou hoa huki, ara, nga pukapuka whakarite utu mo ratou, me ho mea e kore ranei tetahi o ratou e puta mai i taua ra, ko te tikanga hoki tenei o te ture pakeha.

Ka timata ta Mohi i te ata o te Taete taea noatia to ahiahi, ka mutu. Mutu pai ano tera, kahore he tikanga tahae. Ka ora ake te ingoa, o Mohi, e kore hoki tona rangatiratanga e heke iho. Mehemea ka kitea he tahae, penei, ka ngaro to ingoa ra- ngatira, ka whakamokaitia te tangata. Heoi ra, ka hoki rangatira a Mohi ki

KO TE WHAKAWAKANGA o Mohi Mahi.

No to 2 o nga ra o Tihema, ara, no te Taete i whakaturia ai te whakawa- kanga o Mohi Mahi i roto u to Kooti Hupirimi i Poneke. He hoiho te take o tenei whakawakanga. Wha- kapaea ana a Mohi e tetehi pakeha, ko Ramapeti o Rangitikei. Ka mea ia, nona ano tenei hoiho, he mea tahae na Mohi. I whakawakia ano tenei i Rangitikei, na Te Turei i whakawa;

heoi ra, waiho ana, mo konei te wha- kaotinga.

Na, ka whakaritea te runanga kau- matua, ara, te kau ma rua o nga pa- keha, ka whakaoatia, kahore hoki a Mohi i kino ki tetahi o ratou. Ka tu ki runga te Roia o te Kuini korero ai ki a ratou, i tu take o tenei whakawa. Ka mutu tera. Ka whakaturia ko Ramapeti, korero ana i ana korero, pataia iho te nga Huia (tokorua hoki nga Roia o Mohi, hei kai whakahaere i ana korero, na te Kawana tetahi i whakarite, nana ano tetehi). Muri iho i a ia, ko Pourini, muri iho i a ia, ko Makitonore; korero katoa ratou, mea ana ratou, no to Ramepeti te hoiho nei, i tahaetia i roto i tona mata. Ka mea katoa ratou, he mea hoko taua kuao hoiho, na te Ramapeti I a te Pourini, a na te Pourini i hoko i a Makitonore, nana hoki te katua, e ao ta ratou. Karangatia ana ki te korero, ko Ratana, ko Kawana Hunia, ko Ngikaira, ko Hoani Wiremu, ka korero t; >ki^;^.hi h.ra:i r;;i oa. Ko tu Pura {minita} ;" kai ^vii;;{<;;mno^i, kei te mate hoki ate Pi;ra {kai whaka- maori,) kei maho ano taua koao e herka ana; kapata takitahi rato-^ ki waho, titiro ai ki taua kuao, a—ko taua kuao pu ano. Na, rite tonu o ratou nei korero ki runga o tera kuao, he mea whanau ano kei to ratou Pa, kei Parewanui i roto i te tau 1856, haerereere tonu ana, raua ko te katua, i runga i to ratou kainga, taea noatia i te marama o Hone kua pahure ake. No reira i ngaro ai, kitea rawatia ake i i roto o to marama o Hepetema, kei te mara o te pakeha, e haere ana. Ta- kina atu o Mohi tona kuao, arahina atu ana ki to kainga. Ka paraanitia houtia e ia, ka tapahia tetahi o nga taringa me te whaero, muri iho, ka pa te pakeha ki te tango; tohe ana ia

hoiho e Mohi ki taua pakeha, otira kahore i tukua atu. No konei i tupu ai te ngangare, i kavvea atu ai ki te aroaro o te Turei, kai whakawa, ka waiho ai e ia mo konei. Heoi ano ra hoki, ka mutu katoa nga korero a nga kai korero, me nga patainga a nga Roia, mo a te Kai-whakawa hoki; ka mea anu te Roia o te Kuini, kahore he, take o tenei rongo tahae, kahore he whaka- aro tahae i kitea i roto o tenei tango hoiho. Ka korero te kai-whakawa ki te runanga kaumatua, whaka- maoritia ana e te Pura, ka mea, " E to whakaminenga, whakarongo mai! Ka whakakahoretia tenei whakawa- kanga. E kore hoki e kitea he tino take i roto o tenei mea, ko te whakapae tahae i whakapaea ai a Mohi. Heoi, kahore i tika te rongo tahae, kahore ona he. Nowai ranei tera hoiho, nowai ranei, e kore e ata kitea. Rite tonu ta nga maori korero, no Mohi. Rite tonu hoki to nga pakeha, no te .Ramapeti. Tena ko te tikanga

1 O

tahae, kahore nui. I tango ai a Mohi i tera kuao; he tino whakaaro nona, ko toua hoiho pu ano ia. Mei kaua tera whakaaro, tangohia noatia e ia te hoiho nei, penei, he tahae, Tena, ku tenei, kahore. Na, kua atatirotirohia, kua hurihia rawatia tenei mea,—na ka mea ahau, kahore he tikanga e rapu ai koutou. Otira ka whakamutua i konei. Me ka tautohetohea taua hoiho; tera ke ano te tikanga o te whakawa e ararapua ai nowai ranei, nowai ranei. Ko tahi rawa hoki te ture mo te Maori, mo te Pakeha. E kore ia e poka ke, mo tetehi, mo tetehi. Heoi ra, hei konei mutu ai. Ka haere pai atu a Mohi i to tatou aroaro, kahore heki he pokenga o te kino ki runga o tona ingoa, ka haere rangatira atu ia."

Heoi ano ra, ka mutu. Na, kua mutu, ka waiho te hoiho i roto o te ringaringa o Mohi; ma te pakeha ano e tohe, ko te tikanga mana, me kawe rawa atu ki te kai whakawa ki runga

o te ritenga utu mo tona hoiho, me- hemea ra, nona, no te Pakeha. Ka korero nga tangata i pukapukatia kia haere mai, hei kai korero, kia utua to ratou haerenga mai, ka pa te Pura ki te kai whakawa korero ai. Ka mea ia, kei ta te ture, kahore he